
بیست_ نه! واقعاً آینده برایم کوچکترین اهمیتی ندارد؛ هر چند این تأکیدِ مضاعف، خود احتمالاً محصولِ تردید است. ولی حقیقت آن است که اگر در این چند سال با فجایع زندگی خوب کنار آمدهام، باید تنها به این دلیل باشد که صرفاً در زمان حال زندگی میکنم؛ بدون نقدِ گذشتۀ پر اشتباهِ تاریک و مصلحتجویی برای آیندۀ مبهمِ نامعلومم...
در صبحگاه یکشنبه- که برایم آغاز یک هفتۀ کوتاهِ کاری به مدت سه روزِ دوازده ساعته است، که بهطور کامل به دغدغههای دانشگاهی اختصاص دارد- به خود میگویم، قطعاً میتوانم سه روز دیگر را نیز شرافتمندانه به پایان رسانم و هر روز به خود تذکّر میدهم که همین یک روز است...
مابقی هفته را نیز در فراموشی محض، فقط خط مینویسم؛ در کارِ خانهداری همراهی میکنم و قصۀ میکائیل را دوباره از آغاز مینگارم و با نام و نشان دروغین در یک وبلاگ جعلی منتشر میکنم؛ تقریباً همانطور که در آن سالهای اوّل، مدام پرترهاش را میساختم و سردیساش را قالبریزی میکردم و میتراشیدم و صیقل میدادم، تا بتوانم شرافتمندانه و بی آن که مرتکب خبط و خباثتی شوم، به زندگی ادامه دهم...
و اینک او نطق خود را پایان میدهد؛ در میان کف زدن آرام و نزاکتآمیز حاضران؛ طوری هستم که انگار او برای نخستین بار، آخرین نت آداجیو را با ارغنون عظیم قامت کلیسا نواخته باشد؛ سنگین و غمناک...
و باز خیلی صبر میکنم- و دیگر زیاد هم سخت نیست برایم پس از دو دهه شکیبایی- تا آهسته آهسته پراکنده میشوند مدعوین حاضر که حول سکّو و میز خطابه گرد آمدهاند و او با همان حوصله و ادب صمیمانه که میدانم، با یکایک ایشان حرفی میگوید و به التفاتاتشان، لبخندزنان پاسخی میدهد، و نگاه گرمِ آزرمگین خود را در چشمشان میدوزد... و باز نمیمانند جز تنی چند از میهمانان، که فکر میکنم چندان مانع دیدار ما نخواهند بود...
بعد مردّد و آهسته، لنگرکشان برمیخیزم از جای، و بند بلند کیف دستیام را مطابق عادت، ضربدری میاندازم روی یک شانه، تا هر دو دستم آزاد باشد و بتوانم پنهانشان کنم در جیب کتم و احساس کنم که به این ترتیب در امانام و محافظت کردهام آن نقاط آسیبپذیرتر روحم را، در برابر هجوم تیرهای حوادث...
دو قدم جلوتر میروم و میایستم به همان حالِ شکیبا و احتمالاً با گردنی به یکسو خمیده، تا او به زیر آید از آن دو پلۀ کوتاهِ صحنه به همراه میزبانانش؛ بیهیچ شتابی؛ انگار اطمینان داشته باشد که من به هر حال، منتظرش خواهم ماند؛ طوری که انگار قرار معهود ما باشد؛ طوری که هر روز با هم بیاییم به این کلاس و من طبق توافقی نانوشته همواره صبر کنم تا او مسئولیتهای ضروریاش را به پایان برساند و بیاید تا مثلاً در یک مسیر تا ایستگاه اتوبوس با هم قدمی بزنیم... درست مثل خود آن سالها...
میکائیل همچنان لحظاتی را به همان وضع آرام و بیعجله میایستد و رو به مدیر با همان لحن ملایم صدا و حالت مصمم چهره حرفهایی میگوید که در میان همهمۀ بیپایان جمع، گم میشود- ولی البته انگار از روی ناچاری؛ چون در همان حال که چهرهاش رو به اوست، با بدن کاملاً به طرف من چرخیده و کمابیش مثل یک نقش برجستۀ سلطنتی مصری به نظر میرسد... بعد حتی با دست راست خود اشارهای به من میکند؛ طوری که انگار بخواهد بگوید: «بمان! الان میآیم.»
و پس از دقایقی، به راستی دو قدم از ایشان فاصله میگیرد و به طرف من گام برمیدارد...
با خود فکر میکنم، این دفعه نوبت من است که پیشقدم شوم. دلم میخواهد به او نشان دهم که در عین درک والای منطقیام نسبت به موقعیت هر دو مان، تا چه حد میتوانم سخاوتمندانه، شجاع و فروتنانه، واقعبین باشم...
هر چند باز هم انگار میترسم تا در ادب دستدادن بر او پیشدستی کنم؛ این است که هنوز هر دو دست بلاتکلیفم را مشغول بند کیف و جیبها نگاه میدارم...
اما آن نگاه روبهرو و لبخند پذیرای او را، که درخشش ناب صمیمیت و آشنایی دارد، بلافاصله و بیتردید با این چند جملۀ نزاکتآمیز پیشپاافتاده و شتابآلود پاسخ میدهم که:
«تبریک عرض میکنم جناب پروفسور روبنیان! سخنرانی شما بسیار قوی و محکم و بیاندازه مفید بود. من در اینباره شخصاً از شما سپاسگزارم.»
دو یا سه دفعه پلک میزند؛ لبخند ملایمش، غلیظتر و پررنگتر و دو لبش کمی از هم گشوده میشود؛ به شکلی کمابیش یکسویه، بعد نگاهش را متوجه زمین میکند و به صورتی بسیار آشنا سر تکان میدهد؛ مجموعۀ اشاراتش برایم معنی شگفتیِ ناخودآگاه، تردید و کمی مخالفتِ طعنهآمیز میدهد، ولی فقط همانطور که دست راستش را به سویم دراز کرده، با آهنگی که طعم ملایم و مَلَسِ اعتراض و گلهای دوستانه را دارد و کمی بر شدتش افزوده است، میگوید:
-«من میکائیلام!... بهرام!... نمیدانی چقدر خوشحالم که میبینمت!»
و کاملاً خوشحال به نظر میرسد...
بعد همچنان که دستش را به آهستگی و با حالتی که میکوشم رسمی و بیتفاوت باشد، میفشارم، میپرسد:
- «چه میکنی این روزها...؟!»
علیرغم او، حتماً برایم دشوار است که آن فرسنگها فاصله را این گونه با سرعت نور طی کنم؛ ولی میگویم تمجمجکنان که:
- « خوب... من هم یکجورهایی معلم فلسفه شدهام... فلسفۀ هنر درس میدهم...»
با حالتی که سرسری مینماید و انگار با قدری حواسپرتی، فقط پاسخ میدهد که:
- «چقدر عالی!...»
و همانطور که ادامۀ حرفم در تردید و دلسردی رها میشود، تا باز در دل، خود را ملامت نمایم و بخواهم که دست و پایم را جمع کنم و بروم، رو میکند به همکارانش که پابهپا میشوند - ظاهراً با کجخلقی و بیحوصلگی شاید ناشی از مسئولیتهای اجرای برنامههای پیاپی و احتمالاً تأخیرهای زمانی- تا او به گفتوگوهای شخصی بیهودهاش پایان دهد.
پس از چند نفس بلاتکلیفی، با خوشرویی از آن مرد جوان مجری برنامه، میپرسد:
- « اینجا محلّی هست که من بتوانم چند دقیقهای با دوست قدیمیام بنشینیم و صحبت کنیم؟»
و بعد جهت معرفی من به رئیس دانشکده- که فقط به تردید نگاهی بر من انداخته- رو میکند تا بگوید:
- «دکتر بهرام ورجاوند هستند... استاد فلسفۀ هنر در دانشگاه...»
با قدری بدجنسی و برای این که به میکائیل ثابت کنم با وجود همۀ توفیقات نسبی، آن حس پوچگرایی و خودتخریبیام را کماکان حفظ کردهام، یا صرفاً جهت پاسخ به نگاه غیر دوستانۀ آقای رئیس- که سرسری و گستاخ و نخوتآلود مینماید- و برای این که پیشاپیش نشان دهم که نیازی به التفات و احترام دستنایافتنیاش ندارم، خیلی بیربط میگویم:
- «استادیارِ یک دانشگاهِ تربیت معلم البته....!»
و آقای مدیر بیآن که توجهی به من و پاسخم نشان دهد، فقط در جواب ِمیکائیل و خطاب به او همراه با ادب و کجخلقیِ ادامهدارش، مثل بزرگتری که بخواهد به بازیگوشی کودکانی پایان دهد، میگوید:
- «جناب پروفسور روبنیان! متأسفانه جلسۀ وزارتخانه دیر شده و بعد هم که مراسم تقدیر از پژوهشگران نمونه را در سالن وزارت کشور در پیش داریم... خودتان که ملاحظه میفرمایید...»
و برای تأکید بر غیر قابل حصول بودن توقع بیجای مخاطب ناواردِ از راه رسیدهاش که - از سرِ دلخوشی و نا آشنایی با پیچیدگیهای برنامهریزی اداری این مرز وبوم- ناگهان چنین خواهشی را به میان آورده، به صفحۀ بزرگ و خوانای ساعتِ گرانقیمت ِپشتِ دستش نیز اشاره میکند؛ و حتی حاضر نمیشود تا قدمی از میکائیل فاصله بگیرد و به او یک متر مربع فضای خصوصی بدهد.
میکائیل با لبخندی تردیدآمیز، شاید به نشانۀ تسلیم، لب فرو میبندد و چندبار به روی مخاطبِ سختگیرِ خود پلک میزند؛ حالت یک اسیر سلطنتی موقَّر را دارد در قلمروِ دشمن.
باز میچرخد به سوی من و کاملاً پشت به میزبانان خود میایستد- که رو به من دارند و شاید از سرِ بیحوصلگی یا به اعتراض، مثل محافظین مقامات سیاسی، چشمشان را در تمام نقاط یک زاویۀ نیمصفحه میچرخانند و دور و بر خود را می پایند- ولی او فقط برای چند لحظه، بدونِ پلکزدن، چشم در چشمِ من میدوزد؛ میگوید:
-« بیست سال شد!... نه؟!»
عجب!...
او هم حساب سال ها را دقیق به خاطر دارد...!
بعد قدری لبهایش را جمع میکند و سرش کمی به یکسو مایل میشود و نگاهش را برای لحظهای، از زیر چشم، میاندازد به زاویۀ اتاق؛ میدانم که دارد به شتاب فکر میکند تا تصمیمی عاجل بگیرد؛ بعد لبِ پایینِ خود را به دندان میگیرد و چانهاش مستحکمتر مینماید؛ حالتش طوری است که انگار بر تردیدی فائق آمده باشد... و در همان لحظاتی که من متوجه حالت متعجب نگاه رئیس جلسه میشوم، میکائیل کاملاً بیتوجه به اطراف، به یکباره و بیمعطلی، دو بازویش را میاندازد دورِ شانههای من؛ که باز هر دو دستم را از سر احساسِ حقارتی مبهم و بیدلیل در جیبهایم فرو برده ام؛ و برای لحظاتی چند، همچنان که انحنای زیر چانهاش را از ورای یقۀ ضخیمِ بالاپوش، در پشتِ گردنم حس میکنم، به همان حال بر سینه میفشاردم؛ گرم و شتابناک... با جسارتِ یک دوستِ شفیقِ قدیمی که هیچ شکی در دل نداشته باشد، دربارۀ مقبولیتِ خویش...
من دستها، چشمها و روحم را جهت حفاظت از بقای خویش بستهام. اما ناگزیر رایحۀ لطیفِ کاجهای استپهای شمالی را در عطر ملایمِ کلایو کریسچن[1] که از یقۀ پشمینِ نیمتنۀ او برمیخیزد، با هوایی که به ریه میبرم، نفس میکشم.
بعد از چند ثانیۀ طولانی و سخت وامیگذاردم.
کارتی را به همراه خودنویس مونبلان[2]اش از جیب داخلی کت خود بیرون میکشد، به سرعت در پشتِ آن، یادداشتی را مینویسد که نمیبینم چیست، و به دستم می دهد.
هر چند روش و رفتار او را بنابر سابقه میشناسم، ولی باز هم بیاختیار از راحتی و صراحت برخورد سادۀ او خوشم آمده، که هم صمیمانه و بیتکلّف است و هم علیرغمِ طرزِ برخورد من، شجاعانه؛ به خصوص که میتوانم به او افتخار کنم در برابر نگاه نخوتآلود و عوامانۀ آن مدیرِ روستاییمآب؛
احساس شیرینی دارم شبیه حس یک برندۀ دو چهارصدمتر مثلاً!...
به خود میبالم که پس از این همه سال، او را درست به خاطر دارم. در هیچ امری، دربارۀ او به خطا نرفتهام؛ او همچنان میکائیل است، به همان صحّت و اصالت و شکوه که میشناختم... آن اصالتی که ورای تمام اشیای فاخر و مجلل و گرانقیمت متعلق به او است و فراتر از نام خانوادگی اشرافیاش- که در دائرهالمعارف مجازی خواندم عنوان یک سلسلۀ سلطنتی باستانی است در یکی از آن کشورهای کافرکیشِ منطقه!...
درست است که او- برخلاف من- با زمانه و ظواهر دلفریب آن سازگار مینماید، ولی طراوت و آن معصومیت ناخودآگاهِ خود را حفظ کرده است؛ همان معصومیتی که در عهد جوانی به بیاعتنایی و غرور تفسیرش میکردم؛ به کامم تلخ میآمد و از او خشمگین میشدم و به دل میگرفتم.
اما طعم بیخیالی سبکبالانۀ او، اینک- که گردش روزگار و تجربیات تلخ و شیرینش، معنای طعمها را بیش از پیش به من آموخته- به مذاقم خوشتر میآید.
پس کارت او را، بیآن که بخوانم، در جیب پنهان میکنم؛ همچنان که او با دست راست خود، یک بازویم را آهسته لمس میکند و با کلامی واضح و شمرده، طوری که حداقل ده نفر در اطراف ما بشنوند، میگوید:
- «خواهش میکنم لطفاً بیا!...اگر فرصت داری... منتظرت هستم...»
(ادامه دارد)
[1] - Clive Cristian
[2] - Monblanc
قسمت بعد
قسمت قبل