
ایستادهام در میانۀ آن پلِ قدیمی...
در یکی از پسرفتگیهایی که شکلِ یک نیمدایرۀ بزرگ را دارد...
و تکیه دادهام با هر دو آرنج بر لبۀ یک سنگچینِ سرد...
دقیقاً جایی هستم وسطِ دو بخشِ عتیق و جدیدِ شهر... و هیولای خاکستریفامِ "راینِ"... آرام آرام در برابرِ چشمم میخزد و تن میکشد... بر بستری خاموش و مهآلود...
هوا خیس است و ابرآمیز و نفس کشیدن در وزشِ دمادمِ بازدمِ رودخانه- که به صورتم میخورد و رایحۀ تندِ جلبکها را به همراه میآورد- همچنان نرم و آسان...
فضا لبریزِ زمزمۀ آب است و غرشِ گاهبهگاهِ تراموایی که هر هفت دقیقه یک بار در مسیرِ آهنیِ خویش، از کنارم میگذرد... نفیرکشان... چون اژدهایی سبز...
گرداگردم همه چشماندازِ رودخانه است و مرغزارانِ خفته و بوستانهای بیمرزِ خزانزدۀ توسکا و کاج و بلوط... و ساختمانهای افسانهوارِ شیروانیدار و انگاری تازه رنگخورده و تمیزی... که در کنارِ هم به نمایشگاهی عروسکی از کیکهای خامهایِ خوشمزه میماند... لابهلای چند برجِ تکافتاده و تاریک و عبوسِ کلیساهای قرونِ وسطایی...
صبحگاهِ روزِ شنبه است... یعنی یک روز از تعطیلاتِ آخرِ هفته...
از خانه زدهام بیرون تا روزی زمستانی و سرد و غمگین را در رخوتِ افسردهوارِ خویش، به تنهایی طی کنم... فارغ از هیاهوی همراهیِ آدریانا که به تشویق من- و ظاهراً علیرغمِ میلِ باطنیِ خویش- به سفری کوتاه رفته که تعطیلات را با جمعی از همدورههای دانشگاهیاش در بازدید از یک جشنواره و نمایشگاهِ محلّی در شهرِ زوریخ بگذراند...
طی هفتۀ گذشته مذاکرات موفقیتآمیزی با دانشگاهیانِ بازل داشتهام... دربارۀ مشارکتم در طرحِ بلندپروازانۀ تألیفِ دائرهالمعارفِ فلسفۀ هنرِ مشرقزمین- که سرپرستیِ بخشِ ایران و ارمنستانِ آن را میکائیل بر عهده دارد و البته در این مورد دانشگاه را مرهونِ سخاوتِ خویش ساخته و متقبّلِ پرداختِ هزینۀ کلِّ طرح شده است...
من پیشنهاد کردهام که بنیانِ مطالعاتِ فلسفیِ قلمروِ پارسی را بر چهار ستونِ اصلیِ حکمتِ خسروانی، حکمتِ مشّائیِ ابنِ سینا، حکمتِ اشراقِ سهروردی و حکمتِ متعالیۀ ملّاصدرا قرار دهیم... و رشتههای هنری را در شاخههای معماری و فضاسازی، تزئیناتِ ابنیه و صنایعِ دستی، نقّاشی، خوشنویسی و موسیقی و شعر دستهبندی کنیم...
به من وعدۀ یک دفترِ کارِ اختصاصی را میدهند و ضمناً میگویند میتوانم تا آماده شدنِ آن، بخشی از دفترِ کارِ میکائیل را بهطورِ موقّت اشغال کنم... چون او مدّتی است که اغلب در اتاقِ کارِ شخصیِ خود در مقرِّ اسقفیِ ناحیه حاضر میشود و اتاقِ دانشگاهیاش بلااستفاده مانده...
ولی در واقع من در غمِ داشتنِ یک فضای اختصاصی نیستم...
بیشتر دوست دارم در کتابخانۀ قرونِ وسطاییِ بنای گوتیکِ دانشگاه کار کنم...
آنچه از ایشان میخواهم اجازۀ حضورِ نامحدودِ تماموقت در تالارِ قرائت است و یک نشانیِ ایمیل معتبرِ دانشگاهی جهتِ عضویت در چند کتابخانۀ مجازیِ بینالمللی...
همۀ آنچه خواستهام ظرفِ سه روز فراهم خواهد شد و تا آن موقع باید پیشنهادِ طرح خود را به صورتِ مکتوب ارائه کنم... جهتِ بررسی در جلسۀ هیئتِ مدیرۀ پژوهشیِ دانشگاه...
و اکنون پس از نگارشِ پیشطرحی دهصفحهای که در کامپیوترم حروفچینی کردهام، طیِّ دو روز استقرارِ مداوم روی آن کاناپۀ روبروی اجاقِ واقعاً هیزمی، و نوشیدنِ فنجانهای پیاپیِ قهوۀ تلخ، آمدهام تا قدمی بزنم بر ساحلِ ابرآلودۀ "راین"، روی پلِ عتیق...
و فکر کنم به هوسِ نوپدیدِ نقّاشی در سرم...
و بعد یکدفعه خیال کنم که...هان!... آنَک میکائیل است که از آن طرفِ گذرگاه بدینسو میآید... مثلِ آن نخست دیدارمان... روی آن دیگر معبرِ کهن از سرزمینِ پدری... که آن همه تردید و ولوله به جانم انداخت... و آوارۀ ابدیِ گذرگاههای ظلمانیام ساخت...
...
دیروز هم انگاری مغروق در این سرگردانیِ بیمنتهای تاریک بودم و سکوتی ژرف و غلیظ...
یعنی تقریباً در کلّ مدت زمانِ گشت و گذار در شهر به همراهی آدریانا که البته به ابتکار و اصرارِ او نیز انجام میشد...
طوری که آهسته بخزیم توی دلِ آن اژدهایانِ سبز- ترامواها- که نفیرکشان از راه میرسیدند و در نخست ایستگاه ما را میبلعیدند تا در آخرین توقفگاه قی کنند...
قطعاً گردشِ دونفره با آدریانا آن فکرِ بکری که مناسبِ احوالاتم باشد، نبود...
سعی میکردم فقط متوجّه مناظرِ اطراف باشم... از ورای آن شیشههای تمیز و نامرئی و بیگانه واری که هیچ شباهتی نداشتند به خاطراتِ من از تماشا...
از پشتِ پنجرههای چرک و بخارگرفتۀ اتوبوسهای اسقاطیِ کاهلِ مألوفی که همراه با سرفههای پرصدای دودآلودشان نفسزنان و تلوخوران، توی سیاهرگهای هیولاشهرِ من می خزیدند...
گاه که سر میچرخاندم بهسوی همراهم، حتی از زیرِ چشم هم میشد ببینم که آدریانا- آشنای بازل و شاید ملول از او- دارد فقط مرا تماشا میکند...
شاید چون برایش تازهترین پدیدۀ شهر بودم... و داشتم وانمود میکردم که سخت مجذوبِ بازل شدهام... که از برابرِ چشمم میگذشت بیآن که چشمگیر باشد... با خیابانهای کمعرض، ساختمانهای زیبای باروک و نئوکلاسیک و امنیتِ خالی و بیعبورش... با رفاهی فروتنانه و عاری از خودنمایی، پاک و منزّه و بیخاصیت...
و سرِ آخر هم شاید از فرطِ بیحوصلگی صدایم زد:
«دکتر ورجاوند!»
برگشتم و دیدماش که طوری نگاه میکند انگاری بخواهد حادثۀ شفاهیِ دیگری را در میان اندازد...
شاید تنها جهتِ سرگرمی و پر کردنِ زمانِ با هم بودن...
شاید برای به تجربۀ حسی درآوردنِ هیجاناتِ کلامی در عوضِ تلاطماتِ عاشقانۀ نامقدوری که چشمهاش گویی دودوزنان و هر لحظه میجوییدشان...
«وقتی دو ساعت و بیست و سه دقیقۀ تمام ساکتاید، به چی فکر میکنید؟!...»
پرسشی که در حدّ گستاخانهای مُنافیِ حریمِ خصوصی می نمود... آن طور که ممکن بود فقط از زبانِ کودکی برآید...
و به خندهام انداخت...
و او با همان جسارتِ احتمالاً درمانناپذیرش در آمد که:
«هنوز هم میگویم مردِ جذّابی هستید که دارید خودتان را هدر میدهید... خلاصه اگر نظرتان عوض شد، خبرم کنید...»
و من پاسخ داده بودم:
«هر وقت پیشنویسِ پایاننامهتان را آماده کردید، با کمالِ افتخار آمادهام که نگاهی- البته مروری- به آن بیندازم و اگر پیشنهادی داشتم بگویم...»
«پیشنهاد در رابطه با چی؟... با من؟... یا پایاننامه؟!...»
بهنظرم همراهِ بقایای لبخندی که بر دهانم ماسیده، گفته بودم...
«البته که دربارۀ پایاننامۀ شما پیشنهاداتم را خواهم گفت... مگر استادِ مشاورِ شما نیستم؟...»
بعد آهسته از او روگردان شدم تا دنبالۀ نمایشِ شهرِ فرنگ را در قابِ شیشهای ببینم...
قسمت قبل
قسمت بعد