
سی و نُه_ میکائیل بلند میشود از صندلیاش، به چالاکی... جادوگرِ من از جیبِ پنهانیِ آن کتِ بلندِ ژاپنیاش دستمالِ سفیدی بیرون میکشد؛ دو قدم پیش میآید و در سکوت میدهد به دستم؛ بعد همانجا، نزدیک به من میایستد و تکیه میزند به حاشیۀ سنگیِ اجاقِ دیواری؛ همچنان دست بر سینه و در حالتِ خویشتنداری و تردید ، مچِ یک پا را هم ضربدری میاندازد روی آن دیگری...با دستمالِ او رطوبتِ اشک را از چشم و چانه و پشتِ لبم پاک میکنم و خیلی بیربط به یاد میآورم که در دورانِ کنجکاویهای کودکی، توی یک کتابِ کهنه با کاغذهای کاهیِ تاخورده و زرد شده- که عنوان آدابِ معاشرت داشت و جزئی بود از میراثِ مختصرِ مادرِ رمانتیکم- خوانده بودم که هر آقای آدابدان و محترمی، هنگام ملاقات با یک خانم متشخّص باید دستمالی سفید و پاکیزه در جیب داشته باشد؛ چون خانمها ممکن است هر لحظه بزنند زیرِ گریه و وظیفۀ یک مردِ بانزاکت در چنین مواقعی، طبعاً تعارفِ دستمالِ تمیز به بانو است...
صرفنظر از تاریخگذشته بودن این رفتار فرهنگیِ عتیق، برایم مفرّح است یادآوری این نکته که حتی این موردِ جزئی هم مثل سایرِ موارد، ثابت میکند او همانقدر یک جنتلمنِ کلاسیک است که من نیستم؛ بیاختیار لبخند میزنم... بخصوص که فوراً به خود یادآوری کردهام این نشانۀ رفتاری، دلالتی ضمنی دارد بر دوریِ دراز مدتِ من از ملاقاتِ با خانمها و احتمالاً خلافِ این معنا دربارۀ او...
میتوانم تصور کنم او مکرّراً و پیکاسو وار[1]، با خانمهای درهمشکسته و گریان، دیدار داشته است؛ او که الان اینطور ایستاده بالای سرم، تکیه داده به دیوار و آبی و جدّی و پرتردید، نگاهم میکند؛ سرفراز و جوانِ ابدی، چون کاجی نقرهای در بوستانِ کنارِ ایستگاه، که به گاهِ بازگشت از دانشگاه، اغلب راه کج میکنم تا از کنارش بگذرم.
واقعاً دارم خجالت میکشم از او...
میخواهم باز عذرخواهی کنم و مثلاً بهانهای بیاورم از این قبیل که هفتۀ گذشته بیمار بودهام یا عمۀ مادرم اخیراً به رحمتِ خدا رفته است... دلم نمیخواهد مثلِ جوانیهایم، نازکدل و غیرعادی بهنظر برسم و یا این مهلتی را که او در کشاکش و هجومِ مشغلههای بیشمار، سخاوتمندانه اختصاص داده به این دیدارِ مغتنم و پرتکلّف، با حرکتِ ناشیانهای حاکی از ناسپاسی، فاسد و نابود سازم.
اتفاقاً خیلی دلم میخواهد به او نشان دهم که در عین بازنده بودن و مردهوار زیستن، تا چه حد مستقلام از نظر عاطفی و مسلّطام بر خویشتن... ولی درست در همان لحظاتی که تصمیم گرفته ام برخیزم تا مثلاً یکی دو قدم راه بروم و عوض کنم آن حال و هوای سنگین از تردید و غمِ مشئوم را... و شاید حرفی عاقلانه یا نقلِ قولی فلسفی بر زبان رانم؛ البته اگر خطور کند به ذهنِ نافرمان و آشفتهام... یکدفعه دستم میخورد به آن فنجانِ خالیِ ظریف و نازکِ گلصورتی- که نمیدانم چرا آنقدر نزدیک به لبۀ میز گذاشتهام- میاندازمش و میشکند...
بعد در حالیکه غرق در انفعالِ شرم از حماقتِ خویش و زیرِلب تند تند عذرخواهی کنان، خم میشوم تا جمعآوری کنم آن تکههای ریز و درشتِ فنجانِ خرُد شده را، با سرعت و مهارتی که انتظار دارم از خود در انجامِ هر کارِ دستی، انگشت میانیام را در محلِّ اتّصال به کف دست، عمیقاً مجروح میکنم؛ که خون فوّارهوار میجوشد و میریزد و جمع میشود در کفِ دستم و میچکد روی سنگهای سفید، همچنانکه باز پیدرپی و بیوقفه، اعتذار میجویم و دستمالِ او را بیهوده در مشت میفشارم و خون نشط میکند از لابهلای دستمال و انگشتانم و باز فرو میچکد... در معرکۀ غرّشِ رعدِ آسمان که انگار از درد به خود میپیچد و قهقهۀ جریانِ زودگذرِ باران، که خندان خندان سرازیر میشود از ناودان تا آن جوی آبِ پشتِ دیوار...
نمیدانم چرا آن چند ثانیه آنقدر سنگین و طولانی میشود تا صدای او را بشنوم که میگذرد از کنارم با حرکتی انگار خیلی کُند... مثلِ وقتی که فیلمی را با دورِ آهسته پخش کنند...
میگوید:
- «خواهش میکنم، لطفاً فقط چند ثانیه صبر کن!»
بعد یکدفعه سرعت میگیرد... طوری که اصلاً متوجّه نمیشوم، کی ناپدید میشود از برابر چشمم؛ میرود به طرفی... بعد هم سر و صدای مختصری بلند میشود از باز و بسته شدن درِ قفسهها و کشوها و جابهجا شدن وسائلِ آشپزخانه... تا او دوباره بیاید، بایستد کنارِ صندلیِ من؛ بنشیند روی پنجۀ کفشهایش و بپرسد:
- « بهرام جان!... یک لحظه اجازه میدهی؟»
برمیدارد آن دستمالِ خونآلوده را از کف دستی که به او تسلیم کردهام... و با شتاب و انگار بیدقتی، میاندازدش روی سنگکفپوشِ زیر پا؛ بعد از داخلِ شیشۀ کوچکی که با خود آورده، مایعِ ضدعفونیکنندۀ بدبو و سوزانندهای را میریزد مستقیم روی جراحت؛ چند تنظیفِ سفید را بیرون میکشد از توی بستههای کاغذی که تند تند پاره میکند و میگذارد کفِ دستم و میگوید:
- «حالا لطفاً دستت را مشت کن و فشاربده!»
بعد هم ظرفِ دو دقیقه افتضاحِ مرا جمع میکند؛ به کمکِ دو تکه کاغذِ یادداشت که احتمالاً برداشته از میانِ انبوهِ کاغذهایی که دانشجوهایش دستهبندی کردهاند روی آن میزِ گردِ نزدیک به آشپزخانه...
البته حرکتش با نوعی سهلانگاری همراه است... با خودم میگویم عجب! در موردِ خون وسواسی نیست... چون او سنگها را طوری پاک میکند انگار بیتوجه به لکههای خون ریختهشده بر زمین، که در تماس با کاغذها کشیده میشود روی آن سطحِ درخشان و سفید؛ تقریباً با حالتی شبیه اثرِ ضرباتِ یک قلمموی پهن آغشته به رنگِ قرمز، بر سطحِ بومِ نقاشی...
از زیرِ چشم میپایم او را که با چابکی ولی آرامش باقیماندۀ فجایعِ مرا در سطلِ زبالۀ آشپزخانه میاندازد؛ دستهایش را زیرِ شیرِ ظرفشویی، آب میکشد و با حولهای خشک میکند و در تمامِ مدت، نگهمیدارد آن حالتِ بیتأثر را بر چهرهاش، که عاری است از نشانههای انزجار یا خشم و فقط حاملِ نوعی احساسِ تردید است که امتداد مییابد در آن نیمرخِ ثابت و خط بالاروندۀ ابروانش...
بنابر نوعی ضعفِ فطریِ مهارناپذیر که دارم در برابر هر نوع مهربانی، ذوب میشوم از آن پرستاری و مراقبتِ او...
وامیهلم اینبار ولی اشکهایم را که همزمان با انعقادِ خونِ مذاب روی انگشتانم، بگذرد از گونهها و لابهلای موهای ریشم و برود توی دهانم و فرو بریزد تا چانه و گلویم... دستمالِ سپیدِ او را آلوده و از کف دادهام؛ پس فقط میتوانم صورتم را پاک کنم با پشتِ دستِ جراحت دیده و مشتکرده و کفِ دیگر دستم... چند بار ... با خشم و انزجار از آن اشکِ پردهدرِ بیحیای خویش...
او را میبینم که بازگشته و ایستاده رو به من ، پشت به بخاری و دستهایش را گرفته پشتسرش نزدیک به شعلهها تا گرمشان کند و نگاهش طور عجیبی، جدی است و محزون و حتی کمی ترسناک ... که وامیداردم بخندم نه چندان شیرین و بگویم البته بسیار صادقانه و طبیعی:
- «عجب فاجعهای درست کردم امروز... طبقِ معمول!... مگر نه؟!... نمیدانی چقدر شرمندهام!»
خیلی ساده پاسخ میدهد: «میدانم.»
میرود که انگار بنشیند روی راحتی ولی هنوز کاملاً ننشسته، باز نیمخیز میشود...
- «فقط اگر اجازه بدهی، شاید بتوانم کمکت کنم.»
این هم طبقِ معمول! من برآشوبم و او کمکم کند... باز با اشارۀ دست امتناع میکنم. ولی او به هر حال بلند میشود و برمیگردد جای قبلیاش روبهروی من و میایستد به همان حالتِ متّکی به سنگِ نمایِ حاشیۀ بخاری...
فکر میکنم احوالاتش کمابیش شبیه مادرِ نگرانی است که دور و برِ کودک بیمارِ بدقلقی بچرخد... بعد دست برمیدارم از پوزخندزدنهای احمقانه تا نگاهِ ژرفش را جداً پاسخ بگویم...
صاف مینشینم برای نخستین بار- از ساعتی قبل به این طرف... حتی کمی تکیه میکنم به پشتیِ صندلی و صاف چشم میدوزم در آن چشمهایی که آنطور درخشان، اصیل و نگران به نظر میرسد؛ میگویم:
- «مقصودت از کمک چیست دکتر؟!»
پشتِ شانههایش را جدا میکند از دیوار؛ انگار بخواهد جا بهجا شود و بیاید جلوتر که نمیآید؛ ولی مختصر لبخندی میزند و این بار کمی شوخیآمیز پاسخ میدهد:
- «هنوز هم کمی بلدم از آن کارهای درمانگری که تو به آن میگفتی جادوگری! پیشرفتهایی هم کردهام.»
و سری تکان میدهد در تأیید و تأکید بر حرفِ خود، با همان حالتِ صادقانه و غرورِ فروتنانهاش... که شیرین است...
خیلی جدی میپرسم:
- «از همانها که میتوانی تسلّط داشته باشی بر نفسِ خود یا دیگری یا حتی بر طبیعت؟..»
باز آهسته سر تکان میدهد و میگوید:
- «فقط اگر اجازه بدهی...»
میگویم: «ظاهراً که فقط یک بریدگیِ ساده است...»
و نگاهی میاندازم به تنظیفهایی که هنوز دارم میفشارم در میانِ مشتِ خویش...
- «مقصودم جراحتهای قدیمیتر است... بهرام!»
تکرار میکنم:
- «جراحتهای قدیمیتر...»
(ادامه دارد)
[1] - پابلو پیکاسو Pablo Picasso نقاش کوبیست اسپانیایی تابوهایی دارد با عنوان زن گریان که احتمالا تصویرسازی او است از برخی زنان زندگیاش
قسمت بعد
قسمت قبل