هنری فورد خط تولید رو از هیچ اختراع نکرد. نیوتن هم ایدههاش رو در خلأ نساخت. بسیاری از نوآوریهای مهم نتیجه پیداکردن نمونههای قبلی، دیدن ارتباط میان اونها و ترکیبکردنشون در یک موقعیت تازه بودن.
این نوشته روشی سهمرحلهای برای استفاده از ایدههای دیگران معرفی میکنه: مسئله رو دقیق تعریف کنیم، نمونههای مشابه رو در زمانها و صنایع مختلف پیدا کنیم و بخشهای مناسب اونها رو کنار هم بذاریم. تقلید هدف نیست؛ هدف اینه که گذشته به ماده اولیه یک راهحل تازه تبدیل بشه.

توی این اپیزود از کارکست رفتیم سراغ یه مقالهای که خیلی به تازگی منتشر شده، توی همین ماه بهمن خودمون، مقاله رو دوتا استاد از دانشگاه استنفورد نوشتن که آدمای معروفی هم هستن توی همون دانشکده مدیریت استنفورد،یکیشون محبوبترین کلاس کارآفرینی رو درس میده توی استنفورد و این تجربه باعث شده که حرفشون رو هم خیلی تمیز و دقیق و مرتب بزنن، قشنگ میشه دید که چه استادهای خوبی هستن. حالا که بریم توی اپیزود متوجه منظورم میشید. ما خیلی وقت بود از نوآوری حرف نزده بودیم توی کارکست و نوآوری اون تیکهایه که برای خود من خیلی جذابه و شما هم توی فرم نظرسنجی ازمون خواسته بودید که در مورد نوآوری بیشتر حرف بزنیم. این شد که رفتیم سراغ این مقاله. یه جورایی میخوایم درمورد این حرف بزنیم که برای حل کردن مشکلاتمون ایده از کجا بیاریم؟
نویسندهها میگن ما محبوبترین درس کارآفرینی رو توی استنفورد درس میدیم و همیشه وقتی این کلاس رو شروع میکنیم، اول کلاس از دانشجوها میپرسیم که به نظرتون این ۴ تا موضوع چه چیز مشترکی با همدیگه دارن؟ حالا کدوم موضوع ها؟ خط متحرک ذبح گاوها توی قرن ۱۹ میلادی، لاک سیاه نیتروسلولوزی که سریع خشک میشه و توی فرآیندی به اسم Japanning استفاده میشه (به خدا اگه من بدونم این که میگن چی هست!)، تقسیم سود شرکت با کارکنان که سال ۱۸۸۷ توی شرکت P&G توسط موسسش شروع شد، و در نهایت شبکهی فروشندههای محلی آقای ایزاک سینگر که چرخ خیاطی میفروخت. میگه ما خیلی کم دیدیم کسی بدونه اینا چه ربطی به هم دارن، ربطشون آقای هنری فورده.
اون خط تولید شرکت فورد بود که میگن بزرگترین نوآوریشونه، اون رو ایدهش رو فورد از همین خط ذبح گاوها گرفت. از رنگ مشکی لاکی استفاده کرد تا مدل T فورد رو درست کنه و خودش به شوخی میگفت، شما هررنگی از ماشین فورد مدل T رو میتونید بخرید، به شرطی که رنگی که انتخاب میکنید مشکی باشه. این رنگه چون زودتر خشک میشده، تنها رنگی بوده که تولید میکردن تا بتونن ماشین رو ارزونتر تموم کنن. توی همون سالها بخشی از درآمد شرکت رو به صورت مستقیم به کارگرهای خط تولید میداد تا اونا خودشون هم بتونن ماشین بخرن و از چیزی که دارن میسازنش استفاده کنن. در نهایت برای فروش ماشینهاش با شرکتهای محلی قرارداد میبست که خودش لازم نباشه توی کل کشور آمریکا شبکهی فروش ماشین درست کنه. همون کاری که آقای سینگر با چرخ خیاطی کرده بود.
فورد اصلا خودش میگفته که من هیچ چیز جدیدی اختراع نکردم، فقط اکتشافات دیگران رو به هم وصل کردم!
نوآوری کلا کار سختیه. خیلی شاید حتی ترسناک باشه که میخوایم یه چیزی بسازیم که هیچجایی وجود نداره. ولی این ترس ما از نوآوری یه چیزی رو توی خودش نداره. اکثر نوآوریهایی که خیلی موفق شدن، یه ترکیب خلاقانهای از ایدههایی بودن که قبلا وجود داشتن.
مثلا شما نتفلیکس رو نگاه کنید. نتفلیکس از همون روزای اولش که فیلم آنلاین پخش نمیکرده. یه چیزی بوده شبیه کلوبهای فیلم که داشتیم، فیلم به شما اجاره میدادن، منتها یه فرق اساسی داشته. فرقش این بوده که رقیب اصلیش شرکت بلاک باستر اینطوری پول در میآورده که فیلم رو به شما اجاره میداده میگفته باید مثلا یه هفتهای پسش بیارید. بعد خب اکثر آدما تنبلن، یادشون میره، این فیلمه میمونده تا کلی بعد از تاریخی که باید پسش بدن. بعد جریمه میکرده مشتری هاشو بابت اینکه دیر پس آوردن فیلم رو. اصل پولشون رو هم از همین جریمه در میاوردن. فیلم رو ارزون اجاره میدادن. نت فلیکس میاد میگه، این جریمهه، خیلی رو اعصابه. بعد من اصلا میخوام یه فیلم رو بگیرم، هرموقع دلم خواست ببینم، نه اینکه از قبل دیدن فیلم برنامه ریزی کنم که فلان روز فیلمم رو میبینم. چیکار کردن؟
گفتن آقا شما بیا یه اشتراک ماهانه ای به ما پرداخت کن، مثلا ماهی ۱۰ دلار، هر ماه بده این پول رو. بعدش میتونی هرموقعی که دلت خواست بیای توی سایت ما فیلم سفارش بدی که برات با پست بفرستیم بیاد جلوی در خونتون. و میتونی۳ تا فیلم مختلف از ما رو همزمان دست خودت داشته باشی، هرموقع که فیلم جدید خواستی قبلیا رو با پست برای ما بفرست، ما دوباره برات فیلمهای جدیدی که خواستی رو پس میفرستیم. هدف چیه؟ هدف اینه که شما همیشه توی خونت فیلم داری، یه فیلمی که دوس داری ببینیش، هرموقع دلت خواست میبینیش و پس میفرستیش، تازه هیچ هزینهی اضافیی هم لازم نیست بدی. حالا این کاری که داشتن میکردن، جدید بوده، کسی عین این رو قبلا انجام نداده بوده. ولی خیلی از ایده هاش از جاهای دیگه اومده. آدما به اشتراک ماهانه توی باشگاه بدن سازی عادت داشتن.
یه پولی میدادی، هرموقع دلت میخواست میرفتی ورزش میکردی. سیستم پرداخت آنلاین و ارسال کالا رو هم آمازون اونموقع انجام میداده، اینکه چطوری این فرآیند رو درست کنن هم از اونجا اومده. DVD هم تازه اختراع شده بوده و توی ژاپن تازه رایج شده بوده. این که هزینهی ارسال فیلم با کیفیت خوب، کم شده بوده، نتیجهی همین بوده که DVD نسبت به فیلم VHS یا CD ارسالش خیلی ارزونتر بوده ، پس این ارسال ارزون قیمت رو هم از اونجا پیدا کردن.تازه این باعث شده که انبارهای زیادی لازم نداشته باشن، چون DVD نسبت به فیلمهای VHS جای خیلی کمتری میگیره ، همون فیلم قدیمی مشکیا.
وارن بافت هم برکشایر رو همینطوری ساخت. دیگه فصل قبل انقدر از مانگر و بافت حرف زدم که امیدوارم بدونین کی هستن. یکی از موفقترین شرکتهای سرمایهگذاری تاریخ رو دارن. ایدهی اولیهی سرمایهگذاریهای بافت از ایدهی ته سیگار استاد محبوبش بن گراهام اومده. ایده اینه که یه سری شرکتهای بد هستن، که ارزش داراییهاشون از سهامشون بیشتره. به قول این آقا مثل ته سیگاری میمونه که افتاده روی زمین، هنوز دوتا پک دیگه داره، ولی چون کثیف و زشته هیچکس ورش نمیداره. اگه یکی ورش داره، جمعشون کنه دور هم، میتونه یه سیگاری باهاشون بکشه. ایدهی دوم رو مانگر بهش داد. بهش میگفته که ببین این بیزینسهای داغون با قیمت خوب، بد نیستن، ولی میدونی چی از اینا بهتره، بیزینسهای عالی با قیمت عادلانه.
که دسترسی دارن به یه عالمه گردش مالی، بعد این گردش مالی معنیش این میشه که یه پولی دستت هست ولی مال تو نیست، روش هم سود پرداخت نمیکنی، این خودش یه موقعیتیه برای سرمایهگذاری دوباره. تازه خود کسب و کار عالی هم رشد میکنه و تو بیشتر و بیشتر سود میکنی. در نهایت هم ایدهی آخر که مشابه اینه، مدل عملکرد شرکتهای بیمهست. بافت دیده بود که بیمهها میان تعرفهی بیمه رو جمع میکنن، برای خودشون، تا روزی که بخوان خسارت یه نفر رو بدن. بعد خب اینم دوباره مثل مورد قبلی میشه دسترسی به یه وام بدون بهره با حجم بسیار بسیار بالای پول. تازه خیلی بعیده که همه یه جا تصادف کنن، پول بیمهی ماشینشون رو بخوان، این وام رو هم همه کم کم میان ازت پس میگیرن.میبینید این ایدهها مال بافت نیست، ولی بافت باهاشون ارزشمندترین شرکت سرمایهگذاری تاریخ توی بازار سهام رو ساخت.
پس چی گفتیم؟ بزرگترین خودرو ساز آمریکایی، بزرگترین شرکت فیلم جهان و بزرگترین شرکت سرمایهگذاری جهان، همه از همین مسیر سر و کلهشون پیدا شده. پس انگار میشه ایدههای جالب رو از دیگران گرفت، به یه روش جدیدی سرهمشون کرد و باهاش یه چیزی ساخت که بهترین خودش توی یه حوزهای باشه. نویسندهها یه متد درست کردن که این ایدهها رو از کجا پیدا کنیم. اسمش رو هم گذاشتن Precedents Thinking. فکر کردن از طریق سوابق. ترجمهش خیلی بد میشه. شما متد رو بگیرید دیگه، حالا اسمش چیه که خیلی مهم نیست!
این متده ۳ تا قدم داره که حالا الان میگم براتون. یه موزیکی گوش کنیم، یه چند لحظه استراحت کنیم، بعد بریم سراغش.
خب این سه تا قدم رو اول معرفی کنیم. اولیش تعریف کردن چالشیه که باهاش مواجهیم، قدم دوم اینه که دنبال نوآوریهای قبلی مرتبط بگردیم، در نهایت بعضی از این قدمها رو باهم ترکیب میکنیم. حالا شما ممکنه بگید تو الان گفتی یه متدیه و سه تا قدم داره و اینا، اینا که گفتی رو هر آدم عاقلی که بخواد در مورد گذشته فکر کنه انجام میده دیگه. اول مسئله رو تعریف میکنه، بعد سرچ میکنه، سر جمع راه حل میده، مسخره کردی مارو. که مثل همیشه باید بگم صبر کنید، جزئیات جالب و مهمی داره که باهم یادمیگیریم. تازه برای اینکه یه کم بیشتر هم شاکی بشید بگم که نویسندهها میگن باید این کارها رو هی تکرار کنیم تا به نتیجهی مورد نظرمون برسیم.
حالا بریم سراغ قدمها و از طریق داستانهای مختلف بگیم این قدمها چطوری کار میکنن.
نویسندههای این مقاله میگن ما یه چیزی داریم توی دانشگاه استنفورد به اسم startup garage. توی این استارتاپ گاراژ دانشجوهای استنفورد میان استارتاپ خودشون رو راه میندازن،که تا امروز حدود ۳ میلیارد دلار هم جذب سرمایهکردن این شرکتها و حدود ۱۰۰ تا هم استارتاپ ازش دراومده. یکی از این استارتاپها اسمش Door Dashه. اگه شما توی ایران زندگی میکنید ممکنه که نشناسیدش، ولی کسایی که توی قارهی آمریکا زندگی میکنن احتمالا باهاش خیلی آشنا باشن. یه چیزیه شبیه اسنپ فود، منتها خب قدیمیتر و خیلی بزرگتره. ۴ تا دانشجو بودن که باهم شروع کردن Door Dash رو. اون روز اول هم گفتن ما میخوایم به کسب و کارهای کوچیک کمک کنیم درآمدشون رو زیاد کنن. حالا چطوریش رو دیگه نمیدونستن. همین سه مرحله رو که گفتیم از داستان این دانشجوها تعریف کنیم که چطوری انجامش دادن.
اینا برای اینکه مشکلشون رو تعریف کنن، رفتن با صاحبهای ۶۰ تا کسب و کار کوچیک حرف زدن. میگه توی حرفاشون با صاحب یه نونوایی کوچیک (حالا تو ایران این نونوایی کوچیکهای با استیل خارجی به اسم بیکری معروف شدن، همون بیکری) حرف میزدن، صاحب نونوایی میگه ببینید من هفتهای ۱۰-۱۵ تا سفارش تلفنیم رو قبول نمیکنم، چون خودم باید سفارش رو ببرم برسونم، بعد خب خیلی وقتا نمیرسم. کسایی که رستوران داشتن هم یه حرف مشابهی میزدن. مثلا پیتزاییها هم همین شکلی مغازههای کوچیک بودن، نمیرسیدن این سفارشها رو خیلی وقتا ببرن تحویل بدن، سفارش تلفنی قبول نمیکردن. میگه رستورانهای زنجیرهای داشتن سیستم تحویل خودشون رو ها، ولی اکثر جاهای مستقل که کوچیکتر هم بودن، امکان اینکه برن غذا رو برسونن خونهی مشتریشون براشون وجود نداشته.
ما توی اون اپیزود میلک شیک که دیگه ازش الان سالها گذشته، یه کمی در مورد این قضیهی درک کردن Pain Point، مشکل مشتری، حرف زدیم. اپیزود ششم بود. توی مدرسهی کارکست هم که مفصل حرف زدیم در موردش. یعنی این تیکهی حرفمون چیز جدیدی نیست، ولی هربار تعریف کردنش برای من جذابه، این فرآیند کشف کردن مشکل مشتری چیز جالبیه واقعا و هربار هم المانهای تکراری داره، ولی از یه مسیر جدیدی اتفاق میفته. خلاصه اینا میان صورت مسئلهای که چالش مشتریشونه رو تعریف میکنن. صورت مسئله اینه که ما چطوری میتونیم برای رستورانها و نونواییهای مستقل کوچیک این امکان رو فراهم کنیم که به صورت اقتصادی و قابل اطمینان محصولشون رو جلوی در خونهی مشتری بهش تحویل بدن؟
این پس قدم اول، تعریف مشکل. حالا قدم دوم، گشتن دنبال راهحلهایی که بشه ازشون ایده گرفت. برای شروع تیم موسس Door Dash، میرن توی پیتزا فروشی زنجیرهای دومینو به عنوان پیک پاره وقت استخدام میشن. بعد میبینن که یه روزایی خیلی شلوغه، بدو بدو باید هی سفارش ببرن، یه روزایی هم خبری نیست، میشینن اونجا هر یکی دو ساعت یه بار یه سفارشی رو میبرن، حقوقشون رو هم میگیرن. تازه این دومینو پیتزا یکی از معروفترین پیتزا فروشیهای زنجیرهایه، خیلی توی این قضیه حرفهای بودن و بازم اوضاع اینطوری بوده که بیکار میشده پیک. بعدش از این شغل در میان، میرن توی شرکت پست بین المللی Fedex. این پست خب خیلی بزرگه، ناوگان ونهای زیادی داره که میبرن میرسونن بستهها رو، و خب میخواستن ببینن اینا چطوری کار میکنن.
دیدن که اینا یه سیستم کامپیوتری پیشرفته دارن، مسیرها رو بهینه سازی میکنن، بعد اینطوری میتونن بستهها رو سر وقت برسونن و هزینه رو هم کنترل کنن. در نهایت اوبر اونموقع شرکت جدیدی بوده، میبینن که خب این مدل تاکسی اینترنتی که هرکی هرجا میخواد تاکسی رو با گوشیش درخواست میده هم به نظر به این کاری که میخوان بکنن میخوره. این سه تا مشاهده باعث میشه که ۵ تا چیز یادبگیرن موسسهای Doordash. اول از همه اینکه چطوری اینکه یه روزایی شلوغه و یه روزایی خلوته رو مدیریت کنن، چطوری یه ناوگان ثابت داشته باشن که بین رستورانها و نونواییهای مختلف به اشتراک گذاشتنش، اینکه چطوری بدون دردسر ملت سفارششون رو ثبت کنن، چطوری هزینهی پیک رو حداقل کنن، و در نهایت اینکه چطوری غذا رو سر وقت به مشتری برسونن. این رو هم از ۳ تا بازیگر؟ دیگه توی فضای حمل و نقل و رستوران یادگرفتن.
اینجا حالا میشه وقت قدم سوم، ترکیب کردن این ایدهها باهم. دیگه توی مثال Doordash چون ما نمونهی ایرانیش رو دیدیم میدونیم که این ایدهها چطوری ترکیب شدن دیگه. اومدن سیستم سفارشات رو از روی اپ موبایل دومینو کپی کردن، چون به نظرشون تجربهی کاربری عالیی چه توی سفارش دادن چه توی پیگیری سفارش داشت. مثلا اینکه غذا توی چه مرحلهایه رو از اونجا برداشتن. با استفاده از ایدهی اوبر مشکل عرضه و تقاضا رو حل کردن، میتونستن به پیک هاشون بگن که اگه توی کدوم محلهها یا نزدیک کدوم رستورانها باشن میتونن پول بیشتری در بیارن و در نهایت هم از Fedex بهینهسازی مسیرها رو یادگرفتن که چطور ناوگانشون رو به بهترین شکل مدیریت کنن. این ترکیب ایده ها شده یه بیزینسی که الان حدود ۷۰ میلیارد دلار ارزششه.
ولی خب اینا رو تا اینجا گفتیم، همه چی که استارتاپ نیست. میخوایم توی قسمت بعدی اپیزود بریم سراغ اینکه اصلا چه فرآیندی رو طی کنیم که از این ایدهها پیدا کنیم. چطوری پیش ببریمشون. توی خود مقاله یه بخشی در مورد شرکتهای بزرگ داره که من از روش میپرم چون ما تعداد خیلی کمی شرکت بزرگ توی ایران داریم، شما اگه مدیر یه شرکت بزرگی هستید لینک مقاله توی توضیحات هست، یه سری بهش بزنید ولی برای بقیه این قضیه جذاب نیست، برای همین مستقیم میریم سراغ اینکه چطوری خودمون از این روش استفاده کنیم!
نویسندهها میگن ما که نمیتونیم فرمول موفقیت در نوآوری بسازیم، ولی ۴ تا کاره که دیدیم انجام دادنشون کمک میکنه به اینکه بتونیم بهتر از ایدههای دیگران، ایده بگیریم.
اولین قدمش اینه که یه ایدهی مناسب و جدید برای توضیح دادن مشکل پیدا کنیم. مثلا هنری فورد از خودش نپرسیده که چطوری میتونم پول بیشتری از فروختن ماشین در بیارم که. احتمالا اینطوری فکر کرده که چیکار میتونم بکنم که پول آدما به خریدن ماشین برسه. این همون ایدهی پشت disruptive innovation آقای کریستینسن بود دیگه، توی اپیزود ۳۱ درموردش حرف زدیم. همهی دیگران، زمان آقای فورد، داشتن فکر میکردن چطوری میتونیم پول بیشتری از اون ۵٪ جامعه که پولشون میرسه ماشین بخرن، بگیریم. فورد ولی دنبال این بوده که اون ۵٪ رو زیاد کنه، آدمای بیشتری پولشون به ماشین خریدن برسه. یا مثلا موسس نتفلیکس با خودش فکر نکرده، چطوری میتونم فیلم سینماییها رو بهتر اجاره بدم یا مثلا ارزونتر اجاره بدم.
داشته میرفته باشگاه ورزش کنه، یه فیلم آپولو ۱۳ هم اجاره کرده بود که دیر شده بوده پس دادنش و باید کلی پول میداده، یهو به ذهنش رسیده مدل نتفلیکس رو بسازه.
نویسندهها میگن برای اینکه بتونیم ایدهی مناسب پیدا کنیم، احتمالا باید طوری که سوال رو میپرسیم با بقیه فرق کنه، نو باشه. این میشه که میگن باید دنبال ایدهی جدید برای مطرح کردن صورت مسئله بگردیم و برای این کار چنتا پیشنهاد هم دارن. اولین ایده اینه که تمام تلاشتون رو بکنید که توی مطرح کردن سوالتون اصلا به راه حل فکر نکنید یا در مورد راه حل صحبت هم نکنید. ما آدما کلا اینطوری درست شدیم که سریع به راه حل مسئله فکر کنیم. من قبلا مخصوصا توی مدرسهی کارکست این رو گفتم که خب اگه راه حل مسئله یه چیزی بود که توی ۳۰ ثانیه یا یه ربع یا ۱ ساعت به ذهن آدما میرسید، خب یکی قبل ما میرفت این کاره رو میکرد. دنیا که منتظر ما ننشسته تا ایده به ذهنمون برسه.
فرق داستان اینه که وقتی صورت مسئله رو بدون اینکه راه حل توش داشته باشه مطرح کنیم، حالا ممکنه هفتهها یا شاید بعضی وقتا ماه ها به این سوال فکر کنیم و یهو بعد اینهمه فکر کردن یه ایدهی جدیدی به ذهنمون برسه. یا اصلا مشاهدهمون از دنیا رو هم عوض میکنه. این سوال حل نشده که توی کلهی ماست باعث میشه بتونیم توی دور و برمون چیزایی ببینیم که قبلا نمیدیدیم، چون این مسئله رو برای حل کردن نداشتیم. مثلا وقتی فورد میخواست ماشینها رو ارزون بفروشه به ذهنش رسید که بیاد از مدل چرخ خیاطیهای سینگر استفاده کنه. به جای اینکه توی کل کشور یه سری آدم استخدام کنه ماشین رو بفروشن و کلی هم بهشون حقوق بده، بیاد به آدما اجازه بده نمایندگی بزنن، خودشون بفروشن که دیگه هزینهی این نیروی انسانی حداقل بشه بخاطر رقابت این نمایندگیها باهم.
خب حتما قبلش هزاربار نمایندگیهای چرخ خیاطی رو دیده بوده، ولی به فکرش نرسیده بوده میتونه از این ایده استفاده کنه که اتوموبیل رو ارزونتر کنه.
روش دیگه اینه که هی بپرسیم چرا. همون مدل ۵ چرای تویوتا. اینم قبلا توی این پادکست حرفش رو زدیم دیگه. مثال از یه شرکت تولید مواد غذایی میزنن. نویسندهها نمیتونن اسمش رو بگن، یه اسم جایگزین براش استفاده میکنن بخاطر اینکه قرارداد محرمانگی باهاش دارن. میگن اینا توی دنیا فروششون کم شده بود، وقتی از خودشون پرسیدن چرا؟ متوجه شدن که خوراکیهایی که میفروختن، از نظر تغذیهای خیلی سالم نبودن و قبلا که مردم براشون مهم نبود این قضیه خب خیلی هم پرطرفدار بودن این خوراکیها ولی بعدش که آدما براشون مهم شد چی میخورن، اینطوری شد که فروششون کم شد. بعد خب صورت سوال بدیهی اینجا اینه که چیکار کنیم فروش شرکت زیاد بشه. ولی صورت سوالی که اینا پیدا کردن این بود که اینکه آدما براشون مهم شده که غذای سالم بخورن، چطوری میتونه به نفع ما کار کنه؟
اینا میرن ۱۶ تا نمونه پیدا میکنن از شرکتهایی که یه چالشی داشتن و این چالش رو برای خودشون تبدیل کردن به یه موقعیت جدید. توی سال ۱۹۹۰ مثلا شرکت نایک، خیلی شدید تحت فشار بوده بخاطر اینکه از توی کارگاههای تولید کفششون، به حقوق کارگرها احترام نمیذارن و شرایط کاری خیلی سخته و از بچههای کوچیک برای کارها استفاده میشه و این قضایا. نایک این مشکل رو تبدیل میکنه به فرصتی برای اینکه استانداردهای بالای زندگی رو برای کارگرهاش تعریف کنه و تبدیل بشه به استاندارد جهانی برای اینکه وضعیت کاری کارگرهای خارجی شرکتهای آمریکایی باید چطوری باشه. یا مثلا نینتندو که ما ازش زیاد حرف زدیم و کنسول میکرو رو ازشون میشناسیم، این تصور که بازیهای کامپیوتری باعث میشه بچه ها بیشتر بشینن و چاق بشن رو گرفت، باهاش کنسول بازی Wii رو ساخت که بازیهاش باعث تحرک میشد.
یکی از موفقترین کنسولهای تاریخ دنیای بازیهای کامپیوتری هم هست.
خلاصه با تبدیل کردن سوال چطوری پول در بیاریم یا فروش رو زیاد کنیم به اینکه چطوری میشه با توجه به اینکه آدما براشون تغذیه شون مهم شده میشه محصول جدید ساخت، تونستن این شرکت رو تبدیل کنن به جایی که خوراکیهای سالم سوپرمارکتی درست میکنه که بالاترین استاندارد رو هم دارن.
ایدهی سوم برای اینکه بتونیم صورت مسئله رو یه طور جدیدی تعریف کنیم، اینه که به صورت مسئلهای که تعریف کردیم اجازه بدیم که متحول بشه، تغییر کنه. نویسندهها کلمهی دقیقای که استفاده میکنن تکامله، اجازه بدیم صورت سوال تکامل پیدا کنه.
یکی دیگه از شرکتهای استارتاپ گاراژ استنفورد یه شرکتی بوده به اسم LALA. این شرکت شبیه یه شرکت دیگه به اسم ALA میخواسته کارکنه که مخفف African Leadership Academyه. این پروگرم ALA هدفش اینه که نوجوونهای آفریقایی رو برای کارآفرینی تربیت کنه تا بتونه قارهی آفریقا رو رشد بده. مدلش هم یه دورهی دوسالهست که از هرجای آفریقا میشه براش اقدام کرد و هزینههاش هم از محل اعانه همون donation تامین میشه. خلاصه که این شرکت LALAمدل آفریقا رو دیده بودن و میخواستن برای آمریکای لاتین این مدل رو پیاده سازی کنن. صورت سوال اولیه این بوده که چطوری میتونم یه دورهی Leadership با کیفیت برای نوجوونهای آمریکای لاتین درست کنم.
میگه وقتی با کسایی که ممکن بوده بخوان به این موسسه کمک خیریه بکنن صحبت میکرده، متوجه میشه که آدم ها توی آمریکای جنوبی خیلی بدبینن نسبت به اینکه دورههایی با شهریهی بالا درست کنن که از پول خیریه تامین هزینه میشه. این میشه که به این فکر میکنه باید دوره کم هزینهتر، غیر متمرکز تر و قابل Scale کردن باشه.اینجا صورت سوال رو عوض میکنه به اینکه چطور میتونم یه دورهی Leadership برای نوجوونهای سرتاسر قارهی آمریکای جنوبی بسازم که این نوجوونها رو دور هم جمع کنه و در عین حال، ارزان، قابل scale کردن و غیرمتمرکز باشه؟ این میشه که میره سراغ مدل آموزش آنلاین، توی سال ۲۰۱۷، قبل از اینکه اصلا کورونا آموزش آنلاین رو انقدر رایج کنه.
حالا دیگه این تیکهی حرف رو ببندیم، فقط یه جمله انیشتین رو نقل کنیم. انیشتین میگه اگه من یه ساعت برای حل کردن یه مسئله وقت داشته باشم، ۵۵ دقیقهش رو به فکر کردن در مورد مسئله میگذرونم و ۵ دقیقه فقط به راه حل فکر میکنم.
خب حالا این که صورت سوال رو چطوری تعریف کنیم رو در موردش حرف زدیم، بریم سراغ اینکه نمونهی قبلی یا همون سوابق این سوالی که داریم رو از کجا پیدا کنیم؟
نویسندهها میگن ما باید این ایدهها رو هم در فضایی که خودمون داریم توش کار میکنیم هم توی فضاهای دیگه بررسی کنیم. دوباره از همون استارتاپ گاراژ. میگه ما یه استراتاپی داشتیم اونجا که اولین شرکتی بود که اسموتی یخ زده رو توی سوپرمارکتهای آمریکا رایج کرد. میگه وقتی داشت سعی میکرد که توی فروشگاههای زنجیرهای بزرگ این محصولش رو رایج کنه، خیلی موفق نبود چون محصولش رو میذاشتن کنار بستنیها. جایی که آدما دنبال خوراکیهای سالم نمیگردن. یه شرکت دیگه بوده که چیپسهای پیتا میفروخته برای اینکه آدمها با حمس بخورن. اونم همین مشکل رو داشته چون کنار بیسکوییتهای کراکر همون ترد خودمون میذاشتن پیتا هاش رو و مشتری اونجا دنبال یه چیزی که با حمس بخوره نمیگشته.
این میشه که از اینجا ایده میگیرن و میرن با فروشگاههای زنجیرهای مذاکره میکنن که محصولشون رو کنار میوهها بذارن و کلا مشکلشون حل میشه و فروششون سر به فلک میکشه.
این حالا مثال از زمان نزدیک بود، از زمان دور هم میشه همینطوری ایده گرفت. مثلا یه ریاضیدانی بوده به اسم Ada Lovelace که پایهی محاسبات مدرن رو گذاشته. ایدهش رو از ماشینهایی گرفته که با کارتهای پانچ شده کار میکردن تا طرح روی پارچه رو در بیارن. این ایده باعث میشه اون کامپیوترهایی که با کارتهای پانچ شده کار میکردن برای اولین بار درست بشن. یا مثلا مثال از یه مکانیک ماشین توی آرژانتین میارن که از یه ایدهای که برای درآوردن چوب پنبه از بطری شیشهای وجود داشته استفاده میکنه و یه دستگاه میسازه برای به دنیا آوردن بچهها به اسم دستگاه Odon. نویسندهها میگن برای اینکه بتونیم از دیگران ایده بگیریم بهترین کاری که به نظر ما میاد اینه که مسئله رو بشکنیم به بخشهای مختلف.
مثلا برای اون مثال DoorDash، به جای اینکه بپرسیم چطور میتونیم delivery رو بین مغازههای مختلف پخش کنیم، میتونیم بپرسیم، چه کسایی از زیرساخت یا منابع مشترک برای سرویس دادن به بخشهای مستقل از هم استفاده کردن؟ یا به جای اینکه توی مثال خوراکی بپرسیم ما چطوری میتونیم در موضوع چاقی جایگاه رهبری برای خودمون ایجاد کنیم؟ بپرسیم چه کسایی در معضلات اجتماعیی که خودشون ایجاد نکردن، توانایی رهبری خودشون رو نشون دادن؟
این سوالای جایگزینی که گفتیم دیگه اصلا معلوم نیست مال کجا یا چه صنعتین. اینطوری میتونیم از جاهای مختلف ایدههای جالب پیدا کنیم برای حل کردن مسئلهمون. راه دیگهی ایدههای خوب پیدا کردن از این مسیر اینه که تیمی از آدمایی درست کنیم که تا جای ممکن تجربهی زندگی گسترده و متفاوتی از هم دارن. اینطوری میتونیم تجربیات همه رو جمع کنیم و ایدههای جدید ببینیم.
ولی میدونید چه چیزی خیلی میتونه توی این فضا کمک ما کنه؟ مدلهای زبانی هوش مصنوعی مثل ChatGPT و دیگر مدلها. این مدلها رفتن تقریبا کل اینترنت رو خوندن بعد ما ازشون سوال میپرسیم. یه جوری انگار تجربهی میلیونها نفر رو دیدن و خب این باعث میشه کمکمون کنن ایدههای جدید پیدا کنیم. نویسندهها از تجربهی خودشون مثال میزنن. میگن ما یه وورکشاپی داشتیم، توش در مورد اینکه ماشینهای خودران چطوری میتونن بیزینس مدلهای جدید درست کنن با یه سری مدیر ارشد صحبت میکردیم. یکی از چالشهایی که مطرح شد این بود که آدمها شاید اعتماد نکنن به تکنولوژی ماشین خودران و نگران امنیتشون باشن. آدمای شرکت کننده توی ورکشاپ از مایکروسافت کوپایلوت میپرسن که چه کسی تا الان موفق شده مشتریها رو متقاعد کنه که از یه تکنولوژیی استفاده کنن که به نظرشون ممکن بوده امن نباشه.
اول جواب میده که ماشینهای برقی اینطورین ولی خب این ایده بدرد نمیخورده. بعد بهش میگن از خارج صنعت خودرو مثال بزن. چیزایی که میگه رو الان میگم و تقریبا مطمئنم که الان به ذهن شما نرسیده و بعدش که میگم با خودتون میگید خیلی ایدههای خوبیه. اولیش پرداخت آنلاینه، اینکه آدما اطلاعات کارت بانکیشون رو برای اولین بار توی اینترنت بزنن، چیز ترسناکیه، نیست؟ دومیش مایکرویوه. استفاده از امواج برای گرم کردن غذا به نظر آدما خیلی خطرناک بوده. و در نهایت، واکسن زدن. واکسنها کلا ۱۰۰ ساله که اومدن و وضعیت سلامت مارو حسابی تغییر دادن. با خودمون که فکر کنیم همهی اینا استفاده ازشون برای بارهای اول ترسناکه ولی شرکتها موفق شدن خیال ما رو از بی خطر بودن این محصولات راحت کنن.
در نهایت بریم سراغ مورد آخر، اینکه چطوری این ایدهها رو به خوبی ترکیب کنیم.
حالا ما اینجا یه سری مثال زدیم از دنیای کسب و کار ولی اصل داستان اینجا تموم نمیشه. نیوتون که قانون جاذبه رو کشف کرده از دوتا قانون که توسط کپلر و گالیله درست شده بودن الهام گرفته. یه حرفی میزنن که برای من بدیهیه شما هم اگه تجربه کرده باشینش میدونید که همینطوریه. حالا چی؟ اینکه آدم ها نیاز دارن به اینکه تنها باشن تا بتونن ایدههای مناسب رو پیدا کنن. ما توی تنهایی و خلوت خودمون یهو ایدههای جدید به ذهنمون میرسه، این اون چیزیه که حرف رو نویسندهها باهاش شروع میکنن. ولی میگن همهی داستان این نیست. ما توی گروه هم میتونیم ایدههای جدید پیدا کنیم چون که میتونیم روی ایدههای همدیگه فکر کنیم و ایدههای جدید بدیم. این یکی از قدمهای دیزاین تینکینگ هم بود که توی اپیزود اول در موردش حرف زدیم. چقدر وقت گذشته از اون موقع. مثال میزنه دوباره از فورد.
میگه اون ایدهی خط ذبح گاوها بود، اونو یکی از کارمنداش به اسم William Klann توی یه جلسهای مطرح کرده اصلا. دوتا کلید داره رسیدن به ایدههای جدید و اولیش اینه که همیشه توی فضای ذهنی اون مسئلهای که میخوایم حل کنیم باشیم. به قول فورد ایدهها همه جا هستن، فقط باید بدونی کجا رو نگاه کنی.
حالا توی فضای ذهنی بودن نیاز به پذیرش جمعی هم داره. ینی چی؟ ینی اینکه اگه یه تیمی داریم که داره روی یه موضوعی کار میکنه همه باید هم نظر باشیم که صورت سوالی که داریم حل میکنیم چیه. مثلا اون شرکته بود که غذا میفروخت. هرکی یه دلیلی پیدا کرده بود اولش برای اینکه فروششون کم شده. یعنی دیدن کلی پول و وقت گذاشتن هنوز به نتیجه نرسیدن. گفتن خب دلیلش چی بوده؟ هرکی یه چیزی میگفته، یکی میگفته برای دولتها راحته چاقی رو بندازن گردن یه شرکت بزرگ، یکی دیگه میگفت نه این نوع محصولی که ما میفروشیم دیگه مورد علاقهی مشتریها نیست. یکی دیگه میگفته نه مشکل مارکتینگمونه. میگه خلاصهش اینکه ۷ تا دلیل داشتن و هفتهها طول کشید تا بلاخره موفق بشن به یه صورت سوالی برسن که همه باهاش موافقن.
اینکه صورت سوالها باهم فرق کنه باعث میشه که هرکسی برای خودش یه فضای متفاوتی رو بررسی کنه و اون هم افزایی گروهی برای ایده زدن به وجود نیاد. این میشه که نویسندهها تاکید میکنن که وقت کافی رو با گروهی که میخواید باهاشون فکر کنید بذارید تا بتونید صورت مسئله رو درست تعریف کنید. کلید دوم حل مسئله هم اینه که باید نمونههایی که پیدا کردیم و مرتبط هستن رو دقیق و درست و کامل بررسی کنیم. مثلا اون شرکت غذایی که گفتیم ۱۶ تا نمونه پیدا کرده بودن و همهی اعضای تیم مفصل بررسیشون کرده بودن و یه تمپلیتی رو اصلا در موردشون پر کرده بودن. تمپلیته هم چیز پیچیدهای نیست. یه بخش داره که بک گراند مسئله چی بوده؟ چی شده بوده که این چالش پیش اومده بوده؟ چه insightهایی از بررسی این مسئله به ذهن هر کدوم از اعضا رسیده.
نفری حداقل ۳-۴ تا باید مینوشتن و در نهایت اینکه چه چیزی نشون میده که این مورد قبلی که تلاش کرده چالش مشابه رو حل کنه موفق شده. در نهایت هرکدوم از این مدیرای ارشد باید هفتهها روی این مسئلهای که بوده وقت میذاشتن و باید یه ایدهی ترکیبی از چیزهایی که دیدن هم برای جلسهی اصلی آماده میکردن. فایدهی کار اینه که این آدمها همش این مسئله رو توی ذهنشون داشته باشن و بدونن اگر با ایدهی خوبی نیان توی جلسه جلوی بقیه باید خجالت زده بشن
این حالا مراحل ایده زدن بود و تقریبا حرف مقاله اینجا تمومه. ولی تهش میخوان یه چیز دیگه هم بگن. میگن آقا ما گفتیم حالا ایده رو چطوری پیدا کنید، ولی فقط ایده نیست که، شما وقتی دیگران رو با این دقت مطالعه کنید، خب از رفتارشون و اجرای ایده هم درس میگیرید دیگه، خب اونا هم یه چالشی شبیه شما رو با موفقیت حل کردن، پس میشه ازشون ایده برداری کرد برای اجرا هم. دیگه مثال آخرشون از استارتاپ گاراژ رو هم بگیم و تمام. اینا یه شرکتی داشتن به اسم Gold Leaf. این شرکته کارش مدیریت سرمایه بوده، برای سرمایهگذاراش باغهای بادوم و پسته میخریده تا تنوع سرمایهگذاریشون رو بتونن زیاد کنن از این مسیر. چیزهای مشابه این بازم هست، مثلا خونه میخره به عنوان ابزار سرمایهگذاری، توی ایران رایج نیست برای همین منم خیلی بازش نمیکنم که داستانش چیه.
مشکل اینا این بوده که میرن این باغها رو که میخرن، یه سری شرکت دیگه رو استخدام میکنن که این باغها رو نگهداری کنن و رشد بدن. بعد خب شرکته هم چندان دلسوز کار نیست، درآمدی که باید رو از باغ در نمیاره. بعد خب خودشون هم شرکت سرمایهگذاری بودن، باغداری نمیتونستن بکنن، اینا میرن ببینن کی شبیه اینا کار کرده. یه شرکتی پیدا میکنن که برای سرمایهگذاری میومده از این سولههایی که برای نگهداری مواد یخچالی هستن میخریده و از مسیر اونا درآمد درست میکرده. میرن میبینن خب اینا چطوری سولهها رو مدیریت میکنن، بعد ازشون ایده میگیرن، اجرا میکنن و تیم خودشون رو برای باغداری اصلا درست میکنن ولی خب یاد میگیرن که یه شرکت مدیریت سرمایه چطوری باید تیم عملیاتی بسازه.
حالا این دیگه شد حرف نویسندهها، تموم شد مقاله اینجا، من توی جمعبندی میخوایم یه سری حرف دیگه هم بزنم که لزوما جمعبندی حرفای توی این اپیزود نیست ولی به نظرم مربوط هست.
قبل اینکه حرفامو جمع بندی کنم، میخوام یه حرفی رو اضافه کنم که عمدا هم گذاشتم برای این آخر داستان. من تا حالا توی ایران استارتاپ نوآورانه ندیدم که موفق شده باشه. یه تعدادی میشناسم که با استارتاپشون اصلا از ایران خارج شدن و نوآورانه هم بود کارشون. ولی کسی که کاری کرده باشه که اولین باشه در دنیا و کسب و کار بزرگی هم شده باشه ندیدم. دلیلش البته برای من روشنه ولی واردش نمیخوام بشم. چیزی که به نظرم مهمه اینه که حالا به هر دلیلی کسب و کارهای موفق استارتاپی ایرانی روی ایدههای کسب و کارهای جاهای دیگهی دنیا سوار شدن. یه وقتایی این قضیه رو آدما بهش میگن کپی کاری یا چیزایی شبیه این که بار معنایی منفی داره. به نظر من ولی اینطور نیست، اصلا ساختن این اپیزود یه تلاشی بود برای اینکه بگم از ایدهی دیگران استفاده کردن نه بده، نه ایرادی داره و نه هیچی.
بسیار هم کار مهم و بدردبخوریه. خلاصه اگر شما دارید توی ایران کسب و کاری راه میندازید که جدیده و جاهای دیگهی دنیا نیست، یه بار دیگه با خودتون رو راست فکر کنید، که آیا ایران یه خاصیت خیلی متفاوتی داره از بقیهی جاهای دنیا داره که این کسب و کار هیچجای دیگهای نیست؟ و اینکه کی قبل شما کارهای مشابه این کرده که جواب داده یا نداده. اینا مهمه که تصمیم بگیریم، جواب قطعی بهمون نمیدنها، هرچیزی احتمالش وجود داره، ولی خب بعضی چیزا احتمالش اندازهی اینه که اگه زیر زمین خونمون رو بکنیم به گنج برسیم. احتمالش وجود داره ولی عمر ما کوتاه تر از چیزیه که بخوایم چنین احتمال کمی رو اصلا تست کنیم.
اگر هم دارید یه کسب و کاری راه میندازید که ایدهش جاهای دیگهی دنیا وجود داشته و شما ازش الگو گرفتید، اصلا خجالت نکشید، بسیار کار مشکلیه ساختن کسب و کار جدید و این الگوبرداری شما هم به نظر من بسیار ارزشمنده.
این حالا حرفای من قبل جمع بندی. حرفای اپیزود رو هم ببندیم. حرف از اونجایی شروع شد که بسیاری از ایدههای موفق سوار ایدههای قبل از خودشون هستن. گفتیم برای اینکه ایدهی جدید پیدا کنیم سه تا کار باید بکنیم. اول صورت مسئله رو درست تعریف کنیم، بعد بریم ببینیم قبل از ما چه کسایی چالشهای مشابه داشتن که حل کردن، در نهایت هم ایدههای مختلف رو ترکیب کنیم تا بتونیم به راه حل جدید برسیم.
توی این مسیر برای هرکدوم از این قدمها یه سری نکته گفتیم که بهتره انجامشون بدیم. برای تعریف کردن صورت مسئله، ایده اول این بود که توی مطرح کردن سوال به راه حل اصلا فکر نکنیم و صورت سوال رو سعی کنیم مستقل از صنعت و مسیری که میخوایم باهاش مسئله رو حل کنیم مطرح کنیم. دومین قضیه این بود که هی بپرسیم چرا تا برسیم به ریشهی اصلی مشکلی که میخوایم حلش کنیم و در نهایت، اجازه بدیم صورت سوالمون تکامل پیدا کنه و با اطلاعات جدیدی که توی مسیر بدست میاریم صورت سوال رو اصلاح کنیم.
برای پیدا کردن چالشهای مشابه گفتن که اولا هم به فضایی که خودمون توش هستیم نگاه کنیم هم به دیگر فضا ها، هم به زمانهای نزدیک نگاه کنیم هم به زمانهای دورتر، بعد هم سعی کنیم مسئله رو بشکنیم به یه شکل کلی که ربطی به صنعت و فضای ما نداره لزوما و به جای چطور سوالامون رو با چه کسی بپرسیم. چه کسی فلان چالش رو حل کرده. اینجا گفتیم که هم تیم متنوع داشتن و هم هوش مصنوعی میتونه خیلی بهمون کمک کنه.
در نهایت هم گفتیم برای ترکیب کردن ایدهها لازمه مدت طولانی توی فضای صورت مسئله باشیم و نمونههایی که پیدا کردیم رو با دقت بررسی کنیم تا بتونیم به بهترین شکل ایدهها رو ترکیب کنیم.
منبع اصلی مقاله