بعد از یک بحران بزرگ، توصیه‌های ساده درباره قوی‌بودن معمولا چندان کمکی نمی‌کنن. وقتی زندگی زیرورو شده، آدم لزوما به یک جمله انگیزشی یا فهرستی از عادت‌های خوب نیاز نداره؛ بیشتر از هرچیز باید بفهمه با همون توان محدودی که باقی مونده چطور میشه ادامه داد.
این نوشته سراغ پژوهش‌هایی میره که در دوره همه‌گیری کرونا درباره تاب‌آوری انجام شدن. نتیجه اصلی‌شون اینه که تاب‌آوری فقط یک ویژگی فردی نیست؛ ارتباط ما با آدم‌های مختلف و شکل کمکی که از شبکه اطرافمون می‌گیریم، بخش مهمی از توان ادامه‌دادن در روزهای سخت رو می‌سازه.
نویسنده‌ها مقاله رو با داستان یکی از دوستاشون به اسم سالی شروع میکنن. سالی ۱۱ سال قبل از زمان انتشار مقاله، حدود ۱۶ سال پیش متوجه میشه که بیماری ALS داره. شما ممکنه ندونید ALS چیه ولی اگه یه بار براتون تعریف کنن چیه، بعیده که دیگه یادتون بره. بیماری ALS یه بیماری Neurodigenerativeه. یعنی نورون‌های عصبی آروم آروم از بین میرن و بدن کم کم از کار میفته. اول توانایی راه رفتن رو از دست میدن، بعد توانایی تکون دادن دست‌ها رو، بعد حرف زدن و غذا خوردن، تهش اینکه دیگه فقط میتونن چشم‌هاشون رو حرکت بدن و حتی برای نفس کشیدن هم نیاز به دستگاه دارن. کسایی که این بیماری رو دارن، در نهایت میمیرن، بدون اینکه هیچ درمانی تا امروز براش کشف شده باشه. سالی ۴۰ سالش بوده، دوتا بچه داشته و با یه مرد فوق‌العاده ازدواج کرده بوده.
همسرش میگفته این بیماری شبیه اینه که داری صحنه‌ی یه تصادف که خودت توش هستی رو خیلی خیلی سلوموشن نگاه میکنی. لحظه‌ی برخورد، شکسته شدن استخوان‌ها، دردی که حتما باید تحملش کرد و در نهایت اینکه هیچکس هیچکاری از دستش برنمیاد. سالی خودش میگفته، من حس میکنم که دارم ناپدید میشم! چیکار میتونم بکنم اگه یه روزی دیگه هیچکس منو نبینه و بهم توجه نکنه؟
نویسنده میگه الان که داریم مقاله رو مینویسیم، بعد از ۱۱ سال، سالی هنوز زنده‌ست. درسته که نمیتونه حرف بزنه، غذا بخوره، یا نفس بکشه، ولی هنوز ناپدید نشده. بجای ناپدید شدن با استفاده از دستگاهی که بهش کمک میکنه با حرکت چشم‌هاش حرف بزنه با بقیه در ارتباطه و همون آدم مهربون و به فکر و عاقلیه که همیشه بوده. به قول نویسنده‌ها حرفی که با یه نگاه میزنه رو ما شاید نتونیم توی ۲۰ دقیقه هم بگیم. میگه یه بار که دیدمش ازش پرسیدم چطور تونستی که این فرآیند رو بخاطر بچه‌هات و همسرت تحمل کنی؟ چطوری با این عذاب کنار اومدی؟
میگه جواب داد مارکوس من خیلی از کارها رو نمیتونم بکنم. ولی چرا باید روی اونا تمرکز کنم؟ بجاش تمام انرژیم رو میذارم روی چیزهایی که میتونم انجام بدم، هنوز میتونم همسرم رو دوست داشته باشم، هنوز میتونم بچه‌هام رو دوست داشته باشم، هنوز اینجام!
سالی نمیتونه از اتاقش خارج بشه چون بدنش تحمل یه سرماخوردگی رو هم نداره، مجبوره توی جایی که هست انگار سنگر بگیره و ۱۰ ساله توی همین وضعیته. سوالی که احتمالا به ذهن آدم میرسه اینه که چی باعث میشه سالی بتونه این شرایط رو تحمل کنه و توش واقعا زنده باشه؟ آیا مثلا یه تفاوت ژنتیکی با ما داره که میتونه این شرایط رو تاب بیاره؟ یا مثلا یه کاریه که داره به صورت خودآگاه انجام میده که این شرایط براش قابل تحمل میشه؟ چی میشه ازش یادگرفت که ماهم توی زندگیمون ازش استفاده کنیم؟
حالا اینجا من میخوام این مقاله رو متوقف کنم، برم سراغ یه داستان دیگه، بعد بهش برمیگردیم. میخوام برم سراغ داستان اون کسایی که وسط کورونا بودن.
یه شخصیت دیگه رو شما در نظر بگیرید به اسم جیکوب. جیکوب متخصص بیهوشیه و اگه ازش بپرسی کارت چطوریاس، میگه ببین ۹۰٪ حوصله سربره، ۱۰٪ شدیدا ترسناک. میگه بجز وقتایی که لازمه یه جراحی پیچیده رو مدیریت کنه و وقتایی که باید کارهای مدیریتی دپارتمانش که چند صدنفر آدم توش هستن رو انجام بده بقیه‌ی کاراش خیلی خیلی روتینه. ولی همه‌ی اینا قبل از این بوده که کورونا بیاد. برخلاف خیلی از دکترها، جیکوب تخصصش طوری نبوده که بتونه دورکاری کنه و مریض‌هاش رو ویزیت کنه. لازم بوده هرروز صبح تا شب توی بیمارستانی باشه که پر از بیمارهای کوروناست که خیلیاشون فوت میکنن و هنوز هیچ درمان یا پیشگیریی برای این مریضی پیدا نشده. جیکوب میگه من ۲ ماه تموم شب‌ها نمیتونستم بخوابم.
هرروز نیروهای تیمم رو میفرستادم به جنگی که نه از نظر امکانات براش آماده بودیم و نه میدونستم چندتاشون ممکنه مریض بشن یا جونشون رو از دست بدن. فشار روانی مسئولیت نیروهای تیمش و مریض‌هایی که به کمک نیاز داشتن واقعا روح جیکوب رو فرسوده کرده بوده. معمولا روزی ۱۶ ساعت کار میکردن و بعد ۱۶ ساعت باز هم اینطور به نظر میرسیده که به اندازه‌ی کافی کار نکردن. میگه شب‌هایی بود که یهو یکی از اعضای تیمم بهم زنگ میزد و شروع میکرد به زار زار گریه کردن، بعضی‌ها واقعا نگران بودن که هرروزی ممکنه بمیرن. دوباره مثل داستان قبلی، سوالی که اینجا برای ما به وجود اینه که خب جیکوب و تیمش تونستن از این شرایط رد بشن و فروپاشی نکنن.
این حرف ما پس تا اینجا چیه؟ اینکه آدم‌های مختلف سطح تاب‌آوری مختلف دارن و حالا محقق‌های مختلف رفتن دنبال اینکه ببینن منبع این تاب‌آوری آدمها چیه؟ من اول میخوام روی مقاله‌ی دوم تمرکز کنم، چون این مقاله میگه آقا ما در این لحظه یه مقداری از تاب‌آوری داریم، حالا یا کمه یا زیاده یا هرچی، الان که تحت فشاریم، داخل خودمون رو که نمیتونیم در اون لحظه عوض کنیم، بریم ببینیم بیرون از خودمون چطوری میتونیم تاب‌آوری بدست بیاریم، انگار قرض بگیریم. بعد برمیگردم به مقاله‌ی اول و اون بحث‌های درونی، اینکه حالا خروجی این شرایط سخت برای ما چیه، اینکه این شرایط رو از سر گذروندیم چه تاثیری روی آینده ما و شرایط سخت بعدی میذاره؟
نویسنده‌ها میگن اگه برید نگاه کنید به تحقیقات حوزه‌ی تاب‌آوری میبینید که اکثرا دارن در مورد این صحبت میکنن که چه پارامترهای درونیی تاب‌آوری رو زیاد میکنن ولی ما دیدیم که آدمای دور و بر ما و اون حلقه‌هایی که ما عضوشون هستیم هم روی تاب‌آوری ما تاثیر جدی میذارن. روابطی که ما با آدم‌های دیگه داریم تاب‌آوری مارو میتونن زیاد کنن. انگار روابط ما با دیگران باعث میشن اون مشکلی که باهاش مواجهیم کوچیک‌تر بشه و بتونیم فشاری که رومونه رو منتقل کنیم یا کاهش بدیم. درواقع میگن این روابط ما به زندگیمون معنی و هدف میدن و باعث میشن راه‌هایی برای ادامه دادن زندگی پیدا کنیم. همدردی دیگران با ما، اینکه کنار دوستا و عزیزانمون میخندیم و دیدن نگاه‌های مختلف باعث میشه دیدگاهمون به زندگی عوض بشه، و یادمون بیاد که توی نبرد زندگی تنها نیستیم.
نویسنده‌ها رفتن ۱۵۰ تا مدیر و رهبر سازمان‌ها مختلف رو بررسی کردن و یه سری سرنخ پیدا کردن از اینکه چه تاثیری میتونه این روابط ما با دیگران رومون بذاره. ۸ تا نوع از کمک‌هایی که دیگران بهمون میکنن رو شناسایی کردن که توی شرایط سخت بدردمون میخوره.
اول یه لیست ازشون بگیم. اولیش اینکه فشار رومون رو کاهش بدن، چه فشار کاری باشه، چه حالا نوع‌های دیگه‌ی فشار. دومی اینکه کمکمون کنن این شرایطی که توشیم رو درک کنیم، حالا چه شرایط سیاسی باشه، چه شرایط دیگه‌ای، اینکه بفهمیم دور و برمون داره چه اتفاقی میفته. سومیش اینه که بهمون کمک کنه مشکلات رو به عقب هل بدیم، یه جوری انگار پایداری داشته باشیم در برابر مشکلات، برای منافع خودمون بجنگیم. چهارمی اینه که یه راهی برای بیرون اومدن از شرایطی که توشیم پیدا کنیم، مثلا ممکنه بیکار شده باشیم یا از نظر اقتصادی الان تحت فشار باشیم یا حتی پس‌اندازهامون رو خرج کرده باشیم. اینکه یه راهی پیدا کنیم از این شرایط سختی حال حاضرمون خارج بشیم. پنجمی اینه که با همدردیشون باعث بشن احساسات منفیمون رو بروز بدیم و کمترشون کنیم.
ششمی اینکه کمکمون کنن به شرایطی که توشیم یا اتفاق بدی که برامون افتاده بخنیدم، هفتمی اینکه توی این درد و رنج و شرایطی که توشیم معنا پیدا کنیم و درنهایت هشتمین مورد اینکه دیگران میتونن به ما کمک کنن که با دید بازتری به دنیا نگاه کنیم و بتونیم دنیا رو از لنز وسیع‌تری ببینیم. . این بخش مقاله طولانی شد، یه موزیکی گوش کنیم، منم یه نفسی تازه کنم، بقیه‌ی حرفای مقاله‌ها رو باهم بررسی کنیم
جیکوب هم جزو اون ۱۵۰ نفری بوده که مصاحبه‌ش کردن. از این انواع کمک که گفتیم چند نوعیش رو توی اون شرایط سخت داشته. اولین کسی که کمکش کرده رئیسش بوده، به صورت مداوم بهش چیزهای جدید میگفته، کارهایی که داشته خوب انجام میداده رو بهش میگفته که حس بهتری داشته باشه و درنهایت اعتماد به نفسش بالا بره توی شرایط ناشناخته و پیچیده‌ای که برای اولین بار باهاش مواجه شده بوده. میگه رئیسم همیشه در دسترس بود که کمک و راهنمایی بهم بده. باعث میشد این نگرانی دائمی‌ای که در مورد تصمیم‌گیری‌ها داشتم کم بشه و بتونم در نهایت تصمیم بگیرم. علاوه‌بر اون مدیر یه دپارتمان دیگه که دوست و همکارش بوده توی این شرایط کمکش میکرده. کنار هم این فشار کاری بالا رو مدیریت میکردن.
اون همکارش بهش اجازه میداده که اگه نیروهای اون یکی تیم وقت اضافه دارن، جیکوب قرضشون بگیره و بتونه بعضی از کارهایی رو که دیگران هم میتونستن بجز تیم خودش انجام بدن بهشون محول کنه. یا حتی مثلا کارهای اداری زمان‌بر رو بندازه روی دوش یه سری آدم دیگه. میگه این رفیقم توی یه روزهایی که فشار کاری ممکن بود باعث فروپاشی تیمم بشه، به کمکم اومد و تونستیم باهم اون فشار رو در نهایت مدیریت کنیم. از اون طرف یه مدیر دیگه مسئول این شده بوده که به صورت مشخص مسئول کارهای مدیریت شرایط کورونایی بیمارستان بشه. میگه همینکه میدونستم یه نفر دیگه هست که توی کار خودش خبره‌ست و داره کلیت ماجرا رو مدیریت میکنه باعث میشد که استرس من به جای ۱۰ از ۱۰ یه روزهایی بشه ۸ از ۱۰.
در نهایت مسئول اداری شرکت یه آدم با صفا و شوخی بوده و میگه همینکه یه وقتایی با شوخی و مسخره بازی باعث میشد بخندیم نقطه‌ی روشن اون روز میشد. همینکه میدیدم هنوز توی این زندگی امروزمون هم میشه خندید. در نهایت خانواده‌ی جیکوب هم براش اون تکیه‌گاهی بودن که توی اون شرایط بهش نیاز داشت. همین که برمیگشته خونه و میدیده خانواده‌ش دارن حمایتش میکنن باعث میشده انرژی بگیره که جلو بره. همسرش هم توی حوزه‌ی پزشکی کار میکرده و یه وقتایی میتونسته ایده‌هایی برای مشکلاتی که داشتن بده یا اصلا درکش کنه و باهاش همدردی داشته باشه. حتی بچه‌هاش هم توی تحمل کردن این شرایط یه نقشی داشتن که فکرشم نمیکرده. آدم با خودش فکر میکنه که خب توی این شرایط آدم بزرگا از بچه‌ها حمایت میکنن.
ولی همینکه میدیده بچه‌هاش بهش افتخار میکنن که توی این شرایط داره به دیگران کمک میکنه، و همینکه میومدن و بهش میگفتن که بابا بهت افتخار میکنیم، اون انرژیی که لازم داشته برای اینکه این بار مدیریت شرایط رو ورداره بهش میداده. مثال جیکوب به ما نشون میده که این حمایت اطرافیان یه چیزیه که باهاش میتونیم این تاب‌آوریمون رو بیشتر کنیم. اون انرژی و توانی که نداریم رو پیدا کنیم. اینکه واقعا توی شرایط حساس میتونیم به دیگران وصل بشیم، باهاشون حرف بزنیم و از حمایتشون استفاده کنیم اون چیزیه که بهمون تاب‌آوری میده.
برای جیکوب اینکه مکالماتی داشته باشه که فکر و برنامه‌هاش رو تایید میکنن، کسایی رو داشته باشه که بتونه با کمکشون شرایط رو یه جور دیگه ببینه، اینکه بتونه کنار دیگران بخنده و ببینه زندگی هنوز جریان داره، و درنهایت اینکه بتونه توی شرایطی که حس میکنه داره زمین میخوره از خانواده‌ش انرژی بگیره و روی پاش وایسه و ادامه بده، چیزهایین که اگه نداشت احتمالا نمیتونست این شرایط رو تاب بیاره. حالا مقاله توی بخش بعدی میره سراغ اینکه اصلا از کجا بفهمیم که الان چه نیازی داریم برای اینکه تاب بیاریم و چطوری از آدمای دور و برمون کمک بگیریم که بتونیم جلو بریم
قدم اول اینکه بتونیم بیشتر تاب بیاریم (من خودم تعجب میکنم از اینکه این عبارت رو به کار میبرم، عجیبه) حالا، برای تاب‌آوری بیشتر اولین قدم اینه که بیایم ببینیم نیازهای تاب‌آوریمون چیه. مال آدمای مختلف با همدیگه فرق میکنه. همون ۸تاییه که گفتیم دیگه الان دوباره دونه دونه میگم، ولی مثلا یکی ممکنه خنده بهش کمک کنه که با شرایط کنار بیاد، یکی دیگه همدردی، برای همه‌ی آدما این ۸ تا مورد یه ارزش مشابه و مساوی ندارن. خلاصه حرف نویسنده‌ها اینه که باید بیایم از بین این ۸ تا مدلی که گفتیم ۳ تاییش که به نظرمون بیشتر بهمون کمک میکنه رو شناسایی کنیم، بعد که شناسایی کردیم، بشینیم با خودمون فکر کنیم که چه آدمایی رو میشناسیم که توی اون فضا کنارشون بودن کمکمون میکنه.
باز دوباره مثلا اگه نیاز به خنده داریم کیه که وقتی پیشش میشینیم بهمون خوش میگذره و میخندیم، بریم و توی شرایط سخت با اون آدم یه مقدار وقت بگذرونیم. بعد خب ممکنه اون آدمی که به ذهنمون میاد، خیلی رابطه‌ی نزدیکی باهاش نداشته باشیم. اینجا، اونجاییه که نویسنده‌ها میگن احتمالا شما بیشتر از چیزی که فکر میکنید به این آدم نیاز دارید و توی رابطه‌تون باهاش کم‌کاری کردید، خوبه که برید ببینید چطوری میشه به صورت کلی باهاش دوست‌تر بشید و بیشتر باهم وقت بگذرونید که اگه یه روزی نیازی بهش داشتید توی دایره‌ی دوستاتون باشه. بعد دوباره میگن خب ممکنه اون نیازی که داشتید، رو توی آدمای دورتون پیدا نکنید و خب اینم چیز خیلی غیرعادیی نیست.
میگن توی این شرایط خوبه که برید دنبال دوست‌های جدید پیدا کردن، بگردید و کسایی رو پیدا کنید که با شما علایق مشترک دارن و این جای خالی رو برای شما پر میکنن. حالا توی رویدادهای مختلف، توی فامیل، چمیدونم توی فوتبال آخر هفته، هرجایی ممکنه یه همچین آدمی باشه و اینکه از قبل به این موضوع فکر کردید که یه همچین دوستی توی زندگیتون میخواید باعث میشه که شاید اون قدمی که همیشه تنبلی میکردیم و برنمیداشتیم رو ایندفعه برداریم تا با اون آدم دوست بشیم. قبل اینکه اون ۸ تا مورد رو دوباره مرور کنم، نویسنده‌ها یه توصیه‌ی دیگه هم بهمون میکنن. میگن آدما وقتی وارد این دوره‌های حساس میشن، دو دسته‌ن. یکی کسایی که خودشون رو از جمع جدا میکنن و میرن توی غار تنهاییشون، یکی هم کسایی که خودشون رو در معرض دوست و آشناهاشون قرار میدن.
نویسنده‌ها شدیدا توصیه میکنن که جزو دسته‌ی اول نباشید و از دایره‌ی دوستا و اطرافیانتون کمک بخواید، چون این همون چیزیه که توی شرایط سخت کمک میکنه، لازم نیست که خودتون به تنهایی اون شرایط سخت رو تاب بیارید.
حالا که حرفای این مقاله رو زدیم و تموم شد، البته یادتون نره یه مقاله‌ی دیگه هم داشتیم که نصفه رها کردیم و میخوایم بهش برگردیم، اون هشتا مورد رو یه بار دیگه مرور کنم.
یکی اینکه کمکمون کنن و فشار رو رومون رو کاهش بدن. دو اینکه کمکمون کنن این شرایطی که توشیم رو درک کنیم، اینکه بفهمیم دور و برمون داره چه اتفاقی میفته. سومیش اینه که بهمون کمک بشه که مشکلات رو به عقب هل بدیم، یه جوری انگار پایداری داشته باشیم در برابر مشکلات، برای منافع خودمون بجنگیم. چهارمی اینه که یه راهی برای بیرون اومدن از شرایطی که توشیم پیدا کنیم. اینکه یه راهی پیدا کنیم از این شرایط سختی حال حاضرمون خارج بشیم. پنجمی اینه که با همدردیشون باعث بشن احساسات منفیمون رو بروز بدیم و کمترشون کنیم.
ششمی اینکه کمکمون کنن به شرایطی که توشیم یا اتفاق بدی که برامون افتاده بخنیدم، هفتمی اینکه توی این درد و رنج و شرایطی که توشیم معنا پیدا کنیم و درنهایت هشتمین مورد اینکه دیگران میتونن به ما کمک کنن که با دید بازتری به دنیا نگاه کنیم و بتونیم دنیا رو از لنز وسیع‌تری ببینیم.
پس این تا اینجا شد این مقاله، اینکه به بیرون خودمون نگاه کنیم و از دیگران کمک بگیریم که از شرایط سخت رد بشیم. توی بخش بعدی میخوام یه کمی هم در مورد درون خودمون صحبت کنم، بیشتر برای آینده، یه چیزی که امروز بشنویمش و شاید چند ماه دیگه بیایم سراغش که ازش استفاده کنیم.
حالا برگردیم به مقاله‌ی اول توی زمان کرونا، اون خانم سالی رو یادتونه که دوست نویسنده‌ها بود و ALS داشت و میخواستن ببینن از درون چطور تونسته با این شرایط سخت کنار بیاد؟ نویسنده‌ها رفتن دوتا تحقیق انجام دادن، اول رفتن دنبال اینکه یه سری سوال پیدا کنن که این تاب‌آوری رو بتونن باهاش اندازه بگیرن، از کسایی که بهشون دسترسی داشتن، بعد اومدن ۱۰ تا سوال انتخاب کردن که به نظرشون باهاش میشه اندازه‌گیری کرد تاب‌آوری آدما رو و رفتن توی ۲۵ تا کشور سوالات رو از ۲۵هزار نفر پرسیدن تا ببینن واکنش آدم‌های مختلف به کورونا چطور بوده؟ میگه اول که تحقیق رو شروع کردیم انتظارمون این بود که کشورهایی که بهتر شرایط کورونایی رو مدیریت کردن، لابد آدماشون هم تاب‌آوری بیشتری دارن. مثلا کشورهایی مثل سنگاپور، تایوان و کره‌جنوبی.
از اونور ولی کشورهایی که مشکل کورونا توش جدی تر بوده مثل هند و برزیل و آمریکا انتظار داشتن که شرایط تاب‌آوری بدتر باشه. مثلا یه مورد همین آمریکا ۴٪ جمعیت دنیا رو داشته و ۲۰٪ جمعیت کسایی که کورونا گرفتن تا اون زمان توی آمریکا بودن. نویسنده میگه بعد این تحقیق من فهمیدم که کاملا اشتباه میکردم و مدیریت موفق شرایط کورونایی باعث نمیشه آدم‌های اون کشور تاب‌آوری بیشتری داشته باشن.
میگه قدم اول رفتیم سراغ تفاوت‌های جنسیتی، نژادی و سنی. توی همچین نوع تحقیقی این کار چیز رایجیه. رفتن ببینن مثلا مردها و زن‌ها آیا باهم فرق دارن؟ دیدن نه تفاوت چندان قابل توجه نیست. بعد رفتن ببینن سن چه تاثیری داره؟ باز دیدن تقریبا تاثیرش قابل چشم‌پوشیه. بعد رفتن سراغ نژادهای مختلف، ببینن اون چه تاثیری میذاره. باز دیدن عه نه تاثیر داره‌ها ولی اونقدری هم نیست. ولی دوتا چیز پیدا کردن که تاثیر جدی میذاره. اولیش اینه که تاب‌آوری نتیجه‌ی تجربه کردن سختی‌هاست. میگه توی تحقیق ما هرچی آدما کسای بیشتری رو میشناختن دور و بر خودشون که کورونا گرفته بودن همون اول کار، توی اون شرایط تاب‌آوریشون هم بیشتر بود. مثلا میگه کسایی که ۴-۵ نفر رو میشناختن از نزدیکانشون که کورونا گرفته، تقریبا ۴ برابر تاب‌آوریشون در مقابل کورونا بیشتر شده بود.
میگه چندان فرقی نمی‌کرد کشور شما چقدر خوب مدیریت کرده بود کورونا رو. اگه خود ما کسیو میشناختیم که کورونا داشته، خب مواجهه باهاش هم راحت‌تر بود. یادتونه من اول اول اپیزود گفتم من پادکست رو توی کورونا شروع کردم و خیلی هم داشت بهم سخت نمیگذشت اون روزها؟ من خودم قبل از اینکه اعلام کنن این کورونا اومده، کورونا گرفته بودم. یعنی وقتی گفتن یه همچین پاندمیی شروع شده من دیگه کرونام خوب شده بود. نمیدونستم کوروناست‌ها. فکر میکردم خب یه مریضی سختی بعد از یه مسافرت طولانی گرفتم. ولی خب همون تایمی که من خیلی مریض بودم و از خونه نمیرفتم دانشگاه، از همکلاسی‌های من تست کورونا گرفته بودن و بیش از ۹۰٪ تستشون مثبت شده بود. من اونروز به این اصلا فکر نمیکردم ولی خب همینکه خودم و کل آدمایی که توی کلاسمون بود کورونا گرفته بودن حتما تاثیرگذار بوده توی این داستان.
نتیجه‌گیری نویسنده‌ها اینه که ما اصلا وقتی اون تاب‌آوری خودمون رو حس میکنیم که مجبور بشیم با مشکل روبرو بشیم و باهاش کنار بیایم. اونجاست که تازه انگار میفهمیم ما چقدر قرص و محکم بودیم. انگار میفهمیم که اتفاقی که برامون افتاد اونقدری که ازش میترسیدیم هم بد نبود. یه چیزی مثل جنگ خیلی بده ها. ولی اگه قبل جنگ ازمون میپرسیدن که آقا الان ایران جنگ بشه شما چه حالی داری؟ حتما جوابمون متفاوت بود با جوابی که امروز میدیم. دوباره من این رو توی دوستاییم که خارج از ایران هستن هم مشاهده میکنم. مایی که وسط این شرایط بودیم امروز تا حدی به زندگی نرمالمون برگشتیم ولی دوستای من که خارجن برای بعضیاشون هنوز شرایط خیلی خیلی سخته. هنوز خیلی نگران و مشوش هستن.
این پس شد مورد اول. هرچی بیشتر با شرایط سخت در تماس باشیم، بیشتر تاب‌آوری داریم.
حالا مورد دوم ادامه‌ی همینه انگار. اینکه هرچی بیشتر خطر رو به صورت واقعی حس کرده باشیم، تاب‌آوریمون هم بیشتره. میگن دوباره حین کورونا ما اومدیم یه لیستی از ۱۱ تا تغییری که توی زندگی آدما اتفاق افتاده درست کردیم که ببینیم هرکسی زندگیش چقدر تغییر کرده. مثلا چمیدونم قرنطینه شدید یا نشدید؟ مجبور شدید از خونه کار کنید یا میرفتید سر کار؟ آیا اخراج شدید از کارتون یا نه؟ آیا مجبور شدید به شکل جدیدی کارتون رو با استفاده تکنولوژی‌ها انجام بدید یا نه؟ از این جور سوالا.
میگه هرچی آدما زندگیشون بیشتر تغییر کرده بود، تاب‌آوریشون هم بیشتر شده بود. میگه ۹۶٪ آدما یکی از این تغییراتی که توی لیست ما بود رو تجربه کرده بودن، ولی اوناییکه ۵ تا یا بیشترش رو تجربه کرده بودن، هم متقاعد شده بودن که زندگی دیگه به اون روال سابق بر نمیگرده، خود من از همین دسته بودم. هم اینکه ۱۳ برابر احتمال اینکه تاب‌آوریشون زیاد باشه بیشتر شده بود. باز داره میگه چی؟ میگه شما هرچی بیشتر این سختی‌ها رو توی زندگی بکشی، برات تحمل مشکلات راحت‌تر میشه. انگار واقعا ظرفیتمون زیاد میشه. مثل اون قواص‌ها هست که میگن اینا چون بدون تجهیزات میرن مروارید پیدا کنن نمیدونم چندین برابر ظرفیت ریه‌شون زیاد میشه، اینم انگار همونطوریه.
من دوباره یه مثال دیگه بزنم از یه جای دیگه، برای من خیلی جالب بوده این مثاله. یه آقاییه سنگ نورد حرفیه، میره توی طبیعت و خودش به تنهایی سنگ نوردی میکنه. تجهیزات حفاظتیی هم که خب داره به اندازه‌ی این نیستش که شما بگی داره توی شرایط امنی کار میکنه. بعد این میگه من میرم فرودگاه میبینم آدما دارن میدوئن، استرس دارن به پروازشون نرسن، یه سری میگن ما اصلا شب قبل پرواز خوابمون نمیبره، بعد یهو میبینی طرف ریخته بهم که وای الان از پروازم جا میمونم. بعد میگه این برای من خیلی خنده داره. شما توی یه فضایی هستی که غذا هست، جونت در خطر نیست، هوا دماش مناسبه، نه خیلی سرده که یخ بزنی، نه خیلی گرمه که گرمازده بشی. احتمالا از نظر مالی اینطوری نیست که اگه از این پرواز جا بمونی دیگه هیچوقت نتونی خودت رو به اونجایی که باید برسونی.
بعد خب میگه مسئله اینه که اکثر آدما خیلی وقته که با خطری که واقعا جونشون رو تهدید کنه مواجه نشدن و خب همین عدم مواجهه باعث میشه که تحملشون برای سختی‌ها خیلی کم بشه. یعنی تصویرش رو بخواید ببینید، اون آقا ایرانیه‌ست که میره لب سخره چایی میخوره میگه حالتان چون است! اون نگرانیش از خطر با من و شما یه فرق اساسیی میکنه دیگه.
من خودم توی خودم این رو مشاهده کردم، ما الان خیلی وقته که صبح‌ها ساعت ۹ تا ۱۱ برق نداریم. قبل جنگ من اعصابم میریخت به هم که سر صبحی میخوام برم سر کار، برق نداریم من این دستگاه قهوه سازم رو روشن کنم یه قهوه بخورم. الان شاید شما که دارید این پادکست رو گوش میکنید به من بخندید که آخه مرد حسابی اینم شد مشکل و اعصاب خوردی؟ ولی من واقعا اذیت میشدم. از وقتی جنگ شده، اصلا انگار نه انگار که من قبلا از این موضوع ناراحت میشدم، خودمم به خودم میخندم مثل شما!
من یه چیزی دوباره میخوام از خودم اضافه کنیم، حدس و گمانه، حرف علمی نیست، ولی خب به ذهنم رسید گفتم به شما هم بگم. شاید بشه توجیه کرد که ما از لحاظ تکاملی، اینطوری درست شدیم که از خطر اجتناب کنیم تا زنده بمونیم. یعنی وقتی از خطر فرار میکنیم، احتمال مردمون که کم میشه، بعد ژنمون باقی میمونه دیگه، نسل‌های بعد خواهیم داشت. مثلا میگن کسایی که از خطر نمیترسیدن توی جنگ‌های بشر از اول تا الان هی کشته شدن و متوسط بشر امروز بیشتر از گذشته محتاطه. حالا یه نیروی تکاملی دیگه هم هست، وقتی با یه مشکل اساسی، یه خطر بزرگ مواجه شدیم، چندتا واکنش میتونیم نشون بدیم. یکی اینکه انقدر بترسیم که از کار بیفتیم و خب توی این شرایط دوباره بقا پیدا نمیکنیم.
یا انقدر شجاع باشیم (شما بشنوید احمق) که بگیم بابا اصلا خطری نداره این شرایط، بعد خب بیتوجهی به خطر باعث مرگمون میشه، حالت آخر که از نظر تکاملی به نظر من منطقیه، اینه که حالا که توی خطر قرارگرفتیم، تمام تلاشمون رو بکنیم که از اونورش سالم بیرون بیایم و حالا که سالم بیرون اومدیم، دیگه اون خطر رو مثل قبل یه چیز ناشناخته نمیبینیم که جونمون رو تهدید میکنه، میدونیم دقیقا چطور باهاش رفتار کردیم و چه به سر ما اومد، پس هرچی از شرایط سختی بیشتری رد بشیم از اون حالت تکاملی که ازش فرار کنیم، دورتر میشیم، چون شرایط از ناشناخته میره به سمت شناخته شده. حالا من دیگه از خودم روده درازی نکنم.
حالا نویسنده میگه چی؟ میگه آقا ما آدما اصلا برای این درست نشدیم که سیاست مدار‌ها بیان واقعیت رو بپیچن توی زرورق، خوشگلش کنن، یه جوری بهمون بگن که ناراحت نشیم، ما برای این درست شدیم که حقیقت رو بهمون بگن، چیزی که ناراحتمون میکنه، ابزار مواجهه باهاش توی ما وجود داره، اگه با مشکل و سختی مواجه بشیم، اکثرمون ازش رد میشیم و از اونورش که درمیایم حالمون بهتره. میخوام تاکید کنم که منظورم این نیست که هربار که باید یه تصمیمی بگیریم اون راهی رو انتخاب کنیم که بدبختی سرمون میادها، حتی برای من روشنه که آدمها از این اتفاقات وحشتناک ممکنه آسیب‌های جدی ببینن و هیچوقت دیگه اون آدم سابق نشن. ولی حرف من و مقاله با یه عالمه احتیاط و همچین ملاحظه اینه که، اتفاقات بد توی زندگی ترسشون از خودشون بدترن. از اتفاقات بد ممکنه به ما یه خیری برسه ولی از ترسشون خیری به ما نمیرسه.
خلاصه نویسنده میگه به جای اینکه واقعیت رو کتمان کنن آدما، به جای اینکه بیان سعی کنن به زور مارو هل بدن به سمت اینکه بگیم زندگی نرمال و عادیه، اگه بهمون نشون بدن که دنیای دورمون داره چطوری تغییر میکنه و با چه چالش‌های بزرگی مواجهیم، ما هم آروم آروم زندگیمون رو تغییر میدیم و با مشکلات سازگار میشیم تا در نهایت کنار بیایم با همه چی. سیستم داخلی ما طوری کار میکنه که ما میتونیم از سختی‌ها رد بشیم. سیستمه ازمون محافظت میکنه.
بذارید اپیزود رو با دوتا حرف ببندم. اولی از ویکتور فرانکل نویسنده‌ی معروف کتاب انسان در جستجوی معنا. قبلا هم به عنوان پیشنهادم برای خوندم توی پادکست معرفیش کرده بودم. فرانکل میگه آدمیزاد یکی از اساسی‌ترین منابعی که ازش معنی پیدا میکنه، رنجه، رنجه که باعث میشه ما بتونیم روی خودمون تکیه کنیم. رنج و مشکل رو نباید هیچکس از ما پنهان کنه. اتفاقا باید رنج و سختی رو واضح و مشخص بهمون نشون بدن، تا به خودمون و دیگران نشون بدیم که ما چقدر در برابر مشکلات قدرتمندیم.
برگردیم به مثال سالی، اون بیمار ALS که روی تخت سالهای سال بود که مونده بود. بزرگترین ترس سالی این بود که ناپدید بشه، تبدیل بشه به یه موجودی روی تخت که برای هیچکس هیچ ارزشی نداره و هیچکس بهش هیچ توجهی نمیکنه. سالی از علائم ALS میترسید و اون رنج اصلی، انتظار برای این بود که اون اتفاقات وحشتناکی که بهشون فکر میکرد براش بیفته. همون تصادف آهسته و صبر کردن برای تجربه کردن یه رنج بزرگ. وقتی واقعا علائم ALS رو باهاش مواجه شد، حداقل دیگه میتونسته تجربه‌شون کنه و از یه چیز موهومی وحشت نداشته باشه. خود واقعیت انگار بسیار کمتر دردناک بوده براش نسبت به تصوری که از آینده داشته. آروم آروم انگار راهی پیدا کرده که با یه چیزی که تصورش هم برای من غیرممکنه مواجه بشه، حداقل انگار یه احساس کنترلی روی زندگی و رنجش داشته. تحقیق نویسنده‌ها هم همین رو میگه.
برای من و شما هم واقعیت به نظر همین‌شکلیه. خود مواجهه با موقعیت سخت، از تحمل کردن ترس و استرس اینکه اون بلا سرمون بیاد، راحت‌تره.
منبع اصلی مقاله
منبع اصلی مقاله
