یعنی آدم می تواند خیلی بدجنس باشد به هزار و یک دلیل!...
و تازه خودش هم خبر نداشته باشد...
دیشب باز سر شام توی صفحه ی ناچیزِ کامپیوتر نامرغوبم، فیلمی خوب تماشا می کردم، درباره آدمی که _تازه فهمیدم_ در عهد خودش، انگاری خیلی بدجنس بوده...
و از قضا همین آدم، در کهکشانِ تاریخ هنر، با عنوان منتقد هنری و نویسنده و هنرمند، شهرتی قابل قبول نیز به هم زده است...
یعنی حالا اگر اسمش را بگویم غیبت می شود؟...
بعد تازه بار گناهان موذیانه اش هم می افتد بر عهده ی خودم که سالهاست دارم سعی می کنم_ علیرغم همه ضعف ها و کمبودهای عقلانی و جسمانی و روحی_ حداقل ازین دست بدجنسی ها با خلقِ خدا نکنم...
فیلم البته از نظر درجه بندی منتقدان نمونه متوسطی بود...
ولی من شاید به دلایل شخصی دوستش داشتم...
نام فیلم 'ایفی گری' است...یعنی به اسم دختری که سالها همسر 'جان راسکین' همین منتقد و نظریه پرداز و نویسنده کلاسیک تاریخ هنر... و همان آقای بدجنس بوده...
و خوب نشان می داد چطور می توان در جایگاه یک مرد فرهیخته و آکادمیک و ثروتمند، به روشی نابود کننده همسر آزاری کرد...
در حالی که برای یک زن، دوست داشتنی نبودن می تواند به دغدغه ای ویرانگر تبدیل شود، این استاد زیبایی شناسی همسر زیبایش را دوست نداشت...
و این را به هر طریق نشان می داد... از تنها گذاردن و کناره جویی از او تا واگذاردنش به همراهی دیگر مردان و بعد موذیانه اتهام وارد کردن...
از بی توجهی به استعدادهایش... تا بی اعتنایی به وضعیت روحی و بیماری های او...
و اما در باب علت اینهمه خباثت آشکار و نهان...
ظاهرا خود راسکین در نامه ای نوشته که همسرش چهره زیبایی دارد ولی در همان شب نخست دریافته که ساختار کلی فرم پیکره اش خلاف انتظارات اوست!...
و بدین ترتیب طی هشت سال زندگی، هیچ مراوده ی عادی زناشویی با او برقرار نکرد...
و البته همین امر، به همراه گواهی طبیب، نهایتاً در دادگاه موجب صدور حکم طلاق میانشان گردید...و البته بنابر شکایت خانم ایفی...
که بعدتر مطابق آنچه در حکایات تاریخی آمده با نقاش نسبتا مشهوری ازدواج کرد و پنج فرزند به دنیا آورد...
روایت تصویری قصه، خیلی خوب و ظریف نشان می داد که یک مرد _به خصوص به معاونت والدینش_ تا چه حد می تواند دختری را که به عقد خود درآورده و از چشمش هم افتاده، عذاب دهد...بی آنکه هیچ اقدام جدی ای انجام دهد... و مثلا هرگز بخواهد او را بزند...
در واقع همین که با تمام وجود به او نشان دهد که دوستش ندارد و نمی خواهدش کافی است...
اما در عین حال انگاری قصه می خواست نشان دهد که این همه بدجنسی و بی رحمی و بی اعتناییِ سرد نسبت به اشتیاقِ یک دختر زیبا... و سخت گیری بابت کمالِ زیباییِ تنِ او... حاصل ضعف و ناتوانی قوای جسمانی خود جناب راسکین بود...
یعنی قرار بود بیننده اینطور برداشت کند... طوری که جان راسکین در برابر تفهیمِ اتهام، منفعلانه و ترسخورده در چشمهای وکیل خیره ماند و بی هیچ پاسخی در را به روی او بست...
روایت تصویری از نشانه های متعددی استفاده کرده بود که اختلال جسمی آمیخته به نوعی جنون منتقد بزرگ را نمایش دهد ...
مثلاً همان تاکید راسکین بر علاقه اش به معصومیت و بکارت که هم در کتابش درباره ی ونیز مشهود بود و هم در دیگر تفسیرهای منتقدانه اش برای پیکره ی آپولو و دافنه...و هم در علاقه نوظهورش به خواهر کوچک و معصوم ایفی...
علاقه ای فرافکنانه که انگاری نتیجه ی انکار و جابه جایی ضعف قوای بدنی خود او بود...
یعنی آدم می تواند اینقدر بدجنس باشد نسبت به آنچه برایش قابل دستیابی نیست...
یعنی هر چه نمی توانم تسخیر کنم باید نابود شود...
برای من البته تذکر عمیقی داشت...
مراقب باش که یک استاد آرمان گرا و منتقد زیبایی شناس هنر هم می تواند در کمال پستی و حقارت یک آزارگر معمولی باشد...
