در قسمت اول این مجموعه دیدیم که مشوقها، علاقه و نفرت، و میل ما به کنارگذاشتن تردید چطور تصمیمهامون رو شکل میدن. اما فهرست چارلی مانگر هنوز ابتدای راه بود و بخش بزرگی از خطاهای ذهنی رایج باقی مونده بود.
قسمت دوم سراغ تمایلهایی مثل کنجکاوی، عدالت، حسادت، عمل متقابل و ربطدادن چیزهای کمارتباط میره. کنار هم گذاشتن این الگوها کمک میکنه رفتارهایی رو که در ظاهر عجیب یا غیرمنطقی به نظر میرسن، دقیقتر ببینیم.

اگه اپیزود ۶۶م رو گوش نکردید، این اپیزود روی حرفای اون اپیزود سوار میشه، برای همین بهتون توصیه میکنم که از اپیزود قبلی شروع کنید گوش کردن رو. البته که من در حد چندجمله حرفایی که زدیم رو یه مروری میکنم ولی خب اصل مطلب اونجاست. دیگه حرفام رو اول این اپیزود طولانی نمیکنم، بریم سراغ ادامهی حرفهای آقای چارلی مانگر.
----
توی اپیزود قبلی گفتیم که مانگر توی سالهای طولانی عمرش رفته دنبال این که دلیلپشت اشتباهات احمقانهی آدمها رو کشف کنه و به سوالهایی جواب بده که جوابشون رو توی کتابهای روانشناسی پیدا نکرده بوده. حرفش رو از اینجا شروع کرد که آدمیزاد به دلایل مختلف یه سری گرایشات رفتاری داره که اگر بدونیمشون هم میتونیم تصمیمهای خودمون رو بهتر درک کنیم هم میتونیم دلیل رفتار آدمهای دیگه رو بفهمیم. اولین گرایشی که ازش حرف زد، این بود که ما آدما در راستای منافع خودمون رفتار میکنیم و این منافع رو هم میتونیم بسیار خوب از نظر اخلاقی توجیح کنیم و بگیم کار درست همین بوده. خیلی وقتا این منفعت میتونه پول باشه، چون با پول میشه به چیزهای مختلفی رسید، ولی تنها چیزی که دنبالش میریم پول نیست.
میتونه قدرت باشه، اعتبار و شهرت باشه، میتونه چیزی باشه که از نظر روانی بهمون این حس رو بده که از دیگران آدم بهتری هستیم. خلاصه که تنوع زیادی داره. بعد در مورد دوست داشتن و دوست داشته شدن حرف زد مانگر. گفت ما سعی میکنیم شبیه کسایی بشیم که به نظرمون دوست داشتنی هستن و رفتارشون رو کپی میکنیم. توی این شرایط اشکالات و اشتباهات اون آدمها رو نمیبینیم و از صفات منفیشون چشم پوشی میکنیم. بعد از این رفت سراغ گرایش به تنفر داشتن و گفت ما در سابقهی جنگهای بین بشر میبینیم که تنفر چیز قوییه. توی خانواده هم خیلی وقتا سر ارث و میراث وجود داره و مهمه خلاصه. در ادامهش گفت که وقتی تنفر بخرج میدیم چیزهای مثبت طرف مقابل رو نمیبینیم و چیزای منفیش توی چشممون بیشتر به نظر میاد.
مورد آخری هم که توی اپیزود قبلی گفتیم گرایش به اینه که نظرمون رو تغییر ندیم و گفتیم چرا سریع بر اساس یه نظر اولیه رفتار کردن در زندگی اجداد ما تاثیر مثبت داشته و باعث میشده زنده بمونن، این شده که ما هم به صورت غریزی اینکه یه نظری داریم برامون مهمه و معمولا به اشتباه بودن نظرمون چندان فکر نمیکنیم. این شد حرفایی که توی اپیزود قبلی زدیم.
گرایش پنجمی که مانگر ازش حرف میزنه، گرایش به جلوگیری از عدم یکپارچگیه. Inconsistency avoidance tendency. فارسیش یه جوریه میفهمم، توضیح که بدم روشن میشه منظورش چیه. مانگر میگه عادتها تاثیر زیادی روی زندگی ما میذارن. میگه مثل یه سری زنجیر میمونن که اولش که خیلی محکم نشدن، انقدر سبکن که حسشون نمیکنیم و وقتی که زمان گذشت و عادت شدن، انقدر محکمن که دیگه نمیشه ازشون خلاص شد. میگه من مطمئن نیستم که اینکه ما از عدم یکپارچگی فراری هستیم توی زندگیمون، از کجا میاد، ولی ۳ تا حدس دارم که به نظرم یه مجموعهای از ایناس.
یکی همون بحث سریع تصمیم گرفتنه که شیر نخورتمون، یادتونه دیگه توی اپیزود قبلی گفتم. یکی اینکه وقتی آدمها به صورت یکپارچه و یکسان فکر کنن، همکاری کردنشون توی قبیله و گروه راحتتر میشه و این باعث میشده قبلا که مسائل سادهتر بوده، بیشتر و راحت تر بقا پیدا کنن. یکی هم اینکه از زمانی که بشر نوشتن رو اختراع کرده تا امروز تعداد نسلهای زیادی نگذشته و این چیزی که امروز ما هستیم بهترین چیزیه که تکامل تا اینجا تونسته درست کنه، چون خیلی آروم حرکت میکنه این فرآیندهای تکاملی.
حالا هرچی که هست، ما میخوایم با خوبی و بدیهای نتیجهش کنار بیایم. این مسئله یه چیزی نیست که همیشه بد باشه. ولی بذارید با بدیاش شروع کنیم. چون معلومه دیگه وقتی ما سریع تصمیم میگیریم و دنبال این هم هستیم که تصمیمون رو تغییر ندیم که با بقیهی تصمیمهامون یکپارچه باشه، امکان اشتباه کردن خیلی زیاده. مثل اون جوکه که طرف جلوی در خونهشون خورد زمین تا مقصدش رو سینهخیز رفت که بگه خودم خواستم. جوکهها ولی همین حرفیه که مانگر میزنه. میگه دوباره توی سیستم حقوقی آمریکا این مسئله رو بهش فکر کرده بودن. قاضی و هیئت ژوری وقتی تمام شواهد نشون داده میشه و کار تموم میشه، به دو طرف فرصت میدن که جمعبندی خودشون رو به صورت طولانی از این اتفاقاتی که توی دادگاه افتاده و شواهدی که بررسی شده، توضیح بدن.
جدای اون هم توی اپیزودهای قبلی هم ما گفتیم که باید نظر مخالف رو سعی کنیم حسابی بهش فکر کنیم، چون ذاتا ما دنبال اینیم که چیزی که با نظرمون همراستاست رو برداریم باهاش بریم جلو. بعد ما ممکنه با خودمون فکر کنیم که این حرفایی که میزنیم مال زندگی اجتماعیه دیگه، توی علم که همچین چیزایی نیست، من اگه کارم فیزیکه، دیگه اونجا ما درست و غلط داریم اینطوری نیست که به این مشکل بخوریم. از قضای روزگار اونجا هم کار ما به گیر میخوره. ماکس پلانک معروف، کاشف ثابت پلانک و برندهی جایزه نوبل میگه ایدههای جدید توی دپارتمان فیزیکهم حتی خیلی شانس کمی دارن که جلو برن. میگه این ایدههای جدید معمولا اینطوری به نتیجه میرسن که اون نسل قبلی میمیرن و نسل جدید نسبت به ایدههای جدید کنجکاوترن و گاردی نسبت بهش ندارن. یه مثال خیلی خوبش، فیثاغورثه.
خب اینا اون زمان به اعداد طبیعی، یک و دو و سه و اینها آگاه بودن ولی تازه این قضیهی قیثاغورث کشف شده بوده که میگه طول وتر مثلث قائم الزاویه میشه رادیکال مجموع توان دوی اضلاع زاویه قائمه. میدونید چی دارم میگم دیگه، همه توی راهنمایی یا دبیرستان یادش گرفتیم. حالا داستان چی بوده، اینو مانگر نمیگه ها من دارم از خودم میگم، شایدم دقیق دقیق نباشه ولی فکر کنم حرفم رو میرسونه. خلاصه، اینا چون با اعداد حقیقی آشنا نبودن و میگفتن اعداد فقط حسابی هستن و از ۰ شروع میشن یدونه یدونه میرن جلو، هرکی میومده میگفته آقا طول وتر یه مثلث قائم الزاویه که اضلاعش یک سانته چقدر میشه (میشه رادیکال دو دیگه) اینو میگرفتن میکشتن. چون اون موقع اینا باور داشتن همهی اعداد حسابی هستن و میشه مثل سیب و پرتقال شمردشون.
یا خود مانگر مثال میزنه که انیشتین اوایل زندگیش تفکر خودش رو شدیدا به چالش میکشید ولی در اواخر زندگیش که مکانیک کوانتوم پیشرفت کرد و دیگران اومدن و کاربردهای جدیدی از این مکانیک کوانتوم رو نشون دادن، حاضر نشد بپذیره این توصیفاتی که اینها از جهان میکنن هم درسته. یعنی میگم این مشکل مال من و شما و بقال سر کوچمون نیست، مال من و شما و انیشتین و بقال سر کوچمونه! مانگر مستقیما اینو نمیگه ولی من از حرفش برداشت میکنم که هویتمون رو برای اینکه یکپارچه رفتار نکنیم باید به چالش بکشیم و این کار بسیار چیز مشکلیه. یه مثالی میزنه از داروین که موفق بوده توی به چالش کشیدن خودش و میگه داروین از جوونی خودش رو اینطوری تربیت کرده بود که ارزش اصلی هویتش همین بود که نظر خودش رو به چالش بکشه.
به جای اینکه دنبال چیزایی بگرده که نظرشو تایید کنه دنبال چیزایی میگشت که نشون میده نظرش اشتباهه و حتی وقتایی که بخشی از نظرش اشتباه بود هم کنار نمیومد و تلاش میکرد راه حل بهتری پیدا کنه. دوباره مانگر اینو نمیگه، من از خودم دارم میگم که داروین انگار با این مسئله اینطوری کنار اومده بود که هویتش رو حول به چالش کشیدن نظر خودش ساخته بود و اینطوری وقتی نظر خودش رو رد میکرد درواقع در هویتش به موفقیت رسیده و چیزی نبود که هویتش رو به چالش بکشه. ما در مورد برعکس این مسئله توی اپیزود هشتم که در مورد تئوری ناج بود حرف زدیم، گفتیم ما آدما یه چیزی داریم به اسم Confirmation Bias که وقتی داریم یه چیزی رو بررسی میکنیم به اون چیزایی که نظرمون رو تایید میکنن وزن بیشتری میدیم و به اون چیزایی که نظرمون رو رد میکنن وزن کمتری.
داروین یه راهی برای مواجهه با این قضیه پیدا کرده بوده!
مانگر میگه وقتی شما هویتت رو به یه چیزی گره میزنی، هرچی این گره رو محکمتر کنی، بعدش هم تغییر هویت آدمها سختتر میشه. اینه که خیلی از گروههای مختلف یه سری روتین دارن که آدمها انجامش بدن تا جدا شدنشون از اون گروه سختتر بشه. مثلا مسیحیها یکشنبهها میرن کلیسا. این باعث میشه بعدا برای این آدما سختتر بشه که از رفتار اون گروه جدا بشن، چونکه هزینهی زیادی کردن در ساختن این هویتشون و بعد وقتی بخوان کنارش بذارن این عدم یکپارچگی بزرگتر میشه. میگه این داستان رو هرکسی میتونه به نفع خودش استفاده کنه، مثلا فرماندههای هیتلر در آلمان نازی جلوی حزب سوگند وفاداری میخوردن یا مثلا وقتیکه یه عضو جدید مافیا جلوی جمع معرفی میشه به بقیه هم ماجرا این شکلیه.
این باعث میشه جدا شدن از اون گروه هزینهی زیادی داشته باشه چون اون آدم فداکاریهای زیادی کرده تا به اون نقطه برسه.
مانگر یه اسطورهای داره به اسم بن فرانکلین که یکی از پدران بنیانگذار آمریکاست. اصلا مانگر اسم کتابش رو هم از روی اسمی که بن فرانکلین با اون عنوان توی مجله مینوشته کپی کرده. فرانکلین با عنوان poor Richard almanac در مجله مینوشته و اسم کتاب مانگر poor charlie’s almenacه. خلاصه مانگر میگه واقعا فرانکلین بلد بود از این قضیه استفاده کنه. اگه با کسی کار داشت و نیاز داشت بهش اعتماد بشه، اول میرفت یه کتابی چیزی ازش قرض میگرفت، بعد سر موقع میبرد به اون آدم پس میداد کتاب رو. این میشد که حالا پیوستگی رفتار اون آدم میشد اعتماد کردن به بن فرانکلین و بعدا میتونست راحتتر اعتماد این آدما رو به دست بیاره فرانکلین.
میگه این روش انقدر موثره که چینیها ازش توی جنگ کره استفاده میکردن و نرخ موفقیتش برای گرفتن اطلاعات از شکنجه دادن بیشتر بوده. میومدن قدم به قدم، آروم آروم، توی زندانیهای جنگ اعتماد درست میکردن. بعد مانگر میگه میدونید چی از اینم قوی تره؟ تنفری که به وجود میاد توی این مسیر. یعنی میگه تو اگه به زندانیها بدی کنی، این تنفره از کشور و سیستم دیگه تقریبا هیچوقت از بین نمیره. میگه باید کشورها خیلی حواسشون به این قضیه باشه. خلاصه که درمورد incentiveها گفت که شبیه سوپر پاور میمونن، الانم داره انگار یدونه دیگه از سوپر پاورها رو معرفی میکنه. اینکه چطور میشه در دیگران اعتماد ایجاد کرد و اینکه چطور همین مسئله جلوی پیشرفت علم رو میگیره.
این پس شد مورد پنچم! بریم سراغ مورد شیشم، گرایش رفتاری به کنجکاوی.
سه تا مورد بعدی رو تقریبا در حد تیتر بهشون پرداخته مانگر. چند خطی بیشتر در موردشون حرف نزده ما هم سریع ازشون رد میشیم. مورد شیشم تمایل به کنجکاویه، مورد هفتم تمایل به عدالت از دیدگاه کانته و مورد هشتم هم تمایل به حسادت.
خب کنجکاوی. مانگر میگه کلا پستانداران موجودات کنجکاوین، بیشتر از همهی پستانداران میمونها کنجکاون و ما انسان ها هم کنجکاویم دیگه. میگه هرکسی و هرجای دنیا هم یه جوری کنجکاوی میکنه. مثلا توی آتن باستان اینا در مورد ریاضی و هندسه کنجکاوی میکردن که واقعا هیچ کاربردی هم اونموقع براشون نداشته، فقط سر کنجکاوی بوده. از اونور رومی ها در مورد مسائل مهندسی کنجکاوی میکردن و شهرسازی و استخراج از معادن و اینها رو پیشرفت دادن. مانگر میگه کنجکاوی یکی از چیزاییه که جلوی این اشتباهات ما رو میگیره و باعث میشه وقتی درس و دانشگاه رو هم تموم کردیم بازم چیزهای جدید یادبگیریم.
عدالت از دیدگاه کانت، خیلی چیز سادهایه. اصلا معروف بوده کانت به این که یه قانون طلایی داره و اون قانون رو همهجا ازش استفاده میکنه. قانون اخلاقی کانت اینه که کاری اخلاقیه که اگر همهی آدمهای دنیا انجامش بدن هیچ مشکلی پیش نیاد و شرایط برای همه بهتر بشه. این حرف کانت با تصور ما از خوب و بد توی دنیای امروز هم میخونه. برای شخص من معلومه که این نگاه ایراد داره ها. حالا مثال میزنم. مانگر میگه مثلا وقتی یکی ازمون سبقت میگیره، اکثرمون بهش راه میدیم، چون با خودمون میگیم اگه مائم داشتیم سبقت میگرفتیم انتظار داشتیم دیگران بهمون راه بدن. همون داستان تو نیکی میکن و در دجله انداز دیگه. مثلا دوباره اکثر ما وقتی صف وا میستیم احترام میذاریم به نوبتمون چیزای اینطوری.
میگه حتی به نظر من این که برده داری توی دنیای مدرن جمع شد نتیجهی همینه که آدمها با همین نگاه کانت به دنیا نگاه میکردن. اینکه من نمیخوام بردهی کسی باشم پس برده هم نباید داشته باشم. وگرنه قبل این ۳۰۰ سال اخیر رو نگاه کنیم برای هزاران سال بردهداری روش نرمال زندگی بوده و ادیان مختلف هم باهاش کنار اومدن هرطور بوده. پس یه جوری انگار در گذشته این مسئله برای آدما عجیب نبوده.
حالا من مثال اونوریش رو هم بزنم که مانگر نمیگه، صرفا در حد کنجکاوی خودم. اگه کسی پول نداره دارو بخره، حق داره دارو بدزده؟ جواب اکثر ما احتمالا اینه که آره دیگه، خب اگه قراره بمیره که ارزشش رو نداره، چیزی معادل جون آدمیزاد نمیارزه. حالا ولی به روش کانت اگه هرکی پول هرچی رو نداره بدزدتش، کل دنیا بهم میریزه دیگه نه؟ ممکنه بگید این فرق داره جون آدما وسطه. منم این حرف رو قبول دارم. ولی خب میشه در مورد اون هم حرف زد مفصل که اینجا جا نمیشه. مثلا اگه اون دارویی که طرف داره میدزده مال یکی دیگه باشه و اون بمیره چی؟ همین یدونه ازش توی داروخونه باشه. تا کجا باید فکر کنیم؟ و سوالایی شبیه این که جاش توی پادکست ما نیست، جاش توی پادکستیه که توی اپیزود قبلی بهتون معرفی کردم. اسمش بود philosophize this.
اینم از این. بریم سراغ تمایل به حسادت. مانگر میگه از نظر تکاملی غذا کم بوده همیشه.شاید دیده باشید وقتی میخوای یه یسری مرغ نون بدی، همه حمله میکنن از یه سرش میکشن که بهشون برسه. مانگر میگه حدس من اینه که تمایل به حسادت از همینجا اومده. مانگر میگه مثلا اکثر بچهها به هم حسادت میکنن. مخصوصا خواهر برادرا، یکیشون یه چیزی رو داشته باشه، اون یکی هم حتما میخواد. میگه حسادت نسبت به نزدیکان معمولا شدیدتره نسبت حسادت به غریبه ها. میگه اون نگاه کانتی به عدالت هم ممکنه اینجا تاثیر بذاره. مانگر میگه این بحث حسادت توی دین و افسانه هم اثرش شدیده. شما از داستان هابیل و قابیل شروع کن بیا برس به ده فرمان موسی و فرمان های مسیحیت و همینطوری بیا جلو. میگه شما نگاه کن اگه یکی از کارمندای دانشگاه به هر دلیلی بیشتر از یه استاد حقوق بگیره، استادا چیکار میکنن.
یا همکارها توی یه شرکت وقتی میفهمن یکیشون بیشتر از بقیه داره حقوق میگیره چقدر عصبانی میشن. مانگر میگه دوست عزیزم بافت اصلا میگفت دنیا رو حریص بودن جلو نمیبره، حسادته که جلو میبره. مانگر میگه این قضیه چیزی نیست که توی روانشناسی زیاد ازش حرف بزنن. اون اوایل که من سه تا رفرنس روانشناسی خوندم، توی دوتاشون حتی یه بار هم از کلمههای مربوط به حسادت استفاده نشده بود! میگه اصلا انگار تابوعه که بگیم یه بحثی بخاطر حسادت یکی به یکی دیگه اتفاق داره میفته. انگار گفتنش توی حرفهای آدم بزرگا زشته! میگه اگه یکی داره یه کاری رو میکنه و بهش بگیم از سر حسادتته، انگار بهش فحش ناجور دادیم، مخصوصا اگه واقعا درست متوجه شده باشیم و از روی حسادت طرف باشه. نفت رو آتیشه واقعا. یعنی من دارم توی کلهی خودم فکر میکنم یه دعوایی شده، بعد یکی میاد میگه بدبخت بخاطر حسادتته این دعوا.
خیلی واقعا عجیبه. خلاصه که باید حواسمون باشه که بسیاری از رفتارهای آدما از روی حسادت به آدمای نزدیک به خودشون میاد.
پس اینا شد کنجکاوی و نگاه کانتی به عدالت و حسادت. مورد نهم، تمایل به تلافی کردنه.
تمایل به تلافی کردن چه بابت خوبیای که به ما شده باشه چه بابت بدیی که بهمون شده یه چیزیه که انگار از ژنهامون میاد. این تلافی کردن رو شما توی میمون و سگ و کلی از موجودات دیگه میبینید. مثلا نمیدونم تا حالا شده به یه گربهای غذا بدید بعد بره براتون پرنده شکار کنه بیار یا نه؟ ولی این تمایل به تلافی کردن یه چیزیه که انگار توی مغز ما حسابی ریشه داره. از اونور تلافی کردن بدی هم همینطوریه. شما به یه سری از جنگها توی تاریخ یا حتی همین الان که نگاه کنید، میبینید حتی دیگه حاضر نیستن از همدیگه اسیر بگیرن و تنها دشمنی که حاضرن باقی بمونه، دشمن مردست. دیگه مثال واضحش که هممون توی کتابهای تاریخ خوندیم، چنگیز خان مغوله. چنگیزخان حتی دشمن مرده رو هم قابل قبول نمیدونست و دستور میداده که مردهها رو هم تیکه تیکه کنن! مانگر میگه حالا شما چنگیز خان رو دیدی؟
اگه جنگ مورچهها رو نگاه کنی، چنگیز خان پیششون مهربون و رئوف به نظر میاد. میگن که مورچهها اگه بمب اتم داشتن، توی ۱۸ ساعت هیچ مورچهای توی دنیا باقی نمیموند. اینکه میگه از ژنتیک میاد خلاصه هم توی تلافی کردن کارهای خوب هم کارای بد حسابی دیده میشه.
مانگر میگه خلاصه شما میخوای مورچه رو نگاه کنی یا چنگیزخان رو فرق نداره، میتونیم بفهمیم که اولا ژنتیک ما برای اینکه اگه یکی زد تو گوشمون صورتمون رو بچرخونیم اینورم بزن ساخته نشده، ما جوری هستیم که تلافی کنیم. دوما هم به نظر نمیاد که اگه یه کشوری با این روش که هیچوقت تلافی نمیکنم کار کنه به سمت موفقیت بره. در نهایت اگه این که جواب بدی رو با خوبی بدیم کار مناسبی باشه، که نمیدونیم هست یا نیست، ژنتیک ما کمکی نمیکنه که اینکار رو بکنیم و باید خودمون با آگاهی تصمیم بگیریم که اینکارو بکنیم یا نه که خیلی هم کار سختیه. این تلافی کردن فقط مال زمان جنگ نیست، مثلا یهو میپیچن با ماشین جلوی یکی، دعوا میشه، یا مثلا توی فوتبال وقتی روی یکی خطا میکنن، طرف میندازه دنبال طرف مقابل که پاش رو قلم کنه.
مانگر میگه توی این شرایط باید خودمون کنترل کنیم و بعدش تصمیم بگیریم که میخوایم تلافی کنیم یا نه. میگه رفیق عزیزم تام مورفی میگه اگه حال طرف رو گرفتن ایدهی خوبی باشه، فردا هم هنوز برای این وقت هست که حالش رو بگیریم!
میل ما به تلافی کردن خوبی، خودش رو با دوتا چیز دیگه تلفیق میکنه و میشه یه قدرت فوق العادهای. یکی اینکه ما در راستای منافع خودمون کار میکنیم و وقتی خوبی کردن باعث بشه بهمون خوبی بشه، خب منطقیه برامون که به دیگران خوبی کنیم. بعد گفتیم دیگه ما تکرار کردن کارهایی که برامون جواب داده رو هم خیلی انجام میدیم. این میشه که حالا اگه یه بار به یکی خوبی کنیم، اونم به ما خوبی کنه، میفتیم روی دور مثبت، هی میخوایم این خوبی کردن ها رو تکرار کنیم و خب این خیلی قدرت بزرگیه در دنیا.
حالا اگه فکر میکنید این مورد تا اینجاش جالب بود، اصل جالبی داستان تازه داره شروع میشه. مانگر میگه فرض کنید رفتید یه ماشین بخرید، وارد نمایشگاه که میشید، یه مبل خوب گذاشتن شما رو دعوت میکنن که روش بشینید، بعد براتون قهوه و شیرینی میارن و حسابی ازتون پذیرایی میکنن. همین کار رو که بکنن، ممکنه بتونن ماشین رو ۱۰-۲۰ میلیون گرونتر به شما فروشن. باعث میشه انگار یه کم شانس اینکه شما باهاشون چونه بزنی کم بشه. یه حسی که حالا دیگه برای اون تخفیف آخر خیلی فشار نیارم به طرف مقابل. ولی خب ته داستان چون پول خودته، اون خودخواهی و این لطفی که بهت شده در جهت خلاف هم کار میکنن و باعث میشه ته داستان، شما چونه رو بزنی، از پولت تا جایی که میتونی نگذری. ولی حالا فکر کنید مسئول خرید یه شرکتید.
این پول از جیب شما نمیره، از جیب یکی دیگه میره، چی میشه، شما دیگه اون نیروی مخالف که منافع خودت داره تهدید میشه رو نداری، این میشه که دیگه واقعا احتمالش کمه که چونه بزنی. نمیدونم براتون پیش اومده یا نه، ولی مثلا وقتی میری برای شرکت خرید کنی، اون چای و قهوه رو که بهت میدن معمولا، آخرشم یدونه فلشی، چیزی میذارن توی کیسه، میگن این رو برای خودت گذاشتم. این باعث میشه دفعهی بعدی من منافعم هم همراستا بشه با این فروشنده. نه تنها بهم لطف کرده، بلکه بهم هدیه هم داده. مانگر میگه شرکتهای بزرگ این قضیه رو میشناسن و خیلی سفت و محکم باهاش مقابله میکنن. مثلا والمارت رو اسمش رو احتمالا شنیدید دیگه، فروشگاه زنجیره ای مواد غذاییه که تلاش میکنه قیمتاش خیلی کم باشه.
موسس این شرکت، آقای سم والتون، قانون گذاشته بوده که حتی حق ندارید یه ساندویچی که موقع ناهار بهتون تعارف میکنن رو از شرکتایی که ازشون خرید میکنیم قبول کنید. ولی توی هیچ دولتی، این روش رو کسی درست نکرده، حداقل من و مانگر سراغ نداریم این قضیه رو توی کشورهای مختلف.
حالا یه پلهی دیگه روی این حرفش میسازه مانگر. میگه اون آقای سیالدینی که گفتیم مانگر طرفدار کتابشه، توی اپیزود قبلی. اون آقا یه آزمایشی طراحی میکنه. به همکاراش میگه برن توی دانشگاه به دانشجوها بگن میتونید یه تعدادی نوجوون زندانی رو که میخوان برن باغ وحش، معلمشون باشید و مواظبت کنید ازشون. میگه چون دانشگاه بوده از هر ۶ نفر، یکی میگه باشه ردیفه. بعد میگه یه بار دیگه آزمایش رو تکرار کردن، ایندفعه اول از آدما میپرسیدن شما میتونید توی زندان نوجوانان یکی دو سال یه مطلبی رو درس بدید؟ میگه تقریبا هیچکس نبود که بگه باشه، ۱۰۰٪ رد کردن این پیشنهاد رو، بعد بهشون میگفتن حالا که اینکارو نمیتونید بکنید، میشه حداقل یه بعدازظهر این بچهها رو ببرید باغ وحش؟ اینجا ۵۰٪ آدما میگفتن باشه میبریم، نرخ پذیرش سه برابر شد.
میگه درواقع کاری که داشتن میکردن این کسایی که آزمایش رو اجرا کردن، این بوده که خودشون یه کم کوتاه میومدن، بعد طرف مقابل هم میخواست این کوتاه اومدنشون رو تلافی کنه و یه کم کوتاه میومده. اینجا یه لعن و نفرینی هم به سیستم آموزشی میکنه، میگه اینو توی دانشگاه به هیچ وکیلی یاد ندادن و حالا شما فرض کن وکیلت میره توی جلسهی مذاکره و با استفاده از همین روشها یه توافق بد میکنه برای شما. هیچ قصد و تقصیری هم نداره چون هیچکس تا حالا بهش این رو یاد نداده.
مثال میزنه از داستان واترگیت، که اگه نمیدونید چیه علی بندری توی چنل بی تعریف کرده، داستان جالبیه، ارزش گوش کردن داره، ولی خلاصه داستان این بوده که حزب جمهوری خواه میخواسته انتخابات رو ببره، یه سری دیوانه هم توی حزب جمهوری خواه بودن. خود حزب هم حاکم بوده توی کشور. میرن به یه کسی شبیه رئیس قوه قضایشون میگن آقا ما میخوایم برای زدن حزب دموکرات، یه کشتی بگیریم با یه سری خانم روسپی، اینا رو ببریم تو کشتی ازشون فیلم و عکس بگیریم تهدیدشون کنیم که نتونن کاری کنن، بعد اون رئیسه میگه بابا دیوانه شدید اینکار چیه؟ حیثیت خودمون رو میبرید! بعد میگن حالا که این کارو میگی نمیکنیم، بذار ما بریم شنود کار بذاریم توی دفتر حزب دموکرات ببینیم اینا یه وقت با کومونیستهای روسیه در ارتباط نباشن.
اونا که کوتاه میان اون رئیسه هم میگه باشه و این داستان تبدیل میشه به یکی از بزرگترین رسواییهای دولت آمریکا در طول تاریخ.
مانگر میگه عجیب نیست که این فرهنگ قربانی کردن در دین از همینجا بیاد. میگه مثلا آزتکها وقتی اوضاعشون بالا میگرفته، آدم قربانی میکردن برای خدایان و انگار که حالا که ما یه کاری کردیم، خدا هم در جواب برامون یه کاری میکنه، میگه حتی توی روم باستان هم چندباری پیش اومده که وقتی اوضاع خیلی خراب میشده برای خدایان آدم قربونی میکردن. ولی میگه حالا کلیت این داستان که بخاطر خدا خوبی کن و خدا بهت خوبی میکنه، برای بشر چیز مفیدی بوده، باعث شده آدمیزاد سعی کنه انسان بهتری باشه. میگه حرف آخری که در این مورد میخوام بزنم احساس گناه کردنه. اینکه وقتی برای منافع خودمون به کسی بدی میکنیم، احساس گناه پیدا میکنیم که نتیجهی همینه که این دوتا ساختار ژنتیکی ما باهم در تناقضن، اینکه اگه کسی بهمون خوبی کرده بهش خوبی کنیم و اینکه دنبال منافع خودمون باشیم.
اگه این خوبی رو با خوبی جواب بدیم رو نداشتیم و احساس گناه نمیکردیم از بدی کردن به دیگران، واقعا دنیا جای ترسناکی میشد.
پس اینم شد مورد ۹م، تمایل به تلافی کردن!
مورد دهم تمایل به ربط دادن چیزهاییه که ربط کمی به همدیگه دارن.
مانگر حرفش رو اینطوری شروع میکنه، که ما مثلا وقتی یه جنس گرونی میخریم و کیفیت خوبی داره، کم کم به این نتیجه میرسیم که چیزهای گرون، کیفیت بالایی دارن و این باعث میشه که یه سری آدم بتونن بیان وسیلهای که میفروشن رو فقط الکی قیمتش رو بالا ببرن و ادای کسایی که وسایل خوبی میفروشن رو دربیارن تا ما فکر کنیم محصولی که تولید میکنن کیفیتش خیلی بالاست. یا مثال دیگهای که میزنن اینه که شما پاشی بری پیش کسی که برندهی یه مسابقهی بخت آزمایی شده، از اینایی که بلیط میخرن، لاتاری، طرف ممکنه برات کلی از روتینی که باهاش بلیط میخریده حرف بزنه و بهت بگه اینکار رو تکرار کنی تو هم بالاخره یه روزی برنده میشی. ما میدونیم کاملا شانسی بوده اتفاق ولی وقتی که یه کاری به نتیجه رسیده ما دنبال یه سری دلیل براش میگردیم که بگیم این عامل موفقیت بوده.
یا مثالی که من توی این پادکست زیاد میزنم، اینکه آدما شبیه استیو جابز شلوار جین و یقهاسکی مشکی میپوشیدن تا شرکتشون موفق بشه. خلاصه این قضیه موضوعیه که خیلی در دنیای اطراف ما اتفاق میافته. مانگر میگه حتی اینکه مثلا یه کفش مردونه رو خانمهای زیبا تبلیغ کنن باعث میشه که آدما بهش اقبال پیدا کنن، یا مثالی که شاید زیاد دیده باشیم اینه که ماشینهای اسپرت گرونقیمت رو با خانمهای مدل خیلی زیبا معرفی میکنن که ما توی ذهنمون ماشین رو به زیبایی اون خانمه وصل کنیم و بگیم این باعث اون میشه. میگه حتی اینکه موسیقی توی ارتشها خیلی موسیقی با کیفیتیه همینه که این تصویر شکوهمند بودن رو توی ذهن آدما ایجاد کنن، تا آدما تصمیم بگیرن برن و عضو ارتش بشن.
حرفش اینه که بخش خطرناک داستان این نیست که کسایی که تبلیغ میکنن سرمون کلاه بذارن. اینه که یه موفقیتی رو به عوامل بیربط وصل کنیم یا اینکه یه شکستی رو به اتفاقاتی ربط بدیم که بهش ربط چندانی ندارن. میگه هیتلر و ناپلئون هم همین اشتباه رو کردن، وقتی کل اروپا رو تصرف کردن، با ارتششون پاشدن رفتن روسیه و فکر میکردن روشهای قبلیی که استفاده کردن توی روسیه براشون جواب میده و هردوشون هم به زمستان سخت روسیه جنگ رو باختن. میگه راه حل این مسئله چیز پیچیدهای نیست، یکی اینکه وقتی برنده شدیم، بشینیم و عوامل رو واقعا تک به تک و به صورت منطقی بررسی کنیم ببینیم این عوامل ربط چندانی به پیروزی ما دارن یا نه؟ بعدشم بشینیم توی کار جدیدی که میخوایم بکنیم دنبال عواملی بگردیم که ممکنه با گذشته فرق داشته باشه و خطرهایی رو برامون ایجاد کنه که قبلا ایجاد نشده بودن.
مانگر میگه فقط توی چیزهای خوب این اتفاق نمیفته. یه سندرومی اسم میبره ازش به اسم سندروم پیامرسان پارسی. میگه در گذشته یه شاهی توی ایران بود که هرکی با خبر بد میومد پیشش، دستور میداد اعدامش کنن. این میشد که اگه یه فرماندهای تورو مامور میکرد که بری خبر بد رو برسونی، به احتمال زیاد از زیر کار در میرفتی و فرار میکردی چون میدونستی پادشاه اعدامت میکنه. خبر بد ربطی به نامهبر نداره، ولی پادشاه این رو به بدشگونی نسبت میده و خبر رسان رو میکشه. میگه حالا شما شاید بگید این مال قدیمه، ولی از این خبرا نیست، همین امروزم مدیرعاملهای شرکتهایی هستن که همین رفتار رو با کسی که خبر بد رو میده میکنن و اخراجش میکنن.
میگه من خودم توی دادگاه پروندههایی رو دیدم که تیم حقوقی از روز اول میدونه شکست میخوره، ولی هیشکی جرئت نداره به مدیرعامل شرکت بگه، ما حتما میبازیم، اینهمه پول و انرژی رو صرف این پرونده نکن.
راه حل این مسئله هم چیز راحتیه. میگه باید فرهنگ این رو درست کنیم که کسی که خبر بد رو میاره، تشویق کنیم. میگه ما توی شرکت خودمون یه قانونی داریم که خبر بد رو باید درجا برسونید، خبر خوبه که میشه صبر کرد برای وقت مناسبش. اینجا مانگر میره سراغ یه مسئلهای که همیشه برای من سوال بوده. حالا الان میگم داستانش چیه.
میگه ما توی بخش قبلی گفتیم آدما خوبی رو با خوبی جواب میدن معمولا، ولی یه وقتایی هست که شما هرچی به یکی خوبی میکنی، بهت با بدی جواب میده، بعد خب واقعا قضیه برای من عجیبه، مثلا به یه کسی پشت چهارراه پول میدی، بعد یه فحش بهت میده و میره. با خودت میگی خب چرا؟ من که کار بدی نکردم، کمکشم کردم، چرا فحش میده؟
مانگر میگه بعضی وقتا کسی که کمک دریافت میکنه، توی شرایط بدیه، علاوه بر اون خود کمک میتونه یه شرایطی رو ایجاد کنه که اون کسی که بهش کمک شده، حسودی کنه به کمک کننده، به اینکه اون توی جایگاهیه که به راحتی میتونه اصلا کمک کنه به دیگران. این میشه که کسی که بهش کمک شده، این کمک دهنده رو وصل میکنه به اتفاقات بدی که در گذشته براش افتاده و ازش متنفر میشه. حتی ممکنه بخواد به طرف مقابلش آسیب بزنه. یه جملهی معروفی هست که بعضیا میگن آقای فورد گفته. جمله اینه که این آدم چرا از من متنفره، من که تاحالا بهش لطفی نکردم!
میگه من یه رفیقی داشتم، آدم پولداری بود، رفته بود یه آپارتمانی رو خریده بود که بعدا که پول دستش اومد این آپارتمان رو بکوبه و بسازه. بعد واحداش رو خیلی ارزونتر از چیزی که باید اجارهشون میداد، وقتی که تصمیم گرفت بالاخره ساختمون رو خراب کنه، یه جلسهی عمومی باید برگزار میشد براش. یکی از مستاجراش که چندماهی هم بود که اجارهش عقب افتاده بوده، میاد توی جلسه با عصبانیت و پرخاش صحبت میکنه، میگه این آقا اصلا نباید حق داشته باشه پول بیشتری در بیاره، نیازی بهش نداره. من خودم میدونم، این آقا یه نهادی درست کرده که اصلا هزینهی تحصیل من توی دانشگاه رو داده، انقدر این پولداره!
این نتیجهگیریها رو ما توی استریوتایپها هم استفاده میکنیم دیگه. مانگر چون خودش سنش زیاد بوده، از سن زیاد صحبت میکنه. میگه اگه یه مردی ۹۰ سالشه میگیم لابد عقلش دیگه کار نمیکنه. مثالهاش زیاده، توضیح اضافه نمیخواد، حرفش اینه که وقتی میانگین یه چیزی یه جوریه، ما خیلی راحت این رو برمیداریم استفاده میکنیم برای اکثر کسایی که یه مشخصهای رو دارن. میدونید داستان، داستان چیه؟ اونی که توی یه رودخونهای که میانگین عمقش ۱۸ سانت بود غرق شد!
مورد ۱۱م رو اکثرمون دیدیم. اینکه برای جلوگیری از درد و رنج واقعیت رو کتمان میکنیم. مثالش کسیه که یه عزیزی رو از دست داده و هنوز باورش نمیشه. مثلا هنوز کسایی هستن که بعد از جنگ ایران و عراق منتظرن بچهشون برگرده خونه، بعد از ۵۰ سال! واقعیت انقدر برای باورکردن دردناکه که آدم انقدر کج و کوله میکنه واقعیت رو تا قابل تحمل بشه. مانگر میگه این اتفاق معمولا توی سه تا شرایط میفته، یا به چیزی عشق داریم، یا از مرگ میترسیم یا اینکه وابستگی به مواد مخدر داریم.
حرف اصلیش اینه که وقتی در مقابل مرگ، سعی میکنیم خودمون رو به فراموشی بزنیم و به رومون نیاریم که هرلحظه ممکنه بمیریم، کسی خیلی بهمون اعتراضی نمیکنه. بالاخره این منتظر مرگ بودن، امیدمون رو به آینده کم رنگ میکنه و زندگی کردن با امید کم واقعا کار راحتی نیست. مانگر میگه کسایی که میتونن بدون امید داشتن دووم بیارن واقعا قابل احترامن.
در نهایت حرفش رو متمرکز میکنه روی مواد مخدر مانگر. میگه تصویر ذهنیی که ایجاد میکنن آدما برای خودشون اینه که با وجود اینکه اعتیاد دارم، میتونم اخلاقیات خودم رو حفظ کنم و قابل احترام باقی بمونم و آیندهی قابل قبولی داشته باشم. مانگر تعریف میکنه که وقتی جوون بودم از روانشناسی فروید برای ترک اعتیاد استفاده میکردن و موفقیت چندانی هم نداشتن، ولی الان با روشهای جدید ۵۰٪ معتادهای به الکل، الکل رو کنار میذارن که واقعا آمار خوبیه. میگه ولی حواسمون باید باشه که ۵۰٪ هم تا آخر عمر معتاد به الکل میمونن و خلاصه باورش اینه که بهتره خیلی خیلی محتاط باشیم در مقابل چیزهایی که خاصیت اعتیاد آور دارن چون اگر معتادشون بشیم دیگه فرار کردن ازش خیلی خیلی مشکله.
بریم سراغ مورد ۱۲م. تمایل به اهمیت دادن بیش از حد به خودمون.
تقریبا میشه گفت همهی ما آدما خودمون رو دست بالا میگیریم. حالا یعنی چی؟ یعنی مثلا رفتن از رانندهها توی سوئد پرسیدن به نظرت تو توی ۵۰٪ بهتر رانندهها هستی یا ۵۰٪ بدتر. بعد ۹۰٪شون گفتن ما جزو ۵۰٪ برتریم. یا مثلا ما وقتی یه چیزی رو داریم، براش ارزش بیشتری قائلیم نسبت به وقتی که نداریمش. میخواد ماشین باشه، خونه باشه، میخواد همسرمون باشه، بچمون باشه، والدینمون باشه. یه بچه معمولا ارزش بالایی برای پدر و مادرش قائله ولی اگه دوتا آدم غریبه رو بهش نشون بدن که این رفتارها رو دارن، ارزش خیلی کمتری براشون قائل میشه. در مورد ماشین و خونه، میگن انگار وقتی یکی میخواد بفروشتشون، میخواد پول خاطرات و تجربههای خوبی که توش داشته رو هم از مشتری بگیره.
ارزش خونهی ما برای خودمون خیلی بیشتر از یه آدم غریبهست، خیلی اغراق که بخوام بکنم، ممکنه مثلا گچ دیوار که ریخته برای ما خاطرهی اون روزی باشه که با پسرخالههامون تو خونه فوتبال بازی میکردیم، بعد یکیمون انگشت پاش گرفته به گچ دیوار یه خط گنده روی گچ افتاده، ولی برای مشتریی که میاد دیوار فقط داغونه، خطه ارزشی نداره. توی روانشناسی بهش میگن اثر دارایی.
نتیجهی اینکه ارزش بیش از حدی برای خودمون قائلیم این میشه که آدمایی که شبیه خودمون هستن رو به دیگران ترجیح میدیم. میگه این رو روانشناسا توی یه آزمایشی که با کیف پول انجام دادن خیلی جالب نشون دادن. وقتی کسی که یه کیف پول رو پیدا میکرد، با دیدن محتویات کیف پول، حس میکرد طرف شبیه خودشه، احتمال اینکه کیف پول رو به صاحبش برسونه خیلی خیلی بیشتر میشد. مانگر میگه این قضیه وقتایی خیلی اوضاع رو خراب میکنه که یه سری آدم با خصوصیات بد، چون شبیه هم هستن، دور هم جمع میشن، بعد به شکلی بالاخره قدرت رو بدست میارن و میگه اینارو از قدرت برداشتن خیلی خیلی مشکله. حالا فرق نداره استاد دانشگاهن، حزب سیاسین، نگهبان زندانن، فرقی نمیکنه کی باشن.
برای همین میگه یکی از ارزشمندترین نوع آدمها توی جامعه اون کسیه که به محض اینکه فساد رو میبینه، قبل از اینکه گسترده بشه و نشه باهاش دیگه مقابله کرد، سریع در مقابلش وامیسته.
مانگر میگه هرجایی که ما برای خودمون ارزش زیادی قائل باشیم، مشکل ایجاد میشه، اصلا مگه میشه نشه؟ داریم میگیم ارزش زیادی دیگه، به اندازه نیست. مثلا میگه وقتی یه شرکت بخت آزمایی به کسایی که بلیط میخرن اجازه نده که شمارهی بلیطشون رو انتخاب کنن، کلی کمتر بلیط میفروشه. آدما وقتی خودشون شماره رو انتخاب میکنن یه حس تعلقی بهش پیدا میکنن و بیشتر بلیط میخرن. یا مثلا وقتی یکی یه سهامی رو میخره، بهش تعلق خاطر پیدا میکنه که باعث میشه فکر کنه این سهامه بهتره، نسبت به وقتی که هنوز نخریدتش. یا مثلا وقتی که کسی روی مسابقات ورزشی شرط بندی میکنه، فکر میکنه که خودش اطلاعات خیلی بیشتر و بهتری نسبت به دیگران داره. میگه حتی توی صاحبهای شرکتها و کسب و کارها این قضیه خیلی شایعه.
اینکه فکر میکنن سرویسی که در آینده به مشتریهاشون میدن خیلی خیلی بهتر از سرویسیه که رقیبهاشون میتونن بدن.
توی استخدام کردن آدمها هم این قضیه وجود داره. وقتی باهاشون به صورت رو در رو صحبت میکنیم، برای حدسمون از خوب یا بد بودن این نیروی کار ارزش بیش از حدی قائل میشیم و به جای اینکه به تجربه و سابقهی کار کردنشون نگاه کنیم، وزن بیشتر رو به این میدیم که توی جلسهی مصاحبه چی در موردشون فکر میکنیم. میگه مثلا وقتی شرکتها میخوان مدیرعامل انتخاب کنن، معمولا سراغ گزینههایی میرن که بهتر بلدن خودشون رو present کنن. میگه تلستوی این قضیه رو به خوبی توی یکی از کتابهاش نشون میده. خلافکارها دوجور با خودشون کنار میان که آدمهای بدی نیستن. یا خودشون رو گول میزنن که اصلا اونها نبودن که خلاف رو انجام دادن، یه تصویر تخیلی از اینکه خودشون یه آدم دیگه هستن.
یا اینکه توجیه میکنن که دیگران هم اگه از اون شرایطی که من اومدم میومدن، همینکار ها رو انجام میدادن پس این خلافهایی که میکنن قابل بخششه.
میگه ماهایی که خلافکار نیستیم هم شبیه همین رفتار رو داریم. ما عملکرد بد خودمون رو که قابل اصلاح هم هست همینطوری توجیه میکنیم، چون اکثر ما میخوایم با این توجیه کردن احساس خوبی نسبت به خودمون داشته باشیم. برای اینکه این قضیه توی آدمیزاد خیلی رایجه، لازمه یه راه حل مناسبی براش داشته باشیم. پیشنهادهای مانگر اینه که به دوتا واقعیت ساده توجه کنیم. وقتی میتونیم چیزی رو اصلاح کنیم و نمیکنیم، خودمون رو بیشتر از هر کس دیگهای در خطر قرار میدیم. اینکه رفتارهای قابل اصلاحمون رو اصلاح نمیکنیم باعث میشه که همینطوری تصمیمهای بدتری بگیریم و رفتارهای غلط قابل اصلاح بیشتری رو انجام بدیم.
علاوه بر این توی جاهای رقابتی مثل یه شرکت خوب یا یه تیم ورزشی، احتمال اینکه بخاطر این رفتارهای غلطمون بیرونمون کنن خیلی خیلی بیشتر میشه پس موقعیتهای خوب رو با اصلاح نکردن خودمون، از دست میدیم. مانگر میگه این اصل رو باید توی تربیت کردن بچههامون هم در نظر بگیریم. میگه من یه دوستی داشتم که رئیس دانشکدهی موسیقی USC بود و یه حرفی که پدرش ۵۰ سال پیش بهش زده بود رو هنوز یادش بود. میگه وقتی کوچیک بود توی یه مغازهای کار میکرده این آقا و پدرش میبینه که داره از ظرف شکلاتی که این مغازه میفروشه، یواشکی یه شکلات بر میداره. وقتی که پدرش این رو میبینه، پسره به باباش میگه که، من داشتم این شکلات رو برمیداشتم ولی بعدا میخواستم جاش یه شکلات بذارم.
باباش میگه، بهتره که هردفعه که یه چیزی رو میخوای همینجوری برش داری و بگی که من یه دزد هستم تا اینکه خودت رو اینجوری توجیه کنی!
مانگر میگه باید تلاش کنیم یه نگاه واقع بینانه و بیطرفانه به خودمون، خانوادمون، دوستامون، عملکردمون و چیزهایی که داریم داشته باشیم. معلومه که با همهی این حرفایی که زدیم کار بسیار سختیه و خیلی وقتا هم شاید موفق نشیم، ولی باید همهی تلاشمون رو بکنیم که واقع بینانه و بیطرفانه به خودمون نگاه کنیم. مانگر آخر سر تاکید میکنه که باید حواسمون باشه این اهمیت بیش از حد به نظر خودمون دادن رو با شناختن خودمون قاطی نکنیم. اگه توی یه چیزی خوب هستیم، بیخودی فروتنی اضافی به خرج ندیم. وقتی کارمون رو به درستی انجام میدیم یا تصمیمهای خوبی میگیریم باید به خودمون افتخار کنیم. توی انگلیسی به هردوی افتخار کردن و مغرور بودن، میگن Pride داشتن. توی فارسی ما این دوتا مفهوم رو از هم جدا میکنیم، برای همین یه کم حرفی که مانگر میخواد بزنه برای ما توضیحش راحتتره.
توی فرهنگ مسیحی pride داشتن چیز منفییه. حرف مانگر اینه که غرور بیش از حد اون چیزیه که بده و نباید بیش از حد فروتن باشیم و به خوبیهای خودمون افتخار نکنیم. مانگر میگه به نظر من مهمترین نوع افتخار کردن، اینه که به خودمون بابت قابل اطمینان بودنمون افتخار کنیم. اینکه دیگران میتونن بهمون اعتماد کنن. کلا مانگر بسیار به این باور داره که اعتمادکردن یکی از قدرتمندترین چیزها در زندگیه.
مورد ۱۳م رو بگیم و کم کم دیگه این اپیزود رو ببندیم. مورد کوتاهی هم هست. تمایل به خوشبینی بیش از حد. میگه معروفترین فیلسوف یونانی، ۳ قرن قبل از میلاد مسیح یه جملهی مهم داره. میگه هرچیزی که آرزوش رو داریم، همون رو هم باور میکنیم.
میگه این حرف کوتاهی که این فیلسوف میزنه دوتا بخش داره. یکی اینکه ما خیلی وقتها واقعیت رو انکار میکنیم، و یکی اینکه بیش از حد خوشبین هستیم، حتی در شرایطی که اوضاعمون اتفاقا خیلی هم خوبه. خوشبینی در ما همیشه وجود داره، حتی در شرایط که در حال رنج کشیدن نیستیم یا حتی از رنجی که قراره در آینده بکشیم نمیترسیم. میگه شما ببینید چقدر آدمهای خوشحال میرن بلیط بخت آزمایی میخرن. مانگر با خود خوشبینی مشکلی ندارهها، مشکلش با خوشبینی احمقانهست. میگه ساختار تکاملی مغز ما، ابزارهای مناسبی برای مواجهه با این قضیه رو برامون ایجاد نکرده، بهتره که یادبگیریم از ابزارهای ابتدایی آمار و احتمال برای بررسی واقعیتهای دنیا استفاده کنیم.
میگه همونطوری که موقع یه بازی ورزشی مثل گلف، لازمه از مربیت یادبگیری که چوب گلف رو چجوری دست بگیری و اون حالت ابتداییای که فکر میکنی مناسبه، روش خوبی نیست، توی زندگی هم مدلهای پیشساختهای که تو ذهنمون داریم مدلهای خوبی نیستن و باید آمار و احتمال رو درست یادبگیریم تا بتونیم دنیا رو درست درک کنیم.
خب این اپیزود هم مثل اپیزود قبلی طولانیتر از حالت عادی شد. ولی خب با فیدبکهایی که از اپیزود قبلی از شما گرفتیم به نظرم احتمالا شما هم مثل من از اینکه این اپیزود طولانی بود خوشحالید. حالا یه اپیزود دیگه هم مونده که باید بسازیم در مورد این مقاله. حالا قبل جمع کردن اپیزود بذارید مثل همیشه خلاصه کنیم حرفایی که زدیم رو. اولین حرفی که توی این اپیزود از مانگر نقل کردیم، گرایش آدمیزاد به پیوستگی و یکپارچگی بود. اینکه ما اگر یه رفتاری باهامون انجام بشه یا یه رفتاری رو خودمون انجام بدیم، انتظار داریم رفتارهای بعدی هم شبیه همون باشه. حرف ششم این بود که ما ذاتا کنجکاویم. حرف هفتم این بود که ما به صورت ذاتی عدالت رو، شبیه توصیف آقای کانت از عدالت میدونیم. اینکه چیزی عادلانه و اخلاقیه که اگه همهی افراد دنیا انجامش بدن، مشکلی پیش نیاد.
مورد هشتم تمایل ما به حسادت بود. اگه یادمون باشه از حسادت خواهر و برادر ها به هم حرف زد و گفت ما کلا یه رقابتی برای بهتر بودن از دیگران تومون وجود داره که باعث میشه حسادت کنیم. مورد نهم تمایل به تلافی کردن بود. گفتیم ما خوبی و بدی رو دوست داریم تلافی کنیم و این تلافی کردن وقتی با یکپارچگی و منافع ترکیب بشه میتونه تبدیل به یه موجود قدرتمندی بشه. مورد دهم تاثیر پذیری از ربط دادن چیزایی به همدیگه بود که ربط کمی هم به هم دارن. اینکه مثلا یکی وقتی شلوار آبیش رو میپوشه و لاتاری برنده میشه، ممکنه باخودش فکر کنه این شلوار آبی دلیل برنده شدن لاتاری بود. مورد ۱۱م این بود که ما تمایل داریم بخاطر درد نکشیدن واقعیت رو کتمان کنیم. در مورد کسایی حرف زد که فرزندشون رو توی جنگ از دست داده بودن و کتمانش میکردن.
مورد یکی مونده آخر این اپیزود، این بود که ما برای خودمون و نظر و انتخاب خودمون ارزش اضافی قائلیم. گفتیم مثلا ۹۰٪ رانندههای سوئد میگفتن ما جزو ۵۰٪ برتر رانندهها هستیم. چیزای دیگهای هم بود. درنهایت مورد آخر اینه که ما موجودات بیش از حد خوشبینی هستیم، خوشبینی برای نجات از فلاکت چیز خوبیه، ولی وقتی اوضاعمون خوبه و زیادی خوش بین هستیم، تصمیمهای احمقانه میگیریم که این تصمیمها باعث اتفاقات بدی توی زندگیمون میشه. این هم چیزیه که باید حواسمون بهش باشه!