سرمایهگذاری از اون موضوعهاییه که خیلیها دربارهاش حرف میزنن، اما تعریف ساده و دقیقی ازش ندارن. خریدن یک دارایی، دنبالکردن قیمتها یا شنیدن توصیه یک آدم مشهور لزوما سرمایهگذاری نیست؛ مهم اینه که بدونیم امروز چرا پول میذاریم و انتظار داریم در آینده چه چیزی تحویل بگیریم.
این نوشته از پایه شروع میکنه: سرمایهگذاری یعنی چه، بازار چه نقشی داره، قیمت چه فرقی با ارزش میکنه و چرا وارن بافت از افق زمانی بسیار بلند حرف میزنه. هدف پیداکردن یک نسخه سریع برای پولدارشدن نیست؛ هدف ساختن چارچوبیه که جلوی ازدسترفتن پول با تصمیمهای هیجانی رو بگیره.

توی این اپیزود برخلاف اکثر اپیزودهای کارکست ما نمیریم روی یه مقالهی علمی مشخص تمرکز کنیم. میریم سراغ چارلی مانگر و وارن بافت که هرکدمشون بیش از ۷۰ سال تجربهی سرمایهگذاری داشتن و بزرگترین شرکت سرمایهگذاری تاریخ رو ساختن و توی سالهای عمرشون، نوشتههایی منتشر کردن و سخنرانیهایی انجام دادن که توی این اپیزود میریم میگردیم توی اون صحبتها و باهم ازشون یه چیزایی یادمیگیریم. نظم و ترتیبی که توی این اپیزود درست کردیم، تصمیم شخصی منه و دید من به اینکه این مطالب رو چطوری باید کنار هم چید و از تجربیات شخصی خودم هم توی این اپیزود استفاده کردم. مثل همیشه این حرفها رو خودتون قضاوت کنید و دوست داشتم همین اول کار بگم که این اپیزود یه تحقیق علمی نیست، بیشتر یه نوشتهی بلنده. یه چیز دیگه هم بگم و بریم توی حرفهای این اپیزود.
شما اگر این اپیزود رو گوش کنید، هیچ ایدهی سرمایهگذاریی ازش قرار نیست بهتون داده بشه. هدف این اپیزود اینه که یه ابزار اولیه بسازیم که بتونیم باهاش به سرمایهگذاری بهتر فکر کنیم. یه چیزی که در طول زمان حرفهاش کهنه نشه، همیشه بشه ازش استفاده کرد.
دیگه حالا حرفهای مقدمه بسه، بریم سراغ حرفای اصلی خودمون.
بذارید حرفم رو با تعریف سرمایهگذاری شروع کنم. شما الان کاملا ممکنه به من بگید، بابا دست وردار، مگه داری با بچه حرف میزنی؟ منم بهتون میگم این حرفی که میخوام براتون تعریف کنم رو بافت توی جمع پولدارترین آدمای دنیا زده. مایکل دل بوده، بیل گیتس بوده، بسیاری از دیگران هم بودن. پس اگه بافت اینو میتونسته اونجا بگه، شما هم به من اجازه بدید برای شما هم بگمش.
بافت میگه سرمایهگذاری اینه که امروز پولت رو صرف یه چیزی بکنی که در آینده پول بیشتری گیرت بیاد. حالا اینجا کلا توی هر سرمایهگذاری دوتا سوال بیشتر نمیمونه. یکی اینکه تهش که تموم شد چقدر بهت پول برمیگرده، یکی هم اینکه پولت کی بر میگرده؟
حالا قبل اینکه این حرف رو باز کنم، یه چیز دیگه هم بگم. فرآیند تصمیمگیری برای سرمایهگذاری چجوریه؟ اینکه یه داستانی برای ما تعریف میکنن که واقعیت امروز رو به یه آیندهی خیالی وصل میکنه. بعد بهمون میگن، چون احتمالا این آیندهی خیالی اتفاق میفته، پس شما بیا پولت رو بده که توی اون آیندهای که توصیف کردیم پولدارتر باشی. الان مثلا توی همین زمینهی هوشمصنوعی، هزار و یک آینده برای ما توصیف میکنن و میگن اگه این آینده بشه، پولت رو خوبه بذاری مثلا روی OpenAI. شرکت سازندهی چت جی پی تی. حالا به این حرف برمیگردم. کلیت چیزی که میخواستم بگم چی بود پس؟ یه پولی داریم، یکی میاد یه داستانی تعریف میکنه که آینده چطوریه، این پول رو میگیره از ما که بعدا بیشترش رو بده، سوالی هم که هست اینه که تهش پول کی برمیگرده و چقدر پول برمیگرده؟
برگردیم به بافت. بافت یه ضربالمثل انگلیسی تعریف میکنه که ما تو فارسی یه جور دیگه میگیمش. میگه یه پرنده توی دست بهتر از دوتا پرنده توی بوتههاست. ما میگیم سیلی نقد به از حلوای نسیهست. ولی خب اصلا سرمایهگذاری دقیقا دعوای بین همین دو طرف ضربالمثله دیگه. اینکه سیلی نقد رو که پول امروزمونه نگه داریم یا بریم سراغ حلوای نسیهی چند ماه یا سال بعد. این ضربالمثل داره یه سری چیز رو در نظر نمیگیره. مثلا توی چندین سال اخیر ایران ما، نرخ تورم بالاتر از سود بانکی بوده. این یعنی چی؟ یعنی همین سیلی نقد هست، نگه میداریم تو بانک، همونم داره از دست میره. اونی که ضرب المثل رو میگفته، با تورم آشنا نبوده که. در مورد نرخ بهرهی بانکی نشنیده بوده که. مثلا نرخ بهره وقتی زیر تورمه چی میشه؟
من و شما میایم میریم با پولمون یه چیزی بخریم که ارزشش از دست نره، حالا میخواد ماشین باشه، خونه باشه، طلا باشه، هرچی. پول نقد میشه مثل آهن گداخته، هیشکی نمیخواد داشته باشدش. نتیجه میشه اینکه توی یه شهری مثل تهران، متوسط قیمت یه متر خونه میشه معادل۴-۵ ماه حداقل حقوق. یعنی یه آدمی که حداقل حقوق رو میگیره، اگه هیچی نخوره و نپوشه و با حیات نباتی زندگی کنه، یه ۲۰ سالی طول میکشه که یه خونهی ۵۰ متری بخره، تازه این وسط هم باید هزارتا معلق بزنه که پولش رو نقد نگه نداره که ارزشش از دست بره. این یعنی چی؟ یعنی سیلی نقد بدرد هیچ احدی نمیخورده، همه بدو بدو رفتن دنبال حلوای نسیه. بعد اتفاقی که میفته چیه؟ اینکه آدما چون حاضر نیستن پول توی دستشون نگهدارن، کسی که میخواد بره وام بگیره، پول گیرش نمیاد، چون هیشکی حاضر نیست پول نقد داشته باشه.
دارید میبینید که از کجا شروع کردیم و به کجا رسیدیم؟ ما الان اینجا اصول اقتصاد کلان و اقتصاد خرد و نمیدونیم عملکرد مدیریت شرکتها و این حرفها رو بررسی نکردیم. ما اومدیم خیلی ساده اول گفتیم آدما دنبال چین؟ بعد هم با همون ضرب المثل قدیمی، بخش بزرگی از شرایط اقتصادی امروز رو توضیح دادیم. ما از اینجا به بعد این اپیزود هم دنبال همینیم. با یه سری ابزار سادهی ذهنی بتونیم دنیای دور و بر خودمون رو درک کنیم. ته تهش میخوایم برسیم به یه جایی که اگه یکی اومد بهمون یه موقعیت سرمایهگذاری معرفی کرد، بتونیم خودمون برای خودمون تا حد خوبی حلاجیش کنیم.
حالا برگردیم یه ذره به مثال هوش مصنوعیمون. ما همین امروز اگه بشینیم به اوایل قرن ۲۰م فکر کنیم، با خودمون میگیم بزرگترین تغییر اون قرن به وجود اومدن ماشین سواری و کامیون و اینا بود. اگه برگردم به اون سالها توی این صنعت سرمایهگذاری میکنم، برای ۷ پشتم پول در میارم. بافت میگه در نیمهی اول قرن ۲۰م توی آمریکا حدودا بیش از ۲۰۰۰ تا شرکت خودروساز وجود داشته. ولی حالا توی اوایل سال ۲۰۰۰، یعنی ۵۰-۶۰ سال بعدش، کلا ۳ تا شرکت خودرو ساز آمریکایی باقی مونده بوده. من و شما چقدر احتمال داشته که از بین این ۲۰۰۰ تا شرکت یکی از اون سه تایی که قراره باقی بمونن و رشد کنن رو انتخاب کنیم؟ حالا این سه تا شرکت هم اوضاعشون توی سال ۲۰۰۰ خراب بوده، انقدر خراب که خیلی هاشون قیمت سهامشون از ارزش داراییهاشون کمتر بوده!
یعنی مردم میگفتن همین ماشینایی که توی انبار داری هم نمیتونی به قیمت واقعیش بفروشی. انقدر اوضاع خراب بوده براشون. حالا اینجا میدونید چه کاریو کردن منطقی بوده؟ اینکه برید بگید بازار اسب و کالسکه سازی و اینا دخلش اومده. آدمایی که ماشین بتونن سوار شن دیگه سوار اسب نمیشن و بالاخره هم تکنولوژی انقدر ارزون میشه که به این آدما برسه. پس درسته که بازار خودرو در طولانی مدت اونقدری که ما میخواستیم بالا نمیرفته، ولی اگه میشده یه جوری از پایین اومدن تعداد اسب و کالسکه پول درآورد، حتما میتونستیم پولدار بشیم. این یه مثال تکی نیستها، داستان ایرلاینهای هواپیمایی هم همینه.
من حالا دیگه توش نمیرم که حوصله سربر نشه ولی من خودم وقتی اولین بار درس استراتژیمون به این رسید که یکی از بدترین سرمایهگذاریهای ممکن توی ۱۰۰ سال اخیر سرمایهگذاری روی شرکتهای ایرلاین بوده، از تعجب داشتم شاخ درمیاوردم.
بعد حالا ممکنه سوال شما این باشه که خب اینهمه آدم دارن پولشون رو روی یه همچین فکرها و ایدههایی سرمایهگذاری میکنن، چی شده که اینا این حرفای تورو بلد نیستن. یعنی میگی این حرفا رو تو که سازندهی کارکست هستی بلدی، بیلگیتس بلد نبود؟
توی بخش بعدی صحبتمون میرم سراغ این قضیه. ولی بذارید یه داستان بامزهی دیگه براتون تعریف کنم، دوباره بافت داستان یه ضربالمثل انگلیسی رو تعریف میکنه توی همون جمع مدیرعاملهای شرکتهای بزرگ، ولی ما خودمون ملانصرالدین داریم. میگن یه بار ملا میخواست بره نون بگیره، دید صف شلوغه، شروع کرد داد زدن که ایهالناس چه نشستید که کوچه بالایی دارن آش نذری میدن، میگه همه بدو بدو رفتن دنبال قابلمه که برن آش بگیرن، یذره که ملا دید شلوغ شده، خودشم شروع کرد دنبال اینا دوییدن، بهش گفتن ملا کجا میری؟ گفت اگه واقعا آش میدادن چی؟!
مفهوم دومی که باید در موردش حرف بزنیم بازاره. بازار یه چیز جدیدی نیست، احتمالا از زمانی که فینیقی ها پول رو اختراع کردن، بازار هم وجود داشته. حالا یه وقتی شما بازار مسگر ها دارید، یه وقتی بازار برده فروشها دارید، یه وقتی هم بازار ارز دارید. همهی اینا در ذات یه چیزن. یه فرق جزئی وجود داره توشون. یه وقتی هست مثل بازار ارز همهی اسکناسهای یورو عین همن، فرقی نمیکنه کدومش رو به شما بدن. یه وقتی هم هست مثل بازار مسکن، یه قیمت حدودی توی هر منطقهای وجود داره ولی هرکدوم از چیزایی که خرید و فروش میشن با هم یه فرق جزئیای دارن و این میشه که شما میتونی بگی یورو فلانقدر تومنه ولی نمیتونی بگی خونه متری بهمان قدره. . ولی اینو که بذاریم کنار، تقریبا همهی بازارها یه چیزن. حالا برگردیم به بافت.
بافت میگه بازارها در زمان کوتاه ماشین رایگیرین، در زمان بلند، ترازو. یعنی چی؟ یعنی بازار یه مکانیزمیه که آدما میان با پول خودشون رای میدن. یعنی دموکراسی و سرمایهداری اگه باهم یه بچه داشته باشن، اسم اون بچه بازاره. آدما هرروز صبح پامیشن، میخوان یه تصمیمی برای پولشون بگیرن، و هرموقع فکر کنن یه حلوای نسیهای هست که از این سیلی نقدی که دارن بهتره، میرن میخرنش. خروجیش میشه اینکه انگار هرروز دارن با پولشون رای میدن که فکر میکنن آینده چطوریه. حالا داستان ملانصرالدین اینجا معنی پیدا میکنه دیگه، یعنی اگه یه سری آدم دارن داد میزنن که آی مردم اگه فلان ارزدیجیتال رو بخرید پولدار میشید، مردم هم بدو بدو میرن قابلمهشون رو میارن، که آش نذری رو بگیرن. حالا چرا بافت میگه بازار در بلندمدت ترازوئه؟ باز بذارید همین مثال سادهای که گفتم رو ادامه بدم.
همین ارزدیجیتالی که گفتن زیاد میشه ارزشش، ممکنه بدردنخور بوده باشه، ممکنه کلاه برداری بوده باشه، ممکنه که تو کوچه بالایی آش ندن. زمان که بگذره، آدما که یه مدت صف وایسن، کم کم متوجه میشن که این داستان آش الکی بوده، برمیگردن میرن خونشون. اگه با این اصطلاحات بورس ایران آشنا باشید، میگن صف خرید جمع میشه. چون جای دیگه توی دنیا که خریدن صفی نیست. ولی خب خلاصه زمان که بگذره آدما آروم آروم نظرشون به واقعیت نزدیک میشه و خروجی بازار میشه اون چیزی که واقعیه. حالا ممکنه سالهای سال طول بکشهها. مثلا زمان حباب دات کام که حوالی سال ۲۰۰۰ میلادی بود، یه ۱۵ سالی آدما تو صف نذری وایساده بودن، چون هرچی وامیستادن میدیدن صف پشت سرشون داره شلوغ و شلوغتر میشه. پس لزوما کوتاه مدت معنیش یه هفته و یه ماه نیست.
بافت از استاد و دوست عزیزش آقای گراهام یه توصیف قشنگ و جالب تعریف میکنه. میگه شما فکر کنید یه آقایی هست، به اسم آقای بازار، Mr Market. هر روز این میاد جلو در خونهی شما، بهتون میگه من همهی چیزها رو به یه قیمتی میخرم، به همون قیمت هم بهت میفروشم. حالا وظیفهی کسی که داره سرمایهگذاری میکنه اینه که هرروز تصمیم بگیره که به اون قیمتی که این Mr market گفته ازش چیزی بخره، بهش چیزی بفروشه یا هیچکاری نکنه. یه روزایی این Mr Market یه عالمه چیز بهش فروختن، وحشت کرده میگه نکنه ملت دارن یه چیز بدردنخوری رو تو پاچهی من میکنن، این میشه که سعی میکنه چیزایی که داره رو به شما ارزون بفروشه و ازتون هم ارزون بخره.
یه روزایی هم میاد که هرجا میره همه ازش میخوان خرید کنن، این میشه که میترسه که نکنه میخوان سرم کلاه بذارن و دارایی ارزشمندم رو ازم بگیرن، این میشه که گرون فروش میشه و حاضر میشه گرونتر هم بخره. بافت میگه شما اگه نمیدونید که الان که Mr Market داره این قیمت رو میده چیکار باید بکنید، اصلا توی بازی اشتباهی هستید. نباید وارد خرید و فروش بشید. وقتی چیزی بیشتر از این آقای بازار نمیدونید، خب انگار دارید قمار میکنید دیگه. نمیدونید فردا یا اصلا سال دیگه که میاد قیمتی که میگه گرونتره یا ارزونتره. نمیدونید دارید به قیمت خوبی میخرید یا به قیمت بدی میخرید. دارید خوب میفروشید یا بد میفروشید.
حالا که حرف از این زدیم که ما باید بهتر از بازار بدونیم که چه ارزشی داره این چیزی که صاحبشیم یا میخوایم بخریمش، برگردیم به اون حرفی که در مورد داستان زدیم. بافت میگفت سرمایهگذاری یعنی اینکه یه پولی بابت یه چیزی میدیم که در آینده یه پول بیشتری جاش بگیریم و سوال اینکه چقدر پول در نهایت پس میگیریم و کی. حالا هم که گفتیم بازار در کوتاه مدت ماشین رایگیریه و در بلند مدت ترازو. نقش داستان این وسط شبیه تبلیغات انتخاباتیه. هرکسی میاد با روشی و ابزاری یه قصه در مورد آینده میگه و باهاش میخواد بهمون بگه یه چیزی رو باید بفروشیم یا بخریم. این داستانها حالا میتونه از جنس تحلیل اقتصاد کلان باشه، از جنس هالوینگ بیتکوین باشه یا از جنس خط کشیدن روی یه نموداری و گفتن اینکه فلان جا مقاومت بهمان وجود داره.
به قول بافت هیچ دکتری نمیتونه با این حرف که روزی دوتا آسپرین بخور به طبابتش ادامه بده، نه که این توصیه باعث نمیشه ۹۰٪ مشکلات آدما حل بشه ها، ممکنه همین توصیهی ساده کافی باشه، ولی ما آدما معمولا دنبال یه روش پیچیدهایم که بهمون این حس رو بده که داریم بهترین کار رو میکنیم. مهمترین چیز اینه که بدونیم هیچکسی نمیتونه درست آینده رو پیشبینی کنه، و وقتی هیچکس نمیتونه، احتمالا این مدلهای بزرگ پیچیده کاربرد اصلیشون اینه که یه حسی بهمون بدن که انگار پیشبینی بهتری از آینده درست کردیم. یه متخصصی اینو بهمون گفته، از یه مسیر پیچیدهای این حرف درومده. و این خطرناکترین چیزیه که میتونه برامون اتفاق بیفته دیگه. ملانصرالدین داره داد میزنه که آش میدن و ماهم داریم میدوییم که آش بگیریم. در حالی که بخاطر پیچیده بودن مدل هیچ تحلیل راستی آزمایی نمیتونیم روش انجام بدیم.
اگه میخواید در مورد این نوع فکر کردن بیشتر گوش کنید، برید سراغ اپیزود دروغ استراتژیک که چند ماه پیش منتشر کردیم، اپیزود ۷۳ بود.
حالا بیاید فرض کنیم که این داستان آش درسته. واقعا اونجایی که میگن آش میدن. میریم میبینیم یه سری آدم وایسادن تو صف، اون جلو هم یه سری دارن آش میگیرن و میرن. سوالی که پیش میاد اینه که حالا به اینجای صف که من وایسادم آش میرسه؟ آیا واقعا اگه من بیام وقتم رو توی این صف بذارم، یا توی سرمایهگذاری یه دارایی رو بخرم، تهش وقتی که میخوام بفروشمش سود میکنم؟ واقعا آش بهم میرسه؟ این مسئله اونجاییه که بحث قیمت میاد وسط. اینکه قیمت چطوری تعیین میشه. بیاید مثلا یه چیزی که دور و بر خودمون زیاد دیدیم رو به عنوان یه نمونه بررسی کنیم. احتمالا همهمون یه دوست یا آشنایی داریم که توی بازار های مالی ترید میکنه. برای اینکه برامون آشناس، بیاید در مورد اون حرف بزنیم.
کسی که کارش معامله گریه، میخواد یه چیزی رو بخره و توی یه مدت کوتاه چند دقیقه یا چند ساعت یا چند روز بفروشتش و سود بدست بیاره. ما هم طبق حرف بافت گفتیم که بازار توی مدت کوتاه ماشین رایگیریه. این آدم داره چه پیشبینیای میکنه؟ این پیشبینی که یه سری آدم دیگه میان توی این صف وامیستن، صف طولانی میشه، میتونه جای خودش رو به کس دیگهای بفروشه. یا با نگاه به بازار اگه بخوایم این حرف رو بزنیم، داره میگه الان آدما با پولشون میان و این دارایی رو میخرن، بهش رای میدن و وقتی گرونتر شد من میفروشمش. حالا چی میشه که این آدم ممکنه اشتباه کنه؟ اینکه آدما بیان صف رو ببینن، بگن طولانیه، نمیارزه، ولش کن. یا یه سری که توی صف وایسادن خسته بشن، ول کنن برن و صف کوتاه بشه.
یا اصلا اینکه اکثر کسایی که توی صف وایسادن فکرشون این باشه که میخوام جام رو به یکی بفروشم، صف الکی باشه، کسی اصلا نخواد اون آش رو بگیره. اگه در مورد عرضه و تقاضا شنیده باشید که حتما شنیدید، این مثال صف ما داره دقیقا همون مفهوم رو در موردش بحث میکنه دیگه. در نهایت قیمت یه جا توی صف، از این درمیاد که چند نفر توی صف میخوان جاشون رو به دیگران بفروشن و واقعا چند نفر هستن که میخوان این آش رو بگیرن و حاضرن برای یه جا توی صف پول بدن.
حالا قبل از اینکه بریم سراغ بخش ترازو بودن بازار توی بلند مدت، باید یه کم دیگه در مورد داستانها حرف بزنیم. شما فرض کنید یکی میاد به شما میگه آمریکا چون نرخ بهره رو قراره ببره بالا، پس قیمت طلا زیاد میشه. فرض کنیم هم این استدلال حرف درستیه. داره به شما توصیه میکنه که مثلا دو روز قبل از اینکه نرخ بهرهی واقعی اعلام بشه طلا بخرید و بعدش بفروشید که سود کنید. سوال اول اینه که آیا اصلا نرخ بهره میره بالا؟ باز فرض کنید که مطمئنیم نرخ بهره میره بالا، پیشبینی این آدم درسته. سوال بعدی اینه که چند درصد آدما فکر میکنن نرخ بهره میره بالا؟ حالا چرا این مهمه؟ چون اگه از یه هفته قبل ۹۰٪ آدما همچین فکری میکردن، اونا هم رفتن طلا خریدن و منتظرن که نرخ بهره اعلام بشه و بفروشن. حالا چرا این مهمه؟
بخاطر اینکه این آدما شبیه کسایی هستن که قبل ما رفتن و صف وایسادن، در یه زمان مشابه هم همشون میخوان جاشون رو به دیگران بفروشن. نتیجهی این فرآیند میشه اینکه با وجود اینکه نرخ بهره پسفردا بالا میره و پیشبینی شما هم درسته، یه عالمه آدم رفتن طلا رو خریدن، به محض اعلامش هم میفروشنش، و به جای اینکه قیمت طلا بره بالا میاد پایین. به قول آدمای فایننسی این احتمال توی بازار Priceشده. تاثیرش رو قبل اینکه خبر به ما برسه روی قیمت گذاشته. این میشه که تحقیقات توی حوزهی فایننس نشون میده حتی شما اگه از اخباری مطلع باشی که دیگران نیستن، یه خبری از داخل یه شرکتی داشته باشی که دیگران ندارن، باز هم شانس ضرر کردنت خیلی بالاست. شبیه نظرسنجیهاییه که انتخابات آمریکا رو پیشبینی میکنن. اگه توی این سالهای اخیر پیگیرش بوده باشید میبینید که اشتباهات فاحش زیادی توش پیش میاد.
ته حرفم توی این بخش از اپیزود اینه که ما الان یه چارچوب ذهنی داریم که اگه کسی اومد بهمون گفت فلان چیز تا فلان موقع فلان قدر بالا میره، باید به چندتا چیز فکر کنیم. اول اینکه آیا این پیشبینیای که داره میکنه درسته؟ آیا ته این صفی که میگه توش وایسیم آش میدن؟ دوم اینکه چقدر از آدمایی که توی صف آش وایسادن میخوان جاشون رو به دیگران بفروشن؟ یا به عبارت دیگه چقدر از آدمای توی این صف اومدن که بلند مدت بمونن؟ چقدرشون دنبال اینن که رفتار کوتاه مدت داشته باشن و فرار کنن؟ در نهایت هم حرف بافت رو نباید فراموش کنیم که میگفت اگه شما نمیدونید که آقای بازار داره یه چیزی رو گرون یا ارزون میفروشه، دارید بازی اشتباهی رو انجام میدید.
حالا بریم سروقت بخش آخر حرفهامون، رفتار بازار در بلند مدت و به عنوان ترازو.
بافت میگه مدت زمان مورد نظر ما برای نگه داشتن یه چیزی که میخریم تا ابده. ممکنه یه وقتایی یه چیزی رو ارزونتر از قیمتی که به نظرمون قیمت درستشه بفروشیم ولی این اتفاق فقط وقتی میفته که یه موقعیت بهتر پیدا کنیم، حالا بهتر بودنش یا اینطوریه که سود بیشتری به نظرمون داره یا اینطوریه که فکر میکنیم بهتر این کسب و کار جدیدی رو که میخوایم روش سرمایهگذاری کنیم میفهمیم. بافت میگه من نه نظری در مورد رشد اقتصادی در سال آینده دارم، نه میدونم نرخ بهره چه بلایی سرش میاد، نه میتونم پیشبینی کنم که دولت چیکار میکنه امسال. بعد خب احتمالا سوالی که پیش میاد اینجا اینه که چطوری سرمایهگذاری میکنی؟
من توی بخش قبلی گفتم که بازار در هر زمانی برآیند رای آدماس. آدما میان و با پولشون تصمیم میگیرن که چه چیزی رو بخرن و چه چیزیو بفروشن. چیزی که پول بیشتری تقاضای خریدش رو داشته باشه قیمتش میره بالا و چیزی که آدما تقاضای فروشش رو داشته باشن قیمتش میاد پایین. بعد تازه گفتیم که یه سری آدما هستن که دنبال بازی کوتاه مدتن، میخوان صف که شلوغ شد جاشون رو بفروشن به یکی دیگه و برن. حالا توی این آشفته بازار وقتی بافت میگه من نه میدونم نرخ رشد اقتصادی چی میشه، نه میدونم نرخ بهره چطور میشه، توی این فضا اصلا چطوری میشه رفت دنبال پول درآوردن؟
اگه برگردیم به همون مثال صف آش نذریمون، اگه بخوایم یه سرمایهگذاری خوب در مدت زمان طولانی رو توصیف کنیم. این آشه باید یه طوری باشه که انگار تا مدت زمان طولانی آدما میان صف وامیستن که بدستش بیارن. حالا نذری رو بذاریم کنار، بریم سراغ مغازهی آش فروشی. شما توی ماه رمضون، دم افطار تقریبا جلوی هر مغازهی آش فروشی یه صف طولانی میبینی. اگه یه نفر رو بیاری بهش بگی آیا سرمایهگذاری روی آش فروشی کار درستیه یا نه؟ میگه نگاه کن همه جا صفه، معلومه ما آش بیشتری لازم داریم توی این شهر. ولی حالا سر ظهر یه روز گرم مرداد اگه جلوی اکثر آش فروشیها بری، احتمالا دارن آبدوغ میفروشن، هیشکی آش نمیخواد. حالا ما احتمالا باید کدوم آش فروشی رو انتخاب کنیم وقتی جلوی همشون وسط ظهر گرمای مرداد هیشکی نیست؟
اونی که میدونیم بعدازظهرش ولی یه دیگ کوچیک آش رو میفروشه، میدونیم شهریور نشده، دوباره باید یه ۱۰ دقیقه یه ربعی منتظر بشی که ازش آش بگیری. مثلا چه میدونم توی تهران نیکوصفت و سید مهدی معروفن. میدونید دارم چی میگم؟ میگم ممکنه که آدما از صف آش برن، ولی دوباره برمیگردن. یعنی این بیزینس به قول بافت یه خندقی دورشه که دیگران نمیتونن بیان و ازش رد بشن. مثلا در مورد این مثال آش که گفتم، برند این مغازههاست، کسی ممکنه نره یه جای دیگه آش بخره، چون میگه من سالی ۴ بار آش میخرم، اصلا نمیخوام ریسک کنم که این آشه حالا ایندفه خوبه یا نه، این دوتا رو قبلا خوردم، میدونم که خوبن یا نه.
حالا اینا که دارم میگم تهش دارم دنبال چی میگردم. شما الان هزارتا ایراد میتونید از مثال من پیدا کنید، من خودمم میدونم ایرادها رو. مثلا همون حرفی که توی بخش قبلی زدم، اینکه خب همه میدونن آش فروشی اینطوری کار میکنه، از کجا معلوم ماه رمضون که شد سهامش ارزون نشه. من اصلا نمیخوام بگم که سرمایهگذاری یه کار آسونیه. اتفاقا میخوام بگم یه کار خیلی خیلی سختیه. حالا همینجا وسط حرفام بذارید این موضوع که حرفش شد، در مورد اینکه بریم یادبگیریم چطوری سرمایهگذاری کنیم، حرف بزنم. توی اینستاگرام پره از کسایی که میگن بیا این پکیج آموزشی منو بخر، یادمیگیری ترید کنی و پولدار بشی. دستشون هم درد نکنه زحمت میکشن. ولی چیزی که مهمه و هیچکس نمیگه، اینکه شما اگه داری توی بازار فارکس یا توی بازار کریپتو معامله میکنی، انگار داری توی جام جهانی فوتبال بازی میکنی.
اگه توی بورس ایرانی رقابت در حد لیگ برتره. حالا چرا؟ چون موفقترین شرکتهای حوزه مالی با تمام پول و تواناییشون دارن سعی میکنن توی این مسابقهی ترید برنده بشن و جاشون رو توی صف بفروشن به دیگران. بعد شما داری میری از یه آقایی یا یه خانومی دوره میخری که بهت یادبده چطوری میتونی بهتر از اون شرکتا معامله کنی. بهتر از اون شرکتا تشخیص بدی کی وقت فروختن جام توی صفه. کی وقت صف وایسادنه. یه بازاریه، همهی شرکتهای بزرگ مالی جهان دارن توش سر این قضیه رقابت میکنن، حالا مائم میخوایم بریم یه دورهای بخریم که بهمون یاد بده توی این رقابت برنده بشیم. میخوایم بریم سرکوچمون کلاس فوتبال ثبت نام کنیم که بتونیم همین امسال دیگه نشد سال دیگه جزو ۳ تا تیم برتر توی جام جهانی بشیم! همینقد این اتفاق غریبه.
حالا اینکه به جاش پیشنهاد من و بافت (حال کردید خودم رو چطوری یواشکی گذاشتم کنار بافت و مانگر؟ :)))))) چیه رو میگم. بذارید چارچوبمون رو کامل کنیم اول. بافت میگه من و چارلی خیلی زود توی زندگیمون فهمیدیم که بعیده ما بتونیم صدها تصمیم فوقالعاده در مورد سرمایهگذاری بگیریم. پس باید چیکار کنیم؟ باید اگه یه فرصت خوبی رو پیدا کردیم یه حجم زیادی پول روش سرمایهگذاری کنیم، و به مدت خیلی طولانی نگهش داریم. میگه ما توی شرکت برکشایر اگه سالی یه ایدهی خوب پیدا کنیم، به نظرمون بسه برامون. دوباره داره میگه چی؟ میگه این کار خیلی خیلی سخته. حالا چرا خیلی سخته؟
چون ما باید یه پیشبینیای از آینده داشته باشیم، که در اون لحظه از نظر بقیه غلطه و وقتی که زمان گذشت تازه ترازو بودن بازار وارد کار میشه، اونا هم متوجه میشن که تفکر ما در مورد آینده درست بوده، و میان این دارایی رو میخرن و قیمتش میره بالا. حالا دوباره آیا من میتونم یه چیزی به شما یاد بدم که باهاش بتونید آینده رو بهتر از دیگران پیشبینی کنید؟ نه، من که استاد پیشگویی نیستم که، من شاید خودم ایدههایی داشته باشم که کجاهای بازار به چه دلایلی یه چیزی گرونه یا ارزونه. ولی نه تنها هیچوقت به شما نمیگم، بلکه خودم هم اکثر مواقع به نظر خودم اعتماد ندارم.
حالا شما باید بگید تو اینهمه وقت مارو گرفتی که بگی من خودمم اینکاره نیستم؟ مسخره کردی مارو. چقد حرف از ضرب المثل زدیم توی این اپیزود ولی کوری عصا کش کور دگر شده الان؟ نه انقدر هم اوضاع خراب نیست. حالا که اومدیم از این حرف زدیم که اگه بخوایم بهتر از بازار عمل کنیم باید چیکار کنیم، فهمیدیم قیمت چطوری تعیین میشه، بازی مختلف آدما چیه، کی اومده طولانی مدت بمونه، کی اومده سریع یه پولی به جیب بزنه و بره. همهی اینا رو که فهمیدیم حالا وقت اینه که بگیم ما خودمون چطوری به پول خودمون فکر کنیم؟
کلا چندجور میشه از هر بازاری پول درآورد، توش سرمایهگذاری کرد. یه بخشاییش رو الان گفتم، یه سری چیز جدید هم میخوام بگم. اولیش که در موردش حرف زدیم این بود که رفتار بقیه رو توی مدت زمان کوتاه حدس بزنیم و از ماشین رایگیری بودن بازار استفاده کنیم که پول دربیاریم. دومیش یه مفهومیه به اسم اربیتراژ. اینکه یه چیزی رو توی یه بازاری ارزونتر بخریم، ببریم توی یه بازار دیگه گرونتر بفروشیم. همون دلالی خودمونه انگار. مثالهای سادهی امروزش میشه آنلاین شاپهای اینستاگرام که جنس خارجی میفروشن. مثلا از ترکیه کتونی میاره میفروشه. کتونی آدیداس توی ایران قیمتش اگه بالاتر باشه از ترکیه میشه این وسط پول درآورد. یا وانتیایی که بغل خیابون مثلا پرتقال میفروشن. طرف میره از شمال که پرتقال ارزونتره پرتقال میخره، میاره بغل خیابون توی تهران میفروشه.
یا حتی میوه فروشی محل، میره از بازار میوه میخره میاره، با یه سودی به ما میفروشه. حالا توی بازارهای سرمایه هم همچین چیزی وجود داره. مثلا میگن توی ایران حباب قیمت طلا وجود داره. یعنی چی؟ یعنی اگه شما یه مقداری دلار داشته باشی، بری دبی، طلا بخری، بیاری ایران این طلا رو بفروشی دوباره با پولش دلار بخری، سود میکنی. دلارت زیاد میشه. باز حالا شاید این هم براتون سنتی باشه، بریم یه قدم جلوتر. مثلا اگه شما از شبکهی بلاکچین یه کریپتویی رو بخری بیاری توی صرافیهای ایرانی بفروشی، بخاطر اختلاف قیمت میتونی سود کنی. کلا هرجایی که اختلاف قیمت وجود داره. مثلا دلار هرات و استانبول فرق قیمت داره. همه جا این هست. اصلا کاری که بنگاهیها میکنن چیه وقتی خودشون یه خونهای رو میخرن؟
میدونن خونه تو این منطقه متری فلان تومنه، طرف که میاد ملکش رو ۱۰ درصد زیر قیمت ازش میخرن، بعد میدونن میتونن به یکی دیگه بفروشنش و سود کنن. اربیتراژ همون دلالیه دقیقا و خب دیگه برای ما بدیهیه که کار میکنه. حالا همینکار میشه توی بازار اختیار خرید و فروش بازار بورس هم کردها، لزومی نداره یه سرش به خارج وصل باشه حتما. یه ناایدهآلی توی بازار رو پیدا میکنیم و ازش استفاده میکنیم. اینم پس مدل دوم. مدل سوم اینه که یه بیزینس عالی رو با قیمت مناسب بخریم. یعنی چی؟ یعنی مثلا شما نگاه کنید شرکت کوکا کولا از زمان جنگ جهانی اول اگه اشتباه نکنم داشته نوشابه میفروخته و حوالی سال ۲۰۰۰ بیش از ۵۰٪ کل نوشابههایی که در جهان میفروختن کوکاکولا بوده.
این حالا اگه شما میتونستی یه بخشی از سهام این شرکت رو توی هر سالی تقریبا این وسط به قیمت معقولی بخری، مطمئن بودی که سود میکردی. سختی کار اینجا چیه؟ اینکه شرکت عالی رو اولا شناسایی کنیم و دوما بتونیم تعریف کنیم که قیمت مناسب، عادلانهش چنده. روش بعدی رو خود بافت و اون دوست استادش بهش میگن روش ته سیگار. میگن یه سری شرکت هستن که اوضاعشون خرابه، ولی داراییهاشون ارزش بیشتری از سهامشون داره، میرفتن اینا رو میخریدن، با فشار به هیئت مدیره باعث میشدن اون داراییهای ارزشمند رو بفروشن، پول دست شرکت بیاد، پول رو پخش کنن بین سهامدارها. حالا چرا بهش میگن ته سیگار؟ بخاطر اینکه به قول خودشون انگار یکی یه سیگاری رو تقریبا تا تهش کشیده، یذره قبل اینکه تموم بشه انداخته زمین و با پا خاموشش کرده.
سیگار کثیف و خیس و حال بهم زنه ولی هنوز یکی دو پک توش داره، اگه حاضر باشه سرمایهگذار اون کثیفی و اعصاب خردی رو به جون بخره، میتونه یه دو پک سیگار بکشه. اینا تا اینجا همه سوار این موضوع بود که ما دونه به دونه موقعیتها رو تحلیل کنیم، پیدا کنیم که هر کسب و کاری اوضاعش چطوریه، تهش بیایم و تصمیمبگیریم که با پولمون چیکار کنیم.
یه روش آخر وجود داره که بافت و مانگر هرجا که میرفتن به آدمای معمولی این روش رو پیشنهاد میکردن. اونم اینه که روی رشد یه چیزی که ازش مطمئنید سرمایه گذاری کنید. حالا این کار توی کشور ما اصلا آسون نیست، چون اگه GDP ایران رو نگاه کنیم، در حال کوچیک شدنه، یه ۱۵ سالی هست که وضع اقتصاد ایران در حال کوچیک شدنه. حالا یعنی چی اصلا اینکه روی رشد یه چیزی که ازش مطمئنید سرمایهگذاری کنید. یعنی شما به صورت کلی مثلا میتونید حدس بزنید که اقتصاد آمریکا در حال رشده، همیشه هم بوده، یا چین همینطور، هند همینطور، تقریبا همهی کشورهای دنیا نرخ رشد اقتصادیشون مثبته. اگه شما بیاید شاخص بازار سهام این کشورها رو بخرید، درواقع دارید روی این ریسک میکنید که اقتصاد این کشور در سالهای آینده رشد میکنه، ارزش پول منم زیاد میشه. چیز عجیبی نیست.
کلا سرمایهگذاری روی indexها یا همون شاخص سهام همچین چیزیه. ولی خب مثال نقض هم داره دیگه. مثلا اقتصاد ژاپن فکر کنم یه ۲۰ سالی هست که داره درجا میزنه. این ایده همینطوری که توی ایران کار نمیکنه، توی ژاپن هم کار نمیکنه. حالا شما شاید بپرسید خب اگه این کار نمیکنه برا چی داری توضیح میدی به ما. جواب من اینه که یه سری واقعیت تقریبا قطعی رو ما میتونیم حدس بزنیم. یا حتی اگه قطعی نباشه اینکه دنیا به کدوم سمت میره شاید قابل فهم باشه. مثل همون مثال درشکه و ماشین که گفتیم اول اپیزود.
مثلا چمیدونم ممکنه شما باور داشته باشید آیندهی دنیا به سمت کریپتو حرکت میکنه، پس منطقیه که برید یه شاخصی از کریپتوهای مختلف انتخاب کنید و هر ماه یه قدری ازش بخرید، اینطوری دیگه لازم نیست که بدونید الان قیمت خوبه یا بده، میدونید یه روزایی قیمت زیادی خوب بوده، یه روزایی زیادی بد بوده، و خلاصه اینا باهم خنثی میشه. یا مثلا در مورد ایران دوباره چیزی که میشه دونست اینه که تعداد آدمای متولد دههی ۶۰ از تعداد آدمای متولد دههی ۷۰ و ۸۰ خیلی بیشتره. اتفاقی که میفته اینه که چون هرم جمعیت ایران بهم ریخته، ما در آینده نسبت آدمهای سالمند به جوون توی کشورمون بالا میره، حالا اگه شما بتونی یه جوری از این واقعیت پول دربیاری، روی این موضوع سرمایهگذاری کنی، خیالت راحته که تصمیم درستی گرفتی.
دوباره هم برگردم به حرف مانگر و بافت، سرمایهگذاری قراره خیلی خیلی سخت باشه، قرار نون اون استرسی رو بخوریم که از ترس از دست دادن داراییمون کشیدیم و حالا همهی این سختیایی که اونا میگن مال یه کشوریه که توی ۲۰۰ سال گذشته مجموعا رشد اقتصادی مثبت و قابل توجهی داشته، نه برای مایی که در ۱۵ سال اخیر اقتصاد کشورمون داره کوچیک میشه. حرف نهاییم اینه که پیدا کردن این موقعیتهای سرمایهگذاری بسیار سخته، احتمالش تقریبا صفره که از اینستاگرام و رفیقم فلان چیز رو گفت و اینها دربیاد ولی چارهای هم نداریم جز اینکه یه کاری براش بکنیم. فقط حواسمون باید باشه که اگه میخوایم پولمون فراتر از رشد یه بازاری رشد کنه، عین اینه که توی جام جهانی قهرمان بشیم، باید مطمئن باشیم که ما درست میگیم و دیگران اشتباه میکنن.
خب رسیدیم به آخر این اپیزود، هم حرفای سختی زدیم، هم شاید حرفای ناامید کنندهای زدیم، ولی ته داستان چیزی که من میخوام از این اپیزود برای شما بمونه، اینه که حداقل اگه نشد که سرمایهگذاری خوبی پیدا کنید، این پولی که با سختی و زحمت بدست آوردید از دست نره. فکر میکنم حالا که این حرفا رو زدیم میشه راحتتر به یه موقعیت سرمایهگذاری فکر کرد، دید توی کدوم یکی از این دستههایی که گفتیم قرار میگیره و بعد چه چیزی لازمه تا این داستانی که در مورد آینده به ما دارن میگن واقعا به حقیقت بپیونده. حالا که کلی حرفهای مختلف زدیم بذارید جمع بندیش بکنیم. چون اپیزود هم به نسبت طولانیی شد.
حرفمون رو با تعریف کردن سرمایهگذاری شروع کردیم. گفتیم سرمایهگذاری یعنی به امید یه سودی در آینده پولمون در یه کاری یا یه چیزی بذاریم و بعد دوتا سوال میمونه، اینکه کی پولمون بهمون برمیگرده و چقدر پول بهمون برمیگرده. گفتیم هر موقعیت سرمایهگذاری یه داستانی داره که امروز رو به یه آیندهای وصل میکنه و اون داستان چیزیه که ما تصمیم میگیریم روش سرمایهگذاری بکنیم یا نکنیم. بعد رفتیم سراغ مفهوم بازار. گفتیم بازار توی کوتاه مدت یه ماشین رایگیریه، آدما میان با پولشون به این رای میدن که چه اتفاقی در آینده میفته و در بلند مدت یه ترازوئه.
مثال آش نذری ملانصرالدین رو زدیم، گفتیم توی کوتاه مدت آدما میدوئن که صف وایسن، یه سری پشیمون میشن از صف وایسادن، یه سری توی صف وایسادن که جاشون تو صف رو به یکی دیگه بفروشن و یه سری هم اومدن که توی بلندمدت از مزایای این صف استفاده کنن. اینکه چقدر از هرکدوم این آدما امروز توی صف هستن وضعیت روزانهی بازار رو تعیین میکنه. گفتیم انگار که بازار یه آدمیه که هرروز میاد و بهمون میگه یه چیزی رو چند میخره و چند میفروشه و اگه یه مدتی باشه که همه دارن یه چیزیو بهش میفروشن فکر میکنه دارن سرش کلاه میذارن و شروع میکنه به ارزون خریدن و اگه یه مدته که همه دارن ازش یه چیزیو میخرن فکر میکنه که دارن کلاهش رو برمیدارن و شروع میکنه به گرون فروشی.
گفتیم وقتی یکی از این داستانها رو برای ما تعریف میکنن سوال اولمون باید این باشه که چرا همین الان بقیه هم همین داستان رو باور نکردن و قبل ما صف واینستادن یا به عبارت دیگه همین الان اون تاثیری که باید روی قیمت بذاره این داستان اتفاق نیفتاده. بعد رفتیم سراغ اینکه بازار توی بلند مدت ترازوئه اونایی که اومده بودن جاشون رو بفروشن بعد یه مدتی میرن، اونایی که از صف وایسادن خسته شدن میرن، و واقعا کسایی که باور دارن این موقعیت، موقعیت مناسبیه میمونن. بعد رفتیم سراغ انواع داستانهایی که وجود دارن برای انجام یه سرمایهگذاری. یکیش که همین پیشبینی کوتاه مدت فکر دیگران بود، یکی دیگهش یه چیزی بود به اسم اربیتراژ. اینکه یه چیزی رو از یه جایی که ارزونتر میفروشنش بخریم، ببریم جایی که گرونتر میخرن بفروشیم.
بعد گفتیم میتونیم بریم یه کسب و کار عالی رو به قیمت مناسب بخریم و منتظر باشیم که این کسب و کار عالی برای خودش رشد کنه. کار دیگه این بود که بریم یه ته سیگاری رو پیدا کنیم که بقیه نمیخوانش و چون جذاب و جالب نیست ارزشش بیش از حد کم شده. در نهایت هم گفتیم میتونیم روی رشد چیزهایی سرمایهگذاری کنیم که از نظرمون یه اتفاق قطعی پشتشونه. مثل رشد اقتصادی آمریکا یا مثلا بالارفتن میانگین سن ایرانیها.