ویرگول
ورودثبت نام
پادکست کارکست - Karcast podcast
پادکست کارکست - Karcast podcastکارکست، پادکستیه که توی هر قسمت اون یه مفهوم یا ابزار توی حوزه ی نوآوری و کارآفرینی رو به نقل از منابع علمی بررسی میکنیم.
پادکست کارکست - Karcast podcast
پادکست کارکست - Karcast podcast
خواندن ۳۴ دقیقه·۲ ماه پیش

۶۸: تصمیم‌های احمقانه - قسمت سوم

در دو قسمت قبلی، سیزده مورد از تمایلات ذهنی چارلی مانگر رو مرور کردیم؛ نیروهایی که بدون اینکه متوجه‌شون باشیم روی انتخاب‌ها، روابط و قضاوت‌هامون اثر می‌ذارن. این نوشته بخش پایانی مجموعه است و دوازده مورد باقی‌مونده رو کامل می‌کنه.

از ترس شدیدِ ازدست‌دادن و اثر کمیابی شروع می‌کنیم و به نفوذ قدرت، فراموش‌شدن مهارت‌ها، محدودیت‌های ناشی از سن و اثر لولاپالوزا می‌رسیم؛ جایی که چند تمایل ذهنی هم‌زمان فعال می‌شن و می‌تونن رفتارهایی بسیار شدید بسازن.

من ایندفعه دیگه خلاصه نمیکنم موارد قبلیی که درموردشون حرف زدیم. هرجایی که مانگر بهشون اشاره کرد من مرورشون میکنم. چون اگه بخوام ۱۳ تا مورد قبلی رو دوباره خلاصه کنم، یه ربعی طول میکشه و خب اپیزود خیلی طولانی میشه. احتمالا بهتره به جای این یه ربع به جمع‌بندی اپیزودهای قبلی گوش کنید، اگر میخواید براتون مرور بشه حرفایی که زدیم. ته این اپیزود همه‌ی حرفایی که توی این ۳ تا اپیزود زدیم رو به صورت خلاصه یه مروری میکنیم.

الان مستقیم بریم سراغ مورد چهاردهم، تمایل به واکنش شدید در مقابل از دست دادن. مانگر اول از همه خیلی ساده این مسئله رو برامون توضیح میده که چیه، بعد میره سراغ تاثیراتی که توی دنیای واقعی داره. میگه شما ۱۰۰ هزارتومن هدیه بگیری خیلی کمتر خوشحال میشی تا یه اسکناس ۱۰۰ هزارتومنی از کیف پولت گم بشه. یا میگه وقتی میلیون‌ها دلار پول توی بانک داری، بازم از گم شدن یه ۱۰۰ دلاری حسابی ناراحت میشی. میگه اگه بذارید یه نسخه‌ی خیلی ابتداییش رو براتون مثال بزنم که اصلا ببینید توی طبیعت از کجا میاد داستان. خانواده‌ی مانگر یه سگی داشتن که خیلی خوش اخلاق و مهربون بوده و کلا با هیشکی درگیر نمیشده. میگه فقط در یه شرایط گازت میگرفت این سگه. اینکه یه غذایی توی دهنش باشه، از دهنش بکشی بیرون غذا رو.

میگه منطقی که نگاهش کنی، خب این صاحبی که تا امروز کلی بهت غذا داده، از این به بعد هم بهت غذا میده، اگه گازش بگیری ممکنه از دستت عصبانی بشه و دیگه بهت غذا نده. ولی این واکنش ناخودآگاه سگه به از دست دادن غذا، راه حلی نداره براش. به صورت غریزی درگیر میشه.

مانگر میگه آدمیزاد هم همینطوریه. ناخودآگاه همینطوری رفتار میکنه. بعد میگه فقط هم این نیست، وقتی خیلی نزدیکه که چیزی رو بدست بیاریم، انگار حس تملک بهش داریم و همین درگیری ذهنی قاطیش میشه. میگه من با یه کارگزاری بورسی کار میکردم که خیلی به کارشناس‌هاش اعتماد داشتم. یه روزی بهم زنگ زدن که آقا ۳۰۰ تا سهام یه شرکت نفتی رو داریم که داره ۱۱۵ دلار خرید و فروش میشه. مانگر میگه من میدونستم این قیمت خیلی مفته برای این شرکته. بعد کل پولی هم که لازم داشتم برای خریدن سهام حدود ۳۰ هزار دلار بود، منم پول نقد داشتم که بدم. این شد که تعلل نکردم گفتم آقا این رو بخر برای من. ۲-۳ روز بعد دوباره همون آدم زنگ زد که آقا ۱۵۰۰ تا سهام دیگه هم از این شرکته دارم، میشه حدود ۷۳هزار دلار، میخوای شما بخری؟ میگه من اونموقع پول نقد دیگه نداشتم و باید یه چیزی میفروختم پول اینو میدادم.

این شد که گفتم نه پول ندارم که بخرم اینو. مانگر میگه این تصمیم دومم حتما احمقانه بود. این شرکته به این قیمت انقدر مفت بود که هیچ چیز دیگه‌ای من نداشتم که ازش ارزش بیشتری داشته باشه. میگه دو سال نشده بود که شرکت شل اومد این شرکت نفتی رو به هر سهم ۳۷۰۰ دلار خرید و من اگه کنترل بهتری روی ناخودآگاه خودم داشتم این ۵.۴ میلیون دلار سود روی ۷۳ هزار دلار سرمایه‌گذاری رو از دست نمیدادم.

در مورد نزدیک بودن به برنده‌شدن هم از ماشین‌های قمار توی کازینو ها مثال میزنه. بهش میگن اسلات. اینجوریه که یه گردونه‌ای میچرخه و اگه همش شبیه هم بشه جایزه میبری. حالا اتفاقی که میفته اینه که این ماشین‌ها رو اینطوری طراحی می‌کنن که خیلی از وقتا مثلا اگه ۵ تا خونه داره، ۳-۴ تاش هم شکل در بیاد ولی آخری خیلی احتمالش کم باشه که هم شکل بشه. اینطوری آدما هی فکر میکنن الان نزدیک بود که ببرم و این میشه که هی بیشتر و بیشتر قمار میکنن. قمار اون سر داستان رو هم داره. وقتی یکی ضرر میکنه هی با خودش میگه بذار این ضرره رو جبران کنم، هرچی هم ضرر بیشتر میشه، آدمه بیشتر و بیشتر این تمایل به از دست ندادن رو داره و هی تلاش میکنه که بیشتر قمار کنه.

معمولا وقتی این تمایلات روانی قاطی میشن اوضاع بدتر هم بالا میگیره. حالا ینی چی؟ ما توی اپیزود قبلی گفتیم که انسان خیلی تمایل به این داره که جلوی یکپارچه نبودن رفتارهاش رو بگیره. همونجوری رفتار کنه که قبلا رفتار میکرده. حالا وقتی این ترکیب بشه با اینکه یه پولی از دست داده باشی و بخوای جبران کنی، دیگه کار بالا میگیره. چه توی قمار، چه جاهای دیگه. مانگر از بیزینس‌هایی مثال میزنه که معلومه شکست خوردنشون ولی صاحبش بازم هرچی دار و ندارشه میریزه توی بیزینس که نجاتش بده. مثالی که مانگر اینجا نمیزنه ولی خیلی جاها میزنه ترید کردنه. مخصوصا ترید کردن با اهرم (همون لوریج). من اینو عمدا میگم چون خیلی آدما رو میشنوم که سمت ترید میرن و این به نظرم خیلی خطرناکه. خیلی خیلی زیاد. یه عالمه از این المان‌های روانی هم قاطیش میشه. مثلا همونکه من بهتر از بقیه میدونم.

توی اپیزود قبلی گفتیم. اونم میاد تو بازی وقتی از ترید حرف میزنیم. درسته تریدرها ضرر میکنن ولی با خودشون فکر میکنن که من میدونم چیکار دارم میکنم و جواب هم میده، نگاه کن قبلا جواب گرفتم. تا وقتی بازار داره باهات همراهی میکنه و پول در میاری که همه چی عالیه. وای به روزی که ضرر شروع بشه ولی. اولا نمیگی آقا ولش کن ترید رو، بذار برم سراغ یه کار دیگه این ضرر رو از اونجا جبران کنم. میخوای با ترید جبرانش کنی. بعد چی میشه؟ هیچی، چندبار شکست پشت هم و آخرش هم بدبختی. تازه اگه پول مردم دستت نباشه. یا پولای دیگه‌ی خودت رو نبری بریزی توش. واقعا مثل قمار میمونه ۹۹٪ کارای ترید. من خیلی کم پیش میاد توی پادکست همچین حرفایی بزنم ولی چون خیلی ازم پرسیدن آدما اینجا از خط روتین کارکست خارج شدم که این رو بگم.

امیدوارم اصلا این حرفی که دارم میزنم بدرد هیچکدومتون نخوره و تجربه‌ش نکرده باشید.

بگذریم، بریم سراغ مورد بعدی، تمایل به اینکه دیگران تاییدمون کنن.

رفتار آدمیزاد وقتی توی شرایط اجتماعی قرار میگیره خیلی قابل پیشبینی‌تر میشه. دلیلش همین تمایل به تایید شدن توسط دیگرانه. ما توی چند اپیزود قبل در مورد این قضیه صحبت کردیم ولی بازهم میخوام توش عمیق بشم بخاطر اینکه چیز خیلی تاثیرگذاریه.

بذارید با یه مثال شروع کنیم. این کلیپ پرتقال زات دان رو دیدیم هممون احتمالا. یه آقایی رفته عراق و ازش میپرسن کدوم وری میری، میگه اونوری، میپرسه ازش چرا؟ میگه بقیه داشتن میرفتن منم رفتم. بعد خنده‌دار کلیپه ولی واقعیت آدمیزاد همینه، توی شرایطی که یه کم استرس اشتباه کردن داشته باشیم، راحتتره که بقیه رو دنبال کنیم. مانگر میگه خانواده‌هایی که بچه‌ی نوجوون دارن، خیلی خوب این قضیه رو مشاهده میکنن. خیلی زود متوجه میشن که تاثیری که دوستای بچه‌شون روی رفتارش میذارن خیلی خیلی بیشتره از تاثیری که خود پدر و مادر دارن. مانگر میگه بهترین راه حل برای تربیت نوجوون احتمالا اینه که سعی کنی دوستاش آدمایی باشن که رفتارهای خوبی دارن و اینطوری باعث بشی نوجوون درست شکل بگیره. بعد دوباره میگه شما الان میگید خب پس آدمای بالغ دیگه کمتر این مشکل رو دارن.

مانگر میگه شما بیا توی بالاترین سطح تصمیم‌گیری نگاه کن، مدیرهای شرکت‌های بزرگ. مثلا توی حوزه‌ی نفت یکیشون بره معدن بخره، بقیه همه دنبالش شروع میکنن به معدن خریدن. یا مثلا توی کشورها شما نگاه کنید، قانونی شدن ماریجوانا. سالهای سال براش آدما رو زندان میکردن. بعد حالا هلند قانونیش کرد، بعد کانادا و آمریکا قانونیش کردن، همین آخرا آلمان قانونیش کرد و همینطوری داره میره جلو. تصمیم درستیه؟ نمیدونم من متخصصش نیستم، ولی چیزی که مشخصه اینه که به محض اینکه آدمای شبیه ما یه کاری رو بکنن، ما هم شروع میکنیم به انجام دادنش. حالا توی چه شرایطی این شبیه دیگران رفتار کردن بیشتر میشه؟ وقتایی که با یه مسئله‌ی پیچیده مواجهیم یا استرس داریم.

من دوباره یه حرفی میخوام این وسط بزنم که مانگر نمیزنه. نمیدونم که میخواسته بگه و مستقیم نگفته یا نه واقعا نگفته. ولی از یه نظر دیگه هم معلومه که ما اینطوری رفتار میکنیم دیگه. شما مدیرعامل شرکت باشی یا قانونگذار یه کشوری باشی، هرچی، خیلی راحته که موقعی که اشتباه کردی به همه بگی، ببینید دیگران هم همینکار رو کرده بودن، پس تصمیم من توی اون شرایط اشتباه نبود. بعد وقتی استرس زیاده یا مسئله پیچیدس، خیلی معقوله که برای در رفتن از زیر ریسک اشتباه کردن، بریم کاری که دیگران میکنن رو بکنیم تا مسئولیت خیلی کمتری روی دوشمون باشه. اینطوری استرسمون خیلی خیلی کمتره.

حالا فرق نمیکنه جامعه‌ی اطراف داره رفتار خوبی میکنه یا رفتار بدی، هرکدومش که باشه، احتمال اینکه ما دنبالش کنیم، خیلی زیاده. حالا شما فرض کنید یه جایی هست که یه عالمه آدم رشوه میگیرن، نتیجه میشه چی؟ اینکه بقیه هم شروع میکنن به رشوه گرفتن. توی اپیزودهای قبلی گفتیم که ارزشمندترین آدما اونایین که تا یه چیز غلطی رو میبینن سریع تلاش میکنن که درستش کنن. اینجا هم مانگر تاکید میکنه که وقتی یه چیز بدی توی اجتماع شروع بشه، بقیه هم دنبالش میکنن، پس باید همون اول که تعداد خیلی کمی رفتار غلطی دارن جلوش رو بگیریم. میگه این نوع رفتار انقدر قویه که وقتی مثلا یه مدل سوپ رو توی یه فیلم تلویزیونی نشون میدن، ملت بیشتر میخرنش. شما دیگه ببینین شدت این قضیه چقدر زیاده!

مانگر میگه اگه یه درس فقط بخوایم از این تمایل بگیریم، اینه که حواستون باشه که کدوم رفتارهای دیگران غلطه و تلاش کنید انجامش ندید، کمتر چیزیه توی دنیا که همچین ارزشی داره.

اینم پس مورد ۱۵م. مورد ۱۶م تمایل انسان به واکنش اشتباه نشون دادن در مقابل تفاوت‌هاست. مانگر واقعا یه جوری اسم گذاری کرده من هرکاری میکنم نمیتونم یه ترجمه‌ی فارسی مناسب براش پیدا کنیم. Contrast-misreaction tendency. خود انگلسیش رو هم که میخونی خیلی مفهوم نیست. ولی حالا توضیح که بدم خیلی سادس. کلا انسان ابزار اندازه گیری علمی توی بدنش نداره. بدن ما همه چیز رو به صورت نسبی اندازه میگیره. من یادمه یه آزمایشی بود توی مدرسه انجام میدادیم، یه دستت رو میذاری توی آب گرم، یه دستت رو میذاری توی آب سرد و بعد وقتی هر دوتا دست رو بعد چند دقیقه باهم میبری توی آب ولرم، یکی از دستات احساس سرما میکنه، یکی از دستات احساس گرما. مانگر یه مثال خیالی هم میزنه که من خودم واقعیش رو تجربه کردم.

من رفته بودم خونه ببینم برای اجاره کردن، بعد یه کم دیر شد برنامه، به آقای بنگاهی گفتم، یه ساعت بندازیم عقب برنامه رو. بعد گفت خب فلان خونه و بهمان خونه رو پس نریم ببینیم بدردت نمیخوره. یدونه هست اون خوبه، اونو بریم. رفتیم وارد خونه شدیم، خونه‌ی بدی نبود به نسبت. بعد داشتم به خونه‌های مختلفی که دیده بودم فکر میکردم و اینا، آقای بنگاهی گفت ببین دیرمیای اینجوری میشه دیگه، من برنامه ریزی کرده بودم که بریم دوتا خونه بد ها رو اول کار ببینیم بعد بیایم اینجا که بهتره تو سریع قانع بشی. همین خاصیت روانی مائه، چون نسبی میبینیم قضیه رو، اگه دوتا خونه‌ی بد و گرون بهمون نشون بدن، سومی که یه مقدار ارزون‌تره و بهتره به نظرمون عالی میاد. مخصوصا وقتی وقتمون محدوده.مانگر میگه این خاصیت روانی ما یکی از مهمترین چیزاییه که باعث اشتباه کردنمون میشه. راحت سرمون کلاه میره.

دوباره توی فروشنده‌های دیگه هم این قضیه رو میبینیم. مثلا یه لباس فروشی هست که من اسمش رو نمیبرم. این تقریبا ۹۰٪ مواقع توی تخفیفه، عدد تخفیف‌هاش هم ۳۰٪ اینا به بالاست. بعد خب قیمتای این فروشگاه رو نگاه کنی بعد تخفیفش فرق چندانی با برندهای دیگه بدون تخفیف نداره، ولی چون تخفیف خورده ما حس میکنیم در مقایسه چیز بهتری داریم میخریم و از این برند خرید میکنیم. یا مثلا توی فروشگاه‌های اینترنتی میبینیم که بعضی فروشنده‌ها همین کار رو میکنن. من یه رستوران هم سراغ دارم که همیشه توی اسنپ فود ۳۵٪ تخفیف داره، بعد قیمتش بعد تخفیف یه کم از بقیه‌ی رستوران‌ها گرون‌تره. این باعث میشه آدما فکر کنن غذای خیلی بهتری رو با ۱۰-۲۰ هزارتومن پول بیشتر دادن، میتونن بخورن. موضوع سادس دیگه ولی تاثیرش خیلی زیاده.

حالا وقتی داریم به سمت فاجعه میریم هم همین داستان وجود داره. اگه آروم آروم اوضاع بد بشه، اصلا نمیفهمیم که داره وضعمون خراب میشه. یه چیزی که یدفعه گرون میشه بهمون فشار میاره. اگه روزی یه ذره گرون بشه اصلا حس اینکه داره گرون میشه رو نمیکنیم. دوباره از بن فرانکلین نقل میکنه که چطور این مسئله بهمون آسیب میزنه. فرانکلین میگه یه کشتی بزرگ با یه نشتی کوچیک غرق میشه.

پس این شد ۳ تا مورد اول این اپیزود. بریم سراغ بعدیاش!

ادامه تمایلات ذهنی

از اینجا به بعد موردها کوتاه کوتاه میشن و خب همینه که این اپیزود تعداد موردهای بیشتری توش داره. حالا براتون میگم. من سعی میکنم توی جمع بندی همه‌ی موردها رو کنار هم بچینم که اونایی که کوتاه بودن از ذهنمون فراموش نشن.

مورد ۱۷م خیلی جالبه. در مورد تاثیر استرس روی ما حرف میزنه مانگر. ما در مورد تاثیرپذیریمون از تایید دیگران گفتیم، گفتیم که استرس باعث میشه ما کارایی رو بکنیم که دیگران تاییدش میکنن. توی شرایط استرسی. چیز بعدیی که بازم شاید اصلا خودمون هم تجربه کردیمش اینه که یه مقداری استرس داشتن، یه حد کمی ازش، بهمون کمک میکنه عملکردمون بهتر بشه. پس همیشه هم بد نیست، کمش خوبه. ولی یه سری چیزای دیگه هست که مهمن و دوباره به نظر مانگر از کتاب‌های روانشناسی دور موندن.

اولیش تاثیر استرس روی افسردگیه. استرس خیلی زیاد باعث میشه افسردگی پیدا کنیم. افسردگی ناشی از استرس باعث میشه که نسبت به همه چی بدبین بشیم و انقدر شدتش زیاد میشه که باعث میشه کلا کاری رو جلو نبریم. مانگر میگه این استرس قابل درمانه و حتی قبل از اینکه داروهای استرس ایجاد بشن آدمهای بزرگی مثل چرچیل و ساموئل جکسون موفق شدن با وجود افسردگی ناشی از استرس به موفقیت‌های زیادی توی زندگیشون برسن. مانگر میگه حالا میدونید چی از تاثیر استرس بر افسردگی هم کمتر مطالعه شده؟ تاثیر استرس روی انواع دیگه‌ی مشکلات روانی. یه آقایی هست به اسم آقای پاولوف. این آقا جایزه نوبل برده بخاطر تحقیقاتی که روی سیستم هضم غذای سگ‌ها انجام داده. بعد روی همون داستان اینکه چیزهای بیربط رو به هم ربط میدیم، همون mere-association bias که توی اپیزودهای قبلی گفتیم، کار کرده و معروف شده حسابی.

انقدر معروف که اصلا به این نوع از بایاس خیلی جاها میگن پاولوین بایاس. ولی آخرین تحقیقی که توی زندگیش کرده اونقدری شناخته شده نیست. انقدر ناشناخته‌ست که مانگر میگه وقتی تعریفش کردم برای رئیس یه دانشگاه پزشکی، بهم گفت به نظرت میشه اصلا دوباره امتحان کرد این تحقیق رو که ببینیم داستانش چیه؟ خیلی خیلی چیز جالبیه، منم اولین بار همینجا توی همین مقاله باهاش روبرو شدم، برخلاف پاولوین بایاس که قبلا هم شنیده بودمش و خلاصه که به نظرم خیلی حرف جالبی میزنه.

پاولوف این سگ‌ها رو خیلی آموزش داده بود. تقریبا هرچی که میخواست به اینا یاد داده بود که انجام بدن. توی دهه‌ی ۱۹۲۰ یه سیل میاد توی منطقه‌ی اینا، سگ‌ها که توی قفس بودن یه جوری پر آب میشه جاشون که به زور میتونستن دماغشون از بالای قفس بیرون آب نگه دارن. خیلی خیلی بهشون استرس زیاد وارد شده بوده. اتفاقی که میفته اینه که انگار هرچی یادشون داده بودن، یادشون میره. سگی که قبلا با صاحبش خیلی مهربون بود، الان دیگه خشن شده باهاش. یا چیزای دیگه. این استرس شدید انگار باعث شده بوده مغزشون ریست بشه. میگه مثلا شما اگه نگاه کنید یه آدمی رو که عضو فرقه‌ای میشه، یهو عشقش به خانوادش تبدیل به تنفر میشه.

پاولوف چون آدم خیلی کنجکاوی بوده و عمر طولانیی هم داشته، بعد از این اتفاق بقیه‌ی عمرش رو صرف این میکنه که سگ‌ها رو از نظر روانی کاملا بهم بریزه و بعد مشاهدات خودش در مورد رفتارشون رو دسته بندی و نگهداری کنه. پاولوف توی تحقیقاتش به چندتا نتیجه میرسه. یکی اینکه میشه از قبل پیشبینی کرد کدوم سگ‌ها رو میشه زودتر به فروپاشی روانی رسوند و کدومها رو دیرتر. بعد اینکه اون سگ‌هایی که سخت‌تر به فروپاشی روانی میرسن، سخت‌تر هم دوباره به زندگی عادی برمیگردن. سومین چیز اینکه هر سگی رو میشه به فروپاشی روانی رسوند و مورد آخر که از همه جالب‌تره، پاولوف فقط تونسته بود یه راه پیدا کنه که این سگ‌ها رو به شرایط عادی برگردونه. اینکه بهشون دوباره استرس بده. حالا چندتا مسئله این وسط وجود داره. یکی اینکه کار پاولوف بیرحمانه بوده و توی دنیای امروز کمتر کسی حاضره تکرارش کنه.

یکی دیگه هم اینکه آخرین تحقیق پاولوف با کمک حزب کومونیست روسیه بوده که خب اکثر آدما باهاش مشکل دارن توی غرب. نتیجه شده اینکه نه این آزمایش به درستی تکرار شده نه اینکه کسی رفته دنبالش که کار پاولوف رو ادامه بده.

مانگر حرفش رو خیلی وقتا جمع بندی نمیکنه. بذارید من برگردم به جایی که ازش شروع کردیم که بی سر و ته نشه حرف مانگر. چیزی که باهاش این داستان پاولوف رو شروع کردیم این بود که استرس شدید فقط تاثیر افسردگی روی ما نمیذاره، بلکه رفتارهای دیگه‌مون رو هم تحت تاثیر قرار میده. پس باید حواسمون به این مسئله باشه که وقتی تحت استرس شدید قرار میگیریم مدارهای مغزمون ریست میشه. قانون و اخلاق شاید اجازه نمیده که برای درمان آدما از استرس شدید استفاده بشه ولی مانگر به صورت خیلی خفیف و یواشکی میگه که احتمالا تنها راه نجات از تغییراتی که استرس شدید توی ما ایجاد میکنه، اینه که خودمون رو در معرض استرس شدید قرار بدیم!

خب اینم مورد ۱۷م، مورد ۱۸م، سنجش اشتباه گزینه‌های در دسترسه. حالا این ینی چی؟ خیلی سادس. یه شعر آمریکایی هست که میگه، وقتی دختری که دوستش دارم نزدیکم نیست، دختری که نزدیکشم رو دوست دارم! مغز آدمیزاد به راحتی به سمت گزینه‌هایی که همین الان در دسترسش هستن منحرف میشه. وقتی یه چیزی توی فکرمون نیست، خب بهش فکر نمیکنیم، پس درنظرش نمیگیریم، پس فقط از بین گزینه‌های در دسترسمون انتخاب میکنیم. برای اینکه این اشتباه رو نکنیم، کارهای مختلفی میشه کرد. یکیش چک لیست داشتنه. یکی دیگه‌ش اینه که از آدمای بدبین کمک بگیریم که با ایده‌ای که توی ذهنمون هست مخالفت کنن و دلایلی بیارن که چرا خوب نیست اینکار رو بکنیم.

یکی از مشکلاتی که این تمایل ما به گزینه‌های دردسترس برامون درست میکنه اینه که وقتی یه چیزی توی حافظمون خیلی روشن و شفاف مونده، مثلا یه شواهدی برای یه چیزی، شواهد دیگه‌ای که کمتر یادمونه رو بهشون بی‌توجهی میکنیم. مانگر میگه البته این تصویرهای روشن ذهنی فقط هم باعث دردسر نیستن. یکی اینکه با ایجاد یه تصویر ذهنی روشن توی یه نفر دیگه میتونیم کمکش کنیم به جواب درست برسه، یکی هم اینکه میتونیم یه سری تصویر ذهنی رو به چیزهای مختلف وصل کنیم و اینطوری دیگه فراموششون نمیکنیم. مثلا میگه توی یونان و روم باستان بدون اینکه نوشته داشته باشن، سخنرانی‌های طولانیی رو فقط با ذهنشون انجام میدادن.

میگه اگه میخواید با این قضیه مواجه بشید یه چیز رو فقط یادتون باشه. هرموقع خواستید تصمیمی بگیرید، اینکه این تصمیم به راحتی در دسترستونه رو از محاسباتتون بذارید کنار ببینید بازم همینکار رو میکنید یا نه؟

مورد ۱۹م اینه که ما وقتی یه چیزی رو بلد میشیم، اگه ازش استفاده نکنیم، فراموشش میکنیم. اکثر وقتا این قضیه مهم نیست، ولی بعضی وقتا ما یه چیز حیاتی رو یادگرفتیم که هرروز بدردمون نمیخوره ولی اونروزی که بدردمون میخوره اگه یادمون نباشه چطوریه، کارمون تمومه. مثلا یه خلبان، هرروز با شرایط اضطراری روبرو نمیشه، ولی اگه وقتی روبرو میشه یادش نباشه باید چیکار کنه، کارش تمومه. اینه که یه سری آموزش برای خلبان‌ها درست کردن که چندوقت یه بار میرن توی شبیه ساز پرواز و اون شرایط خاص رو امتحان میکنن. اینطوری دیگه اوضاعشون خراب نمیشه وقتی شرایط خطرناک شد. مانگر میگه زندگی هم یه همچین چیزیه. خیلی چیزا هست توی زندگی ما که بدرد میخوره، ولی به صورت روزانه ازشون استفاده نمی‌کنیم.

اگه خودمون به صورت مداوم این کارها رو تمرین نکنیم، تواناییمون رو از دست میدیم و تبدیل به یه موجود یه بعدی میشیم که فقط توی کاری که انجام میدیم خوب هستیم. نتیجه‌ش میشه اینکه همه‌ی مسائل رو سعی میکنیم با همون تکنیک‌هایی حل کنیم که توی زندگی روزمرمون بدردمون میخوره. شبیه اون بابایی میشیم که یه چکش دستش بود و همه‌ی چیزها رو میخ میدید!

کلا تمرین نکردن باعث میشه خیلی سریع توانایی‌هامون رو از دست بدیم. از یه پیانیست معروفی مثال میزنه مانگر، میگه گفته بود من یه روز که تمرین نمیکنم خودم فرداش حس میکنم که تواناییم کم شده. میگه وقتی یه هفته تمرین نمیکردم حتی مخاطب‌هام توی کنسرت هم میفهمیدن که دارم بدتر از همیشه پیانو میزنم! مانگر میگه وقتی یه چیزی رو فقط برای پاس کردن امتحان یاد میگیریم، خیلی زود هم فراموشش میکنیم. همین جمله رو که گفتم شما هزارتا مثال میاد توی سرتون حتما، توضیح نمیخواد. ولی از اونور وقتی یه کاری رو خوب یادمیگیریم هم خیلی دیرتر مهارتمون رو از دست میدیم، هم بعدا که بخوایم مهارت رو دوباره استفاده کنیم با یه کم مطالعه خیلی سریع یادمون میاد.

اینه که میگه آدم عاقل همیشه سعی میکنه هرچیزی رو که یاد میگیره درست و حسابی یادبگیره چون اگه درست یاد نگیریم بعد که ولش کنیم تمام تواناییمون رو از دست میدیم، تمام وقتی هم که گذاشتیم تلف شده.

خب اینم پس مورد ۱۹م. اگه از یه توانایی استفاده نکنیم فراموشش میکنیم. دوتا مورد بعدی خیلی کوتاهن، فقط میگم که مقاله رو ناقص نکرده باشم. حرف قابل توجهی توش نیست

مورد ۲۰م باز در مورد مواد مخدره. اسمش هست تاثیر پذیری منفی از مواد مخدر. میگه حرفم رو توی همون تمایل آدم‌ها به کتمان درد گفتم. فقط میخوام تاکید کنم که مواد مخدر واقعا زندگی رو نابود میکنه.

مورد ۲۱م، تاثیر منفی پیری روی فکر کردنه. مانگر میگه پیر که میشی حتما توانایی ذهنیت کم میشه. حالا برای آدمای مختلف کم و زیاد داره. ته حرفش اینه که تلاش کنید به استفاده کردن ذهنتون تا وقتی پیر میشید کمتر توانایی ذهنیتون رو از دست بدید.

بریم سراغ مورد ۲۲م، تاثیر منفی داشتن سلسله مراتبه. مانگر یه حرف کلی داره که در موردش مثال‌های مختلف میزنه توی این مورد. حرف کلیش اینه که خیلی وقتا رئیس یا رهبر یا مسئول شدیدا در اشتباهه ولی آدما حرفش رو گوش میکنن و ازش اطاعت می‌کنن. میگم مثلا یه باری یه پرستاری r. ear که به مخفف گوش راسته رو rear (به معنی پشت) خوند توی دستور یه دکتری و قطره‌ای که باید میریخت توی گوش راست رو ریخت جای دیگه‌ای!

یا مثلا یه حادثه‌ی معروفی داره جنگ جهانی دوم که یه کمک خلبان تازه‌کاری که کنار یه ژنرال نشسته بوده، انقدر میخواسته تحت تاثیر قراربده ژنرال رو که یه حرکت کوچیکش رو به معنی یه دستور خیلی شدیدی برداشت میکنه، باعث سقوط هواپیما میشه و خودش هم فلج میشه توی همین حادثه! این قضیه انقدر شایعه که توی آموزش خلبانی توی شبیه‌سازها میان به خلبان‌های در حال آموزش دستورات غلط میدن که توی این آموزش سقوط کنن و کم کم یادبگیرن که دستور از یه حدی اشتباه‌تر رو نباید گوش کرد. آزمایش میلگرام هم یه آزمایش معروفیه این قضیه. بعد جنگ جهانی دوم میان ببینن چی شد که این جنایت‌های شدید جنگی اتفاق افتاد. آزمایش رو احتمالا قبلا در موردش شنیده باشید. یه سری آدم رو میبرن توی یه اتاقی و ازشون میخوان شوک‌های شدید برقی بدن به یه سری آدم دیگه. بعد اینا هم این شوک رو میدادن.

میگه یه آدمی که ساکت کنارشون وایساده بوده و بی‌تفاوت جلو رو نگاه می‌کرده و پروفسوری که بهشون میگفته کارشون درسته باعث میشه تقریبا همه‌ی آدمها این شوک رو بدن به دیگران.

مانگر میگه اگه یکی مثل من میشست یه لیستی از اشتباهات روانی آدم‌ها درست می‌کرد خیلی براش بدیهی بود که چرا آدما شکنجه رو انجام میدن. ۶ تا از مواردی که گفتیم توی شکنجه کردنه هست. ولی خب اونموقع کسی به این چیزا فکر نکرده بود و آزمایش میلگرام کلی تاثیرات جالب روی آدما میذاره. مانگر یه مثال آخر میزنه و حرفش در این مورد رو تموم میکنه. میگه رفته بودم ماهیگیری، بعد این آقایی که راهنماییم میکرد که چیکار کنم، یه داستان جالبی برام تعریف کرد. گفت قبل تو یه نفری اومد اینجا که تا حالا ماهی تارپون نگرفته بود. بعد میگه این راهنما کلا از اول هم قایق رو هدایت میکنه هم میگه چطوری ماهی بگیری، حینش چیکار کنی، اینا. قشنگ یه طوری که کاملا ساختار بالا به پایین شکل میگیره توش. میگه خلاصه این آقا ماهی گیر کرد به قلابش.

میگه چندتا چیز بهش گفت که نمیدونم سر قلاب بده پایین، نخ رو جمع کن، فلان. بعد میگه بهش گفتم give it to him, give it to him. تو انگلیسی این عبارت دوتا معنی داره، یکی اینکه مثلا نشونش بده، با این لحن که بهش نشون بده رئیس کیه. یکی هم اینکه بده بهش. میگه این آقا قلاب خداتومنیش رو پرت کرد تو آب. یعنی انقدر غرق دستورات شده بود، که توی این شرایط فکر کرد مربی میگه قلاب رو بده به ماهیه! شما ببین کار تا کجا بالا میگیره!

مانگر میگه خلاصه حرف من یه چیزه. باید حواسمون باشه قدرت دست کیه، کسی که قدرت میگیره، هم قدرت رو داره، هم حمایت دیگران رو بابت همین authority-misinfluence tendency.

مورد بعدی تمایل به چرت و پرت گفتنه! میگه آدمیزاد چون بلده حرف بزنه، حرف میزنه. چرت و پرت میگه. بعضیا زیاد چرت و پرت میگن، بعضیا کم. حالا اگه یه سری آدم که خیلی چرت و پرت نمیگن و دارن یه کار مهمی میکنن رو قاطی کنی با یه سری دیگه که زیادی چرت و پرت میگن، کار خراب میشه. میگه یه آزمایش باحالی انجام دادن با زنبورهای عسل. اینا میرن شهد گل رو که پیدا میکنن میان توی کندو یه رقصی انجام میدن که به بقیه بگن غذا کجاست، همه باهم برن سراغش. این زنبورهای عسل هیچ رقصی برای اینکه بگن شهد گل بالای کندوئه ندارن. این محقق میاد شهد گل رو میذاره دقیقا بالای کندو. حالا انتظار ما ممکنه این باشه که این که نمیتونه باید بگه شهد گل کجاست، هیچی نمیگه احتمالا. ولی زنبوره میاد رقص بی معنی میکنه، همه‌ی کندو رو گیج میکنه.

مانگر میگه آدما باید تلاش کنن کسایی که چرت و پرت زیاد میگن رو از کسایی که کار واقعی میکنن دور کنن. بذارن اونی که داره کار واقعی میکنه، کارش رو بکنه.

مورد ۲۴م تمایل به احترام گذاشتن به دلیل آوردنه. آدم‌ها به صورت طبیعی درک دقیق رو دوست دارن و درک کردن درست چیزها لذت میبرن. میگه مثلا اینکه آدما دوست دارن جدول‌های توی روزنامه رو حل کنن، یا سودوکو رو حل کنن یا کلا بازی‌هایی که نیاز به فکر منطق داره انجام بدن از همینجا میاد. میگه همین میشه که آدما دوست دارن یه معلم بهشون دلایل پشت یه چیز رو بگه نه اینکه بیاد و فقط بگه فلان چیز فلان طوره. یه آقایی بوده به اسم کارل براون که پالایشگاه نفت میساخته. یه اصلی داشته این آقا. وقتی میخوای یه چیزی رو به کسی بگی، باید بگی چه کسی، چه کاری رو انجام میده، کجا و کی این کار رو انجام میده و چرا. اگه توی حرف زدنت با دیگران این اصل رو رعایت نمیکردی احتمال اینکه اخراج بشی خیلی زیاد بوده. مخصوصا اگر نمیگفته چرا اینکار رو باید بکنه کسی که انجامش میده.

میگه براون متوجه شده بود که وقتی دلایل پشت یه کاری به آدما منتقل بشه، ایده‌ها خیلی بهتر منتقل میشن.

حالا این قضیه هم مثل همه‌ی حرفای دیگه‌ای که زدیم مشکل خودش رو هم داره. اگه کسی بیاد دلایل غلط و مسخره و احمقانه هم بیاره، قدرت این تمایل به دلیل انقدر زیاده که آدما متقاعد میشن. مثلا یه روانشناسی میرفته توی صف کپی وایمیستاده و به همه میگفته ببخشید من باید چندتا کپی بگیرم و اینجوری توی صف میزده جلو تا بدون صف کپی بگیره! همه توی صف دستگاه کپی میخوان کپی بگیرن دیگه! حالا مانگر سخنرانی رو قبل از به وجود اومدن شبکه‌های اجتماعی نوشته. مثلا قبل از این بوده که با راه انداختن یه کمپین توی اینستگرام آدما متقاعد بشن که اگه توی فلان روز فلان ماه طلا بخرن، چون خدا بهشون برکت میده، سال دیگه پولدار میشن! مثال‌هاش واقعا خیلی زیاده توی شبکه‌های اجتماعی امروز ما.

بالاخره بعد حدود ۳ ساعت رسیدیم به مورد آخر، اثر لولاپلازا.

میگه ما ۲۴ تا مورد رو تا اینجا گفتیم. مورد ۲۵م میدونید چیه؟ اینکه اگه چندتا از این تمایلات روانی در راستای یه خروجی مشخصی هم راستا بشن نتایج شدید اتفاق میفته.

مانگر میگه من مقاله‌ و کتاب روانشناسی زیاد خوندم ولی هیچکدومشون در مورد این موضوع ساده حرف نمیزنن. موضوعی که تاثیر خیلی زیادی روی زندگی همه‌ی ما میذاره. ما از آزمایش میلرگرام حرف زدیم که مردم دیگران رو شکنجه میکردن، یا از آزمایش پاولوف روی سگ‌ها. آزمایش‌هایی که میتونن آدم‌های عادی رو وارد فضای شبیه زامبی‌ها بکنن. آدمایی که عضو فرقه‌ها میشن و کارهایی میکنن که هرجوری بهش نگاه کنی حیرت میکنی. مانگر میگه خود روانشناس‌ها هم همین خاصیت‌های روانیی که گفتیم رو دارن. مثلا وقتی روش‌ها و پاسخ‌های در دسترسشون رو بررسی میکنن، تبدیل میشن به همون آدمی که چکش دستش بود و هرچیزی رو میخ میدید. وقتی مسئله پیچیده میشه و چندین بعد پیدا میکنه، اتفاقی که میفته اینه که سعی میکنن مسئله رو ساده کنن تا با یه ابزاری که از قبل ساختنش حلش کنن.

از اونور وقتی حسادت وجود داره توی آدما همه میخوان از اون مقالاتی که خودشون تا الان نوشتن استفاده کنن تا رفتارها رو توصیف کنن و نمیخوان بپذیرن شاید کار کس دیگه‌ای بهتر از کار خودشون بوده و جواب بهتری برای موضوعی که بررسی میکنن ارائه کنه. خلاصه‌ی داستان اینکه مورد ۲۵م میخواد بهمون بگه اگه از روی لیستی که مانگر درست کرده پیش بریم و سعی کنیم تمایلاتی که وجود داره رو کنار هم بررسی کنیم، وقتی چندتاشون باهم در یه راستایی هل بدن آدم‌ها رو، نتایجی که حاصل میشه چیز شدید و شاید حتی غیرقابل باوریه. مثل آدم‌های معمولی که میان و آدم‌های معمولی دیگه رو به شدیدترین شکل شکنجه می‌کنن.

قبل از اینکه برم سراغ جمع بندی این اپیزود که جمع بندی طولانیی هم قراره باشه چون میخوایم هر ۲۵ مورد رو یه بار دیگه مرور کنیم، میخوام با جمله‌ی خود مانگر حرفش رو تموم کنم. مانگر مقاله رو با این جمله تموم میکنه: Well, that ends my brief description of psychological tendencies. یعنی، خب، توضیح کوتاه من در مورد تمایلات روانی با این حرف تموم میشه!

مرور بیست‌وپنج تمایل

ما توی این ۳ تا اپیزود، توی حدود ۳ ساعتی که حرف زدیم، شاید قد ۱۰ تا اپیزود کارکست موضوعات جدید گفتیم. اگه به سبک روتین کارکست میخواستیم مقاله تعریف کنیم، احتمالا هر دوتا مورد از این ۲۵تا رو که در نظر بگیرید میشه یه اپیزود در موردش ساخت. خاصیت این ۳ تا اپیزود برای خود من این بوده که مانگر خیلی زیاد کتاب میخونده، خیلی آدم باهوشی بوده و حافظه‌ی خیلی قویی هم داشته. این آدم اومده عصاره‌ی ۷۰ و چندسال یادگیریش در مورد رفتار آدم‌ها رو تبدیل کرده به یه مقاله‌ی ۳ ساعته. وقتی از مقالات دیگه توی پادکست حرف میزنیم، معمولا نتیجه‌ی ۲-۳ سال تحقیقات یه تیم ۲-۳ نفره‌ست. یعنی اگه مانگر رو آدم خیلی حیرت‌انگیزی فرض نکنیم و بگیم مثل بقیه‌ی کساییه که ازشون مقاله تعریف میکنیم، خود این مقاله باید میشده ۷ تا مقاله.

من خودم خیلی لذت بردم از این ۳ ماهی که طول کشید مقاله رو تبدیل به پادکست کنیم، خیلی چیزهایی یادگرفتم که توی همین مدت سه ماهه روی تصمیم‌گیری‌هام تاثیر جدی گذاشته و در نهایت میخوام اینجا همه‌ی ۲۵ مورد رو جمع‌بندی کنم. احتمالا شما هم مثل من میخواید برگردید به این بخش از پادکست برای همین یادآوری میکنم که توی اپیزود ۶۸م از کارکست هستیم و نمیتونم تایم دقیقش رو بهتون بگم چون پادکست در این لحظه‌ی ضبط هنوز ادیت نشده ولی حدودا باید دقیقه‌ی ۳۵م از پادکست باشیم. حالا توی خداحافظی بقیه‌ی حرفام رو میزنم، فعلا بریم سراغ این جمع‌بندی طولانیمون.

حرف مانگر از قدرت مشوق‌ها و تنبیه شروع شد. میگفت همه فکر میکنن که قدرت تشویق و تنبیه رو میفهمن، ولی من خودم هیچ سالی نیست که از این قدرت شگفت زده نشم. حرف اساسیش این بود که آدما در راستای خواسته‌هاشون رفتار میکنن و اگر سیستم‌ها رو جوری طراحی کنیم که منافع آدم‌ها هم راستا بشن، سیستم میتونه پایدار باشه، وگرنه اخلاقیات یا هیچ چیز دیگه‌ای جلودار آدما نیست. از اونطرف تاکید میکرد که تنبیه هم باید کنار هم راستا کردن منافع قرار بگیره که کسی که داره به منافع جمعی آسیب میزنه انگیزه‌ی کافی برای آسیب نزدن داشته باشه. مورد دوم تمایل به دوست داشتن بود. مانگر میگفت ما دوست داریم که دوست داشته باشیم و دوست داشته بشیم. وقتی کسی رو دوست داریم خوبی‌هاش رو بیشتر میبینیم و بدی‌هاش رو نمیبینیم و واقعیت رو کج و کوله میکنیم که این دوست داشتنمون رو تایید کنه.

مورد سوم که تنفر بود دقیقا برعکس این مورد بود. ما به صورت طبیعی از آدما متنفر میشیم و اگه تنفر داشته باشیم از کسی، همه‌ی رفتارهاش رو بد میبینیم و از هرچیزی که بهش ارتباط پیدا کنه متنفر میشیم. این دوتا قضیه روی تصویرمون از واقعیت تاثیر شدیدی میذاره.

مورد چهارم تمایل به شک نکردنه. حرف مانگر این بود که ذهن ما اینطوری ساخته شده که وقتی یه نظر یا فکری داریم بهش شک نکنیم چون در طبیعت این شک کردن باعث میشده که در موقعیت‌های خطرناک واکنش درستی نشون ندیم. وقتی به نظر خودمون شک میکنیم گیج میشیم و استرس میگیریم، برای همین باعث میشه باورها تومون قوی باشن و به باورهامون شک نکنیم. در ادامه‌ی این حرف مورد پنجم تمایل به جلوگیری از عدم یکپارچگی بود. اینکه ما ترجیح میدیم چیزها رو تغییر ندیم. این مورد خیلی قدرتمنده چون مثلا وقتی به کسی اعتماد میکنیم خیلی سخت اعتمادمون رو از دست میدیم. یا اگه چیزی بهمون آسیب بزنه دیگه به این راحتی به سمتش نمیریم. حرف مانگر این بود که تصمیم‌های اولیه چیز مهمی هستن چون جدا شدن ازشون مشکله، مخصوصا وقتی انرژی زیادی براشون گذاشته باشیم و هویتمون رو بهشون گره زده باشیم.

مورد ششم تمایل به کنجکاویه. ما کلا موجودات کنجکاوی هستیم و دوست داریم که کنجکاوی به خرج بدیم. این کنجکاوی یه چیزیه که تا حدی تمایل به شک نکردن و یکپارچه بودن رو بالانس میکنه. مورد هفتم تمایل عدالت با تعریف کانت بود. اینکه چیزی خوب و عادلانه‌ست که اگه همه انجامش بدن، اتفاق بدی نیفته. ما تمایل داریم به اینکه طوری رفتار کنیم که انتظار داریم دیگران باهامون همونطوری رفتار کنن.

بعد مانگر یه کم از این فضا فاصله میگیره و از تمایل به حسادت حرف میزنه. میگه رقابت کردن با دور و بری هامون بخشی از ژن ماست و نتیجه‌ی محدودیت منابع بوده. این میشه که وقتی کسی از دور و بری‌های ما چیزی رو بدست میاره که بهتر از ماست، بهش حسادت میکنیم. این قدرت حسادت به حدی زیاده که میگن همون چیزیه که اصلا بشر رو به جلو هل میده. مورد نهم تمایل به تلافی کردنه. حالا فرقی نداره خوبی باشه یا بدی. این تمایل به تلافی کردن روی رفتارهای ما تاثیر شدیدی میذاره، مخصوصا وقتی با تمایل به عدم یکپارچگی ترکیب میشه. مثلا وقتی یکی میپیچه جلوی ما توی خیابون، خیلی از آدما عصبانی میشن و سعی میکنن اونا هم بپیچن جلوش که تلافی کنن. یا وقتی یه کسی به ما یه هدیه‌ای میده ما هم دوست داریم که هدیه‌ای که بهمون داده رو جبران کنیم.

یا حتی وقتی توی یه صحبتی یکی از مواضعش کوتاه میاد، ما هم توی ادامه‌ی بحث سعی میکنیم از مواضعمون کوتاه بیایم که جبران کرده باشیم.

مورد ۱۰م تاثیر پذیری از ربط دادن چیزهایی به هم بود که ربط زیادی بهم ندارن. مثلا این شلواره باعث خوش شانسی من میشه چون باهاش قبلا توی قرعه کشی برنده شدم! مانگر میگه هرموقع میخواید از تجربه‌های گذشته‌تون برای تصمیم‌گیری در مورد آینده استفاده کنید، اول بشینید با خودتون فکر کنید چه چیزهای تصادفیی پیش اومده دفعه‌ی قبلی که ممکنه ایندفعه پیش نیاد و بعد هم فکر کنید که توی شرایط حال حاضرتون چه چیزهایی با دفعه‌ی قبلی فرق کرده که ممکنه کاری که میخواید بکنید دیگه جواب نده. اینجوری میتونید از ربط دادن چیزای بی ربط به همدیگه خودتون رو حفظ کنید.

مورد ۱۱م تمایل به پذیرفتن چیزهای دردناکه. مانگر میگه وقتی یه درد شدیدی وجود داشته باشه، ذهن ما خودش رو میبره توی یه فضایی که به صورت تخیلی جلوش رو بگیره. مثلا کسی که عزیزی رو از دست داده. یا کسی با اعتیاد زندگیش رو نابود کرده.خودشون رو توی دنیایی تصور میکنن که شرایط اونطوری نیست.

مورد ۱۲م این بود که ما تمایل داریم که یه طوری تصمیم خودمون رو از دیگران بهتر بدونیم. اکثر آدما فکر میکنن نسبت به متوسط جامعه راننده‌های بهتری هستن. کسایی که بلیط لاتاری رو انتخاب میکنن با خودشون فکر میکنن که اگه خودم عددم رو انتخاب کنم شانس بیشتری دارم. یا حتی وقتی میخوایم ماشینمون رو بفروشیم معمولا گرونتر از قیمتی که توی بازار هست میخوایم بفروشیمش. این که ما فکر میکنیم از دیگران بهتریم و دیگران تصمیم‌های غلط‌تری از ما میگیرن میتونه باعث بشه که اشتباهات خیلی بزرگ بکنیم.

مورد بعدی تمایل به خوشبینی بیش از حد بود. خوش بینی چیزیه که مارو به جلو هل میده، چیزی که خطرناکه اینه که وقتی شرایط خیلی برامون خوب پیش رفته به جای اینکه به این فکر کنیم که ممکنه از اینجا به بعد دیگه به این خوبی پیش نره، هی انتظار داشته باشیم همه چی بهتر و بهتر میشه و بر اساس این تصمیم‌هامون رو بگیریم. این چیزیه که خیلی از ما انجامش میدیم.

مورد ۱۴م واکنش بیش از حد به از دست دادنه. مثلا شما اگه توی خیابون یه اسکناس صد هزارتومنی پیدا کنید شدت احساستون خیلی کمتره در مقایسه با وقتی که توی خیابون یه اسکناس صد هزارتومنی رو گم بکنید. حالا این از دست دادن میتونه پول باشه، میتونه باور باشه، میتونه عقیده باشه. این واکنش شدیدی که به از دست دادن نشون میدیم باعث میشه تصمیم‌های منطقی نگیریم که توشون شانس بدست آوردن بیشتر از از دست دادنه. اون از دست دادن رو بیش از حد شدید حس میکنیم.

مورد بعدی تمایل به تایید اجتماعیه. تایید اجتماعی رفتار آدما رو خیلی پیشبینی پذیر میکنه. آدمها شبیه دور و بر خودشون رفتار میکنن و شبیه دور و بر رفتار کردن با حسادت و ترس از دست دادن هم ترکیب میشه. یعنی وقتی دیگران یه طوری رفتار میکنن، ما هم همونطوری رفتار میکنیم چون به چیزهایی که بدست میارن حسادت میکنیم و در کنارش نمیخوایم این رو بپذیریم که دیگران یه چیزی رو بدست بیارن و ما از دستش بدیم. این میشه که آدمها خیلی شبیه جامعه‌ی دور و بر خودشون رفتار میکنن.

مورد ۱۶م رفتار غلط در مقابل تفاوت بود. احساس‌های ما همیشه در مقایسه با هم شکل میگیره. مثل اون آزمایشی که یه دستمون رو توی آب سرد میذاریم یه دستمون رو توی آب گرم و وقتی هردوتا دست رو داخل آب ولرم میذاریم یکی از دستامون احساس سرما میکنه یکی احساس گرما. مثلا وقتی یه مشاور املاک دو سه تا خونه‌ی بد بهمون نشون بده، بعد که یه خونه‌ی معمولی بهمون نشون میده، این خونه بهمون احساس خوبی میده و حاضر میشیم بخریمش، در حالی که اگه از بیرون نگاه کنیم، خیلی خیلی معمولیه. تازه یه مقدار بیشتر از ارزشش هم شاید حاضر باشیم پول بدیم برای همون خونه‌ی معمولی. این مقایسه کردن با چیزهایی که اخیرا احساس کردیم میتونه تاثیر شدیدی روی تصمیم‌هامون بذاره و باعث اشتباه تصمیم گرفتن بشه.

مورد بعدی تاثیر استرسه. استرس با تمایل ما به تایید اجتماعی ترکیب میشه و در کنار ترس از دست دادنی که خود استرس درمون به وجود میاره تبدیل به یه گرداب وحشتناک میشه. توی استرس شدید آدرنالین باعث میشه تصمیم‌های شدید بگیریم که معمولا منطقی نیستن و آسیب زیادی بهمون میزنن. مانگر در مورد جزئیات استرس هم حرف میزنه توی این مورد که ما دیگه اینجا توش خیلی عمیق نمیشیم. به نظرم بخش خیلی جالبی از حرف مانگر بود ولی.

بعد از این مانگر در مورد تمایل به ارزش قائل شدن برای گزینه‌های در دسترس صحبت کرد. مانگر گفت برای اینکه انتخاب کنیم بهتره یه لیست درست کنیم از کارهایی که میشه کرد و باهم مقایسه‌شون کنیم تا توی این تله‌ی فکری نیفتیم. خلاصه‌ی حرفش این بود که درست میگفتن قدیمیا که از دل برود هرآنکه از دیده رود!

در ادامه‌ی این حرف مانگر رفت سراغ توانایی‌ها توی مورد بعدیش. گفت کارهایی که انجام ندیمشون فراموش میشن و مهمه که چیزهایی که وقت‌های کمی بدردمون میخورن و حتما لازمشون داریم رو تمرین کنیم و برای اینکه به نتیجه‌ی عالی برسیم باید کارهای مهم رو به صورت مداوم انجام بدیم تا مهارتمون توشون از بین نره. مورد ۲۰مش حرفهای مانگر در مورد مواد مخدر بود و میخواست بهمون تاکید کنه که چندتا از این تمایلات ما باهم قاطی میشن توش، پس اگه گیرش بیفتیم دیگه به این راحتی نمیشه ازش جدا شد.

مورد ۲۱م در مورد تاثیر نامطلوب پیری روی قضاوت آدما صحبت کرد. خیلی توش عمیق نشدیم، بازم نمیشیم. فقط این رو باید یادمون باشه که پیری لزوما به این معنی نیست که توانایی ذهنی آدم‌ها کم شده. بعد از اون مانگر رفت سراغ تاثیرپذیری ما از قدرت. اینکه کسی که قدرت داره اگه حرفی رو بهمون بزنه روی رفتارمون تاثیر میذاره. وقتی کسی نسبت به ما قدرت داره، ما به این سمت میریم که حرفش رو بیشتر گوش کنیم و این میتونه باعث بشه خودمون فکر نکنیم و تصمیم‌های خیلی اشتباهی بگیریم. مورد بیست و سوم تمایل به حرف چرت زدن بود. اینکه ما به عنوان موجودات اجتماعی اگه حرف ارزشمندی نداشته باشیم شروع میکنیم به چرت و پرت گفتن و باید سعی کنیم از کسایی که زیادی چرند میگن دوری کنیم. مورد ۲۴م احترام ما به دلیل و منطق بود.

حرفش این بود که ما به دلیل و منطق احترام میذاریم و وقتی این منطق رو نفهمیم هم باز هم چون حرف منطقی به نظر میاد ممکنه گوشش کنیم. این باعث میشه که بتونن گولمون بزنن آدما.

در نهایت اسم تاثیر آخر تاثیر Lolaplooza بود. اینکه وقتی چندین‌تا از این تمایلات کنار هم قرار بگیرن آدم‌ها ممکنه رفتارهای اکستریم انجام بدن. چیزهایی که در شرایط عادی امکان پذیر نیستن!

خطای شناختیتصمیم‌گیری
۰
۰
پادکست کارکست - Karcast podcast
پادکست کارکست - Karcast podcast
کارکست، پادکستیه که توی هر قسمت اون یه مفهوم یا ابزار توی حوزه ی نوآوری و کارآفرینی رو به نقل از منابع علمی بررسی میکنیم.
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید