
✒️خطر عملکردِ دوست، بدتر از نیت دشمن
مسئلهی حجاب، فارغ از تمام جنجالها و برداشتهای شخصی، یک موضوع جدی و ریشهدار در جمهوری اسلامی ایران است. کسی انکار نمیکند که این موضوع از اصول و خطوط قرمز حاکمیت ایران تلقی میشود. اما بیایید صادقانه به خودمان نگاه کنیم: آنچه امروز دارد این اصل را تهدید میکند، نه فشار رسانههای خارجی است و نه شعارهای دشمن، بلکه شیوه اجرای دوستانهی قانون با چاشنی ترس و اجبار است.
ماجرای امر به معروف و نهی از منکر، که قرار بود مظهر دلسوزی اجتماعی باشد، حالا در بعضی فضاها تبدیل به دالانی از وحشت شده. کافی است سری به مترو یا یک نمایشگاه فرهنگی بزنید. امروز که در نمایشگاه کتاب حضور داشتم، بهعنوان یک فرد ظاهر معمولی ، از کنار چندین و چند نفر عبور کردم که مأمور حجاب(حجاببان) بودند. با اینکه ریش و سیبیل دارم و گردنم رو تبر نمیزنه ، باز هم نگاههای خشک و غضبآلودشان باعث شد ناخودآگاه اخم کنم. حالا فکرش را بکنید کسی که از اساس با این فضا مشکل دارد یا پوشش متفاوتی دارد، چه حالی پیدا میکند؟!
آیا این سبک اجرای قانون، در شأن موضوعی به این مهمی است؟ آیا ما از حجاب، نماد ترس ساختهایم یا نشانه احترام؟
از سوی دیگر، نمایشگاه کتاب هم بهنوعی گرفتار همین نگاه تنگ و بسته شده.
زمانی فضاهایی در نمایشگاه وجود داشت برای بازیهای فکری، فروش خلاقانه، گفتوگو با تولیدکنندگان بازی و ایجاد تجربههای فرهنگی برای خانوادهها و نوجوانان. حذف این بخشها، نمایشگاه را بیش از پیش به یک گردهمایی خشک ناشران آموزشی و دانشگاهی و نسخه دوم نمایشگاه بینالمللی قرآن تبدیل کرده است. نه اینکه آن نمایشگاه بیارزش باشد، بلکه مشکل اینجاست که نمایشگاه کتاب، روح ماجراجویانه و فرهنگی خودش را دارد از دست میدهد.
من منکر اصل قانون نیستم. حتی قبول دارم که باید در جامعه چهارچوبهایی وجود داشته باشد. ولی واقعاً غمانگیز است که در سال ۱۴۰۴ هنوز کسی در یک جمع رسمی یا رسانه ملی بلند شود و بگوید «من با اجرای قانون حجاب مشکل دارم» و عدهای برایش کف و سوت بزنند! این نه از زرنگی مخالف است، نه پیروزی منطق، بلکه شکست مدیریت به ظاهر دوستانهی فرهنگی است.
از آن تلختر، این است که هر وقت کسی بخواهد سیاستهای اقتصادی یا اجتماعی دولت را نقد کند، فوری عدهای از راه میرسند و میگویند: «اگر دیگری میآمد، ایران میشد طالبان!» این منطق کودکانه و خطرناک، نهتنها جلوی اصلاح را میگیرد، بلکه مردم را از گفتوگو و مطالبهگری فراری میدهد.
یاد طرحهای معروف نیروی انتظامی افتادم: رعد، صاعقه، شاهین، عقاب... که برای جمعآوری دیشهای ماهواره هلیکوپتر بلند میشد و کوچهها قُرق میشد. حالا سالها گذشته، بشقابها توی تراسِ خیلیها جا خوش کردهاند. گاهی ترسهای ساختگی، دوام ندارند؛ فقط انرژی و اعتماد عمومی را نابود میکنند.
امروز هم همین مسیر دارد برای مسئلهی حجاب تکرار میشود. زمانی، تذکر فقط به موارد خاص و خلاف عرف جامعه داده میشد. حالا اما، هر پنج قدم در مترو یک مأمور، هر راهرو نمایشگاه یک نگاه سنگین. قرار بود مراقبت کنیم، نه محاصره.
واقعاً نمیگویم «خدا به خیر کند» چون همین جمله هم ممکن است به عدهای بربخورد. فقط امیدوارم آینده روشنتر از این نگاههای خشک و دالانهای ترسناک باشد؛ چون ادامهی این مسیر، به جایی نمیرسد جز بیاعتمادی، فرار از قانون، و دلزدگی از آنچه باید ارزش تلقی شود
پایان.