ویرگول
ورودثبت نام
آتنا
آتنا"سر ممکنه که اشتباه کنه اما خون هرگز"
آتنا
آتنا
خواندن ۱۰ دقیقه·۱ ماه پیش

بودن به رغم مرگ

نوشتن متنی که از اولش یه عنوان توی سرت نداره خیلی سخته. مثل نوشتن داستانی می‌مونه که پنداخلاقی نداره. حتی خود نویسنده هم از یه جای کار می‌شینه پشت صفحه، چشم‌هاش رو ماساژ می‌ده و با خودش می‌گه "خب که چی؟" عنوان یه سرنخه. یه سر نخ چندتایی. مثل تازیانه؟ اون بالا وایمیسته و تک‌تک نورون‌های مغزی که یه ارتباطی به خودش داشته باشن رو شکار می‌کنه. بعدم نظمشون میده و به جهتی که خودش رو اثبات کنن روی کاغذ میاره. مانیتور.

مشکل من دقیقا همینه. اگه اسم این متن رو بذارم "در تمنا" اون وقت قراره تهش نتیجه بگیرم که زندگیم سراسر خلائه و من تشنه‌لب و بی‌‌آماج، ول می‌گردم. اگه اسمش رو بذارم "جیرجیر تخت و سودای دوست داشتن" اون وقت خیلی یه جوری میشه. کلا هر اسمی که توش یه نشونه‌هایی از عشق و عاشقی دیده بشه یه جوریه. حداقل برای من. به قول (مترجم) شخصیت لید پسر سریال سقوط بر روی تو، من آدم شل‌قلبی هستم. یا دلم بزرگه. قد یه شهر. شایدم فقط 老师 باشم. شایدم بدبخت و نفهمم. داشتم می‌گفتم، به همین منوال، اگر اسمش رو بذارم "بیش‌برانگیختگی" اون وقت مجبور میشم یه متن چند دقیقه‌ای با رگه‌های علمی براتون بنویسم که توش توضیح بدم چرا من نمی‌تونم محض رضای خودم و خدا، کمی عادی رفتار کنم. این خیلی جالب نیست که ما آدما می‌تونیم انقدر درباره همه چیز تصمیم بگیریم؟ به نظر من هرچند، این باگ بشریته. همونطور که فرزند کمتر، زندگی بهتر؛ ایده کمتر، روان آسوده‌تر.

چی شد که اومدم اینجا؟ نمی‌دونم. یه فکر مریضی هست که چند روزه به سرم زده. این که دقیقا چه چیزی درباره من، من رو لایق عشق می‌کنه (همون عشقِ عشق دیگه)؛ من آدم معقول و منطقی‌ای هستم، سازگارم، پرانرژی‌ام، توی اجتماع به حد خودم خوب و محترم به نظر میام (وارد تعریف حد خودم نمی‌شم)، حاضرم برای طرف مقابلم از جون و دلم مایه بذارم و اگرم کمبود و نقصانی داشته باشم حاضرم برای رفعش تلاش کنم و از این تلاش دلزده و چرکین نمی‌شم. درست مثل مامانم. شایدم نه. درست مخالفش؟ نمی‌دونم.

اما دنیا یک چیزی رو به من یاد داده، که هیچکدوم از این‌ها باعث نمی‌شه محبتت توی دل کسی جوونه بزنه؛ نهایتا باعث بشن جزو "گزینه‌های خوب" به نظر بیای، یا نمی‌دونم، آدما رو درباره‌ات کنجکاو کنه. من فکر می‌کنم آدم‌ها عاشق هنرمندها می‌شن. رئیس دانشکده روانشناسی (که زیرآبی سر کلاساش می‌شینم و (و شاید دیگه نتونم بشینم (چون درس دارم))) می‌گفت هنر آخرین درجه تکامل نماده و نماد راه برقراری ارتباط انسان با جهان. به قولی اگر کودکی خوب و سالم رشد کنه، اگر بتونه ارتباط خودش و دنیا رو همونطور که به ذهنش متبادره کشف کنه، هنرمند می‌شه. و هنر، نه به معنای مهارت، بلکه به معنای جوشش درونی‌ایه که منجر به خلق بشه. همونطور که خدا انسان رو آفرید.

یک سوال فلسفی پیش میاد. اگر هنرمند شبیه خداست و هنرمند شدن حاصل محیط، پس خدای بی‌هنرها کجاست؟

ادامه بدم؛ من به گمان خودم هنری ندارم. نه می‌تونم خوب برقصم و نه با موسیقی ارتباط می‌گیرم و نه با سینما. نمی‌تونم ساده‌ترین نقاشی‌ها رو بکشم و نه می‌تونم ساده‌ترین غذاها رو بپزم. در آرایش کردن هم بی‌ذوق و بی‌استعدادم و هیچ هنر دستی دیگه‌ای هم ندارم. حتی نمی‌تونم شعر بنویسم. (و حتی نمیتونم شعر رو بفهمم) اینجور مواقع یک صدایی ته سرم میگه «ولی تو می‌تونی بنویسی» و من جوابش رو میدم «آره، متن درسی رو خوب می‌نویسم» این رو میگم؛ اما بعدش دور از چشمش و دزدکی میام می‌شینم اینجا، دستم رو روی کیبورد می‌کشم تا شاید بتونم چیزی بگم. تا شاید جمله‌ای بنویسم یا نظمی رو به زنجیر بکشم که خودم رو به شگفتی بیاره. یک ترکیب بدیع، یه راه جدید، یه کلمه‌ای که چرخشش روی زبون گرد و صیقل‌خورده باشه.

بعضی‌ها میگن فلسفه دونستن هنره، بعضی‌ها میگن فهمیدن هنره، اما به نظر من اینا همش دروغه. هنر باید زندگی رو برای بقیه آسون‌تر کنه؛ نه که بشه دردی روی قله کوه دردها. من چی دارم که زندگی رو برای بقیه آسون‌تر می‌کنه؟ آدما بهم می‌گن که با دیدن من امیدوار می‌شن؛ میگن من خیلی سرسختم، به نظر خودم کله‌شقم. منم دارم برای همین زندگی می‌کنم. می‌خوام ببینم چی میشه. میگن خدا قلب و ریه و معده بیمار رو مجازات نمی‌کنه، چرا باید مغز بیمار مجازات بشه؟ من می‌پرسم چرا باید کسی مجازات بشه؟ وقتی زندگی انقدر، انقدر... سبکه. یک نفر نوشته بود "کاش آتیش جهنم برای ما نرم‌تر بسوزه، اونقدری نرم که تبدیل به گرما بشه، گرمایی که در طول زندگی روحمون از پذیرشش سر باز زد" پس منم هیچ جوره زیر بار نمیرم که لایق مجازاتم. می‌خوام زنده بمونم و ببینم خب، اگه زندگی جز زندگی نیست، خود زندگی چی هست؟ زندگی کردن هنره؟ فکر کنم یه کتاب هم به این اسم وجود داره، پس هست؟ خسته‌ام از تعاریف مبهم و پخش و پلا و به مرجع متکیِ واژه‌ها. اما آیا هنری هم هست که تو رو لایق عشق بکنه؟

گاهی به این فکر می‌کنم دخترهای قشنگ زیادی توی دنیا وجود داره و چی شد که من یکی از اون ها نشدم؟ (باورم کنید، اگه شما هم توی خوابگاه دخترونه زندگی کنید و یکمی هم اهل چشم چروندن باشید به همین نتیجه می‌رسید) در واقع، دختر خوشگل بودن فقط به معنای داشتن جاذبه نیست. به این معناست که تو یه دختر خوشگلی. که با یک معیار بزرگ جامعه خوب کنار اومدی و احتمالا با باقیش هم میای. که مجبور نیستی هر روز از خودت بپرسی-زیبایی چیه و تا کجا بازی رو پیش میبره؟- و مجبور نیستی بشینی اینجا و خط به خط ردیف کنی دخترهای قشنگ زیادی توی دنیا هستن.

بحث به بی‌راهه رفت. دوست نداشتم این متن درباره چرایی دوست داشته شدن باشه. اما حالا اگر بخوام سوال رو برگردونم، خب بازهم میشه چرایی دوست داشته شدن. چرا باید دوست داشته بشیم؟ وقتی عاقبت همه آدم‌ها رو نگاه می‌کنیم کمتر کسی (جز در قصه‌ها که الی‌ماشالله بخت همه باز شده) با صرف دوست داشته شدن به کمال رسیده. حتی خیلی‌ها از بابت اینکه احساسات و سرجهازی اون، یعنی انتخاب شخصی که تداعی‌گر احساسه پشیمونن؟ پس چرا عشق رو تمنا می‌کنیم و چرا از بابت نداشتنش غصه می‌خوریم؟ آدم تا کجا به حقارت و بیچارگی و استیصال بیافته که باور کنه در حد یک انسان، کوچیکه؟


رفتم از لباسشویی وقت بگیرم. از عمده فعالیت‌های مفرح دانشجویی. ولی من واقعا سعی می‌کنم قدر تک تک این لحظات رو بدونم. هرچی نباشه یه تخت دارم، کلی سالن مطالعه و کتاب، چندتا استاد و حتی غذا هم بهم میدن. اوایلش رشته‌ام رو دوست نداشم (ازش بیزار و متنفر بودم)؛ حالا هم دوستش ندارم اما انتظاراتم رو کم کردم. اون روز به یه نفر گفتم «آدم هرجایی که هر نیازش به طور حداقلی برآورده شده رو دیگه باید دست نزنه و بره سراغ چیزای بالاتر؛ وگرنه تا ابد توی همون نیاز گیر می‌کنه» اونم گفت حرف خوبی میزنی. (توی صف یکی از پاراگراف‌های بالای . . . . رو هم اضافه کردم که عمرا نمی‌تونید حدس بزنید کدومه.)

بخش دوم رو با چیزی شروع می‌کنم که در واقع فکر کردم متن رو می‌نویسم تا درباره‌اش بگم. ببیند یک دوز سرتونین و دوپامین چقدر آدم رو از راه خودش میکشه بیرون. اکسی توسین؟

امروز قراره دومین جلسه مشاوره‌ام باشه. قبلا هم رفتم؛ ولی میرفتم تا یکی نجاتم بده. الان میرم تا یکی کمکم کنه خودم رو نجات بدم. به نظرم اکثر ما آدما فقط وقتی کمک می‎‌گیریم که قبلش خودمون به خودمون کمکی کرده باشیم. وقتی که حرف‌های خوبی ریشه در سرمون زده و شاخه‌هاش کم‌کم داره قلب هم می‌رسه‌است که تازه تصمیم می‌گیریم گوش به سایر نداهای دنیا بدیم تا فقط یه مهر تایید روشون بگیریم.

حرف خوبی بهم زد (شایدم حرف خوبی به خودم زدم)، که تا وقتی همه تلاش‌هات ر در راستای یک هدف واحد و مشخص بکنی، یه خدشه کوچیک توی اون هدف، یه شکاف بزرگ توی هویت و تمام زندگیته. همونطور که گفته بودم و اگه خونده باشید، زندگی من عمدتا یه ترکیب از روزهای معمولی و افتضاحه. روزهای پرتلاش و تیک‌های پیاپی توی دفتر برنامه‌ریزیم و روزهایی که زنده موندن هم توشون سخته، روزهایی که مغزم چنگ میزنه به تک تک کلمات و جملات و فلسفه و دین و عشق و خرده‌ ریزه‌هایی که از ساختار مغز می‌دونم تا فقط بتونه یه دلیل واسه این پیدا کنه که چرا باید بخوام نفس بعدی رو هم پایین بدم. چند وقتیه که از این روزها نداشتم. راستش فقط به این خاطر تصمیم به کمک گرفتن گرفتم (؟) که می‌ترسم شیطان‌های درونم در حال توسعه یک نقشه چریکی و استراتژی دقیق باشن و واسه همینه که صداشون درنمیاد.

من از اینکه اخیرا حالم بد نشده می‌ترسم، اینطوری که من، من نیستم. و اگه این من نیستم، پس کیه؟ یه مهمونه که باید بشناسمش؟ یا یک متجاوزه که باید باید از ملک خودم بیرونش کنم؟

ادامه بدم، بهم گفت که نباید همه فعالیت‌های زندگیم در راستای یک چیز باشن. توی این مورد من آدم زیاده‌رویی هستم. یا بودم. من حتی نفس‌هام رو می‌شمردم و طبق تابعی به شانس رسیدن به هدفم تبدیل می‌کردم (هدفم محدودیت سنی داشت و به نظرم هر یک روز که سنم به سقف نزدیک تر می‌شد کلی عقب میافتادم)، به فکر هدفم بیدار می‌شدم و به رویاش می‌خوابیدم. به چیزهایی علاقه نشون میدادم که من رو بهش نزدیک می‌کنن، جاهایی می‌رفتم که ربطی بهش داشته باشن، چیزهایی رو می‌خوندم که من رو آدم شایسته‌تری براش بکنن، تک تک کلمات دنیا رو جوری تفسیر می‌کردم که یک ربطی بهش داشته باشن. اگه می‌فهمیدم بین صد تا انتخاب به ترتیب مناسب بودن براش، رتبه دوم رو انتخاب کردم، شب‌ها از اضطراب و ترس عقب افتادن خوابم نمی‌برد. من خودم رو حیف و تلف هدفم کردم. عشق بچگیم رو از دست دادم چون هدفم از احساسم مهم‌تر بود، فرصت خوشحالی رو از دست دادم چون خودم رو لایقش نمی‌دونستم اگر توی موقعیت هدفم نبودم، من حتی قیچی دستم گرفتم و قطعه‌هایی از خودم رو بریدم تا اندازه هدفم بشم. فرصت احساس کافی بودن رو از خودم گرفتم چون توی رقابتی که فقط ذهنم من رو توش می‌دید، بهترین نبودم.

اما حالا، دارم به این فکر می‌کنم که «وَمَا هَٰذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ ۚ» من آدم مذهبی‌ای نیستم. در واقع بدترین آدم از نظر مذهب حساب میشم چون هیچ جاییم به هیچ جاییش نمی‌خوره. اما همینا رو به ما یاد دادن دیگه، بذارید فکر کنم این خدا هم با من هم نظره و آیاتش رو تفسیر به رای کنم. من معتقدم که آیه آیه‌است، اتفاقاتی که برای من افتاده هم آیه‌است و خودم هم آیه‌ام. چون اگر دنیا خالق واحد داره پس درش چیزی جز آیه نیست. باز هم از بحث خارج شدم.

این روزها فکر می‌کنم که دنیا واقعا یک بازی کوتاه و عجیبه، درسته که انسان جز این چیزی نداره، جز تنش و جز روحش و جز احساسش. اما بازهم، همه این‌ها مگه چقدر میارزه؟ مگه نیستم آدم‌هایی که از همین‌ها هم بی‌بهره بودن یا شدن؟ پس اگر آدمیت به تحقق اهداف بود، پس هرکسی که امکانات و پول کمتری داره اصلا آدم نیست. تصمیم گرفتم یک لحظه بیام پایین و قله‌های دیگه توی دنیا رو هم ببینم. که بازهم به خودم اجازه انتخاب کردن چیزهای اشتباه رو بدم. که بیام و تیکه‌پاره‌های زندگیم رو همونطور که هستن، تکه پاره و جدا از هم، ببینم.

حالا به این فکر می‌کنم که هدف من هرچند مهمه، اما دیکتاتور زندگی من نیست. بدن من، به به حیث اینکه بدن منه ارزشمنده؛ تفریح من، به خاطر اینکه من رو خوشحال می‌کنه ارزشمنده. رشته من، به این دلیل خوبه که به من فرصت کنجکاوی رو میده. هرچند که ممکنه هیچکدومشون من رو به اون ایده‌آل کودکیم (من یازده ساله بودم که دلم برای هدفم لرزید) نزدیک نکنن؛ بازهم وجود دارن و همین کافیه. شاید اگه یاد بگیرم از اهمیت این راه کم کنم، اون وقت خود مقصد هم از یه غول بزرگ بی‌شاخ و دمی که تصورش قلبم رو به تپش‌های نامتقارن وامیداره، تبدیل بشه به یک موجودیت خیالی و احتمالی مثل بقیه چیزها، که رام کردنش هم آسون‌تر باشه.

این متن رو اینطور تموم می‌کنم که بهتون بگم بیاید کمتر به خودمون سخت بگیریم. اگر چیزی خوبه، پس خوبه و اگر بده پس بده. یک لحظه خوب، فارغ از اینکه قبلش چی بوده و بعدش چی میشه بازهم لحظه خوبیه (جالبه که بهتون بگم این سوال که آیا واقعا هر لحظه به تکیه بر خودش قابل ارزش‌گذاری هست یا نه یه شاخه علمیه و جوابش اینه که "نه"، ولی کی اهمیت میده؟) رمنس دو روزه من، امید یک سال من، آرزوی سه ساله من، شادی من به صرف باور به یک دروغ؛ همگی در کفه‌ واقعیت وزن دارن. همونطور که بودن به رغم مرگ.

خوشم میاد یه چیزی بذارم که فقط خودم میفهمم. اگه اونقدر پیگیر بودید که دارید این زیرنویس عکس رو هم میخونید، باید بهتون بگم که واژه چینی بندهای اول در واقع به معنی معلمه، اما خونده میشه "لاوشی"
خوشم میاد یه چیزی بذارم که فقط خودم میفهمم. اگه اونقدر پیگیر بودید که دارید این زیرنویس عکس رو هم میخونید، باید بهتون بگم که واژه چینی بندهای اول در واقع به معنی معلمه، اما خونده میشه "لاوشی"

زندگیآدمفلسفه عشقمطالعه کتابدنیا
۸
۲
آتنا
آتنا
"سر ممکنه که اشتباه کنه اما خون هرگز"
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید