ویرگول
ورودثبت نام
امیر جوان میر
امیر جوان میرآموزش رایگان برنامه نویسی، گرافیک، سئو و ....
امیر جوان میر
امیر جوان میر
خواندن ۱۱ دقیقه·۱ ماه پیش

ساخت یک دیزاین سیستم در آخر هفته

فرض کن یک پروژه ی شخصی را شش ماه است که داری می سازی. هر بار که به یک دکمه ی جدید نیاز داری، استایل دکمه را از صفر می نویسی. هر کارت جدید، حاشیه ی داخلی اش کمی با قبلی فرق دارد. خاکستری هایت همه کمی متفاوت اند: #666، #6b6b6b، #707070.

این ها در ده ها فایل پخش شده اند و هیچ کدام یکسان نیستند. محصول کار می کند، اما هر صفحه ی جدید بیشتر از حد لازم طول می کشد و هر تصمیم طراحی مثل این است که برای اولین بار گرفته می شود.

راه حل پیچیده نیست فقط یک فایل CSS با متغیرهایی که واقعاً از آن ها استفاده کنی.

چرا بیشتر توسعه دهنده های تک نفره سیستم طراحی را نادیده می گیرند؟

دلیل رایج کمبود وقت است. سیستم طراحی حس کار زیرساختی می دهد؛ همان کاری که وقتی پروژه «به اندازه ی کافی بزرگ» شد انجام می دهی. بنابراین سریع تحویل می دهی، تصمیم های محلی می گیری و ادامه می دهی.

اما هزینه ی پنهان ظاهر می شود. یک گزارش تحقیقاتی از Sparkbox نشان داد تیم هایی که سیستم طراحی دارند، ۴۷٪ زمان کمتری را نسبت به تیم های بدون آن صرف توسعه ی فرم می کنند. این شکاف روی هم انباشته می شود هر کامپوننتی که بدون سیستم بسازی، یک رویه ی کمی متفاوت ایجاد می کند.

بعد از شش ماه، پانزده نوع دکمه ی متفاوت داری و هیچ قاعده ی روشنی برای اینکه کدام را کِی استفاده کنی، نداری.

هزینه ی دیگر خستگی تصمیم گیری است. بدون سیستم، هر عنصر جدید رابط کاربری از تو می خواهد که دوباره به همان سؤالات پاسخ دهی: چقدر حاشیه ی داخلی؟ کدام اندازه ی فونت؟ چه شعاع گوشه ای؟ یک سیستم طراحی به این سؤالات یک بار پاسخ می دهد. بعد از آن، دیگر تصمیم نمی گیری و شروع به ساختن می کنی. سرمایه گذاری یک آخر هفته، با همان ویژگی بعدی که تحویل می دهی، هزینه اش جبران می شود.

حداقلِ سیستم طراحیِ قابل استفاده

نیازی نیست کار بزرگی انجام دهی. یک سیستم طراحی کارآمد برای یک توسعه دهنده ی تک نفره یا یک تیم کوچک دقیقاً به چهار چیز نیاز دارد:

اول، توکن های طراحی

مقادیر خام شما. رنگ ها، فاصله گذاری، شعاع گوشه ها، اندازه های فونت. این ها همان عناصر پایه ای هستند که همه چیز دیگر به آن ها ارجاع می دهد.

دوم، مقیاس تایپوگرافی

مجموعه ای تعریف شده از اندازه ها و وزن ها برای سرعنوان ها، متن اصلی، زیرنویس ها و برچسب ها. نه گزینه های بی نهایت، یک مجموعه ی ثابت.

سوم، مقیاس فاصله گذاری

ریتمی یکنواخت برای حاشیه ی داخلی، حاشیه ی خارجی و فاصله ها. رایج ترین رویکرد، یک واحد پایه ی ۸ پیکسلی با مقیاسی تعریف شده است: ۴، ۸، ۱۶، ۲۴، ۳۲، ۴۸، ۶۴.

چهارم، کتابخانه ی کامپوننت

دکمه ها، فرم ها و کارت ها برای شروع. نه همه چیز. فقط همان سه کامپوننتی که در هر پروژه ای به سراغشان می روی.
همین. بقیه چیزها می توانند صبر کنند تا واقعاً به آن ها نیاز پیدا کنی.

ویژگی های سفارشی CSS به عنوان ستون فقرات

برای شروع، به Style Dictionary یا Theo یا هیچ ابزار ساخت وسازی نیاز نداری. یک فایل CSS خوش ساختار با ویژگی های سفارشی، نقطه ی شروع درستی برای یک پروژه ی تک نفره یا یک تیم کوچک است.
یک فایل واقعی توکن ها این گونه به نظر می رسد:

:root { /* Colors — primitives */ --blue-500: 2563eb; --blue-600: 1d4ed8; --gray-100: f3f4f6; --gray-700: 374151; --gray-900: 111827; --red-500: ef4444; --white: ffffff; /* Colors — semantic */ --color-primary: var(--blue-500); --color-primary-hover: var(--blue-600); --color-text: var(--gray-900); --color-text-muted: var(--gray-700); --color-surface: var(--gray-100); --color-error: var(--red-500); /* Spacing */ --space-1: 0.25rem; /* 4px */ --space-2: 0.5rem; /* 8px */ --space-3: 0.75rem; /* 12px */ --space-4: 1rem; /* 16px */ --space-6: 1.5rem; /* 24px */ --space-8: 2rem; /* 32px */ --space-12: 3rem; /* 48px */ /* Typography */ --font-size-sm: 0.875rem; --font-size-base: 1rem; --font-size-lg: 1.125rem; --font-size-xl: 1.25rem; --font-size-2xl: 1.5rem; --font-size-3xl: 1.875rem; --font-weight-normal: 400; --font-weight-medium: 500; --font-weight-bold: 700; --line-height-tight: 1.25; --line-height-normal: 1.5; /* Border */ --radius-sm: 4px; --radius-md: 6px; --radius-lg: 8px; --radius-full: 9999px; }

رویکرد دو لایه

عناصر پایه (مثل blue-500) و توکن های معنایی (مثل color-primary) ارزش دارد که از همان ابتدا جدا شوند. بر اساس راهنمای سیستم های طراحی ۲۰۲۵ در design.dev، جدا کردن مقادیر پایه از توکن های معنایی، همان چیزی است که بعداً تم سازی را ممکن می کند.
مثال: وقتی بخواهی حالت تاریک را اضافه کنی، فقط لایه ی معنایی را تغییر می دهی. عناصر پایه یکسان می مانند، کامپوننت ها یکسان می مانند. فقط دوباره مشخص می کنی که color-primary به چه چیزی اشاره کند.
مثال:

[data-theme="dark"] { --color-primary: var(--blue-400); --color-text: var(--gray-100); --color-surface: var(--gray-800); }

ویژگی های سفارشی CSS در زمان اجرا کار می کنند، یعنی بدون نیاز به مرحله ی ساخت به روزرسانی می شوند و می توان با جاوااسکریپت تغییرشان داد. آن ها از تغییر تم پشتیبانی می کنند، به ترجیحات کاربر پاسخ می دهند و به طور طبیعی در درخت کامپوننت های شما جاری می شوند. هیچ کدام از این ها با متغیرهای Sass ممکن نیست، چون Sass پیش از آنکه مرورگر آن ها را ببیند، کامپایل شده و از بین می رود.
این فایل را در بالای شیوه نامه ی اصلی خود وارد کن و هر کامپوننتی که می نویسی، بلافاصله به هر توکنی دسترسی دارد.

اول چه چیزی را بسازیم؟

دکمه ها، فرم ها، کارت ها به همین ترتیب

دکمه ها پرلمس ترین کامپوننت هر رابط کاربری هستند و در بیشترین حالت ها وجود دارند:

  • پیش فرض

  • هاور

  • فوکوس

  • فعال

  • غیرفعال

  • در حال بارگذاری

وقتی دکمه ها را اول می سازی، مجبور می شوی هم زمان درباره ی توکن های رنگ، شعاع گوشه ها، مقیاس فاصله گذاری و سبک حلقه ی فوکوس تصمیم بگیری. این تصمیم ها زبان بصری همه چیزِ بعدی را تعیین می کنند.
مثال:

.btn { display: inline-flex; align-items: center; gap: var(--space-2); padding: var(--space-2) var(--space-4); font-size: var(--font-size-base); font-weight: var(--font-weight-medium); border-radius: var(--radius-md); border: none; cursor: pointer; transition: background-color 0.15s ease; } .btn-primary { background: var(--color-primary); color: var(--white); } .btn-primary:hover { background: var(--color-primary-hover); } .btn-primary:focus-visible { outline: 2px solid var(--color-primary); outline-offset: 2px; } .btn-primary:disabled { opacity: 0.5; cursor: not-allowed; }

دوم فرم ها

فرم ها جایی هستند که ناهماهنگی بصری بیشترین آزار را برای کاربر ایجاد می کند. فیلدهای ورودی، برچسب ها، حالت های خطا، متن راهنما. همه ی این ها باید یکدست به نظر برسند. فرم ها از مجموعه تصمیم های متفاوتی نسبت به دکمه ها استفاده می کنند.

چرا فرم ها بعد از دکمه ها می آیند؟ چون وقتی دکمه ها را ساخته باشی، مقیاس فاصله گذاری و قواعد شعاع گوشه را قبلاً مشخص کرده ای. بنابراین کامپوننت های فرم بدون اینکه زور بزنی، خویشاوند دکمه ها به نظر می رسند.
مثال ساده:

.input { padding: var(--space-2) var(--space-3); border: 1px solid var(--gray-300); border-radius: var(--radius-md); font-size: var(--font-size-base); color: var(--color-text); background: var(--white); } .input:focus { border-color: var(--color-primary); outline: none; box-shadow: 0 0 0 3px rgba(37, 99, 235, 0.1); }

سوم کارت ها

کارت ها عمومی ترین الگوی ظرف هستند. آن ها دکمه ها را در خود جای می دهند و گاهی عناصر فرم را شامل می شوند. به همین دلیل آخر از همه ساخته می شوند. چون می خواهی بعد از کامپوننت هایی بسازی شان که معمولاً داخلشان زندگی می کنند. کارت ها همچنین رنگ سطح و قواعد سایه را تعیین می کنند که به بقیه ی سیستم بازخورد می دهد.
مثال:

.card { padding: var(--space-6); border-radius: var(--radius-lg); background: var(--color-surface); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.1); }

مستندسازی

مستندسازی همان بخشی است که توسعه دهنده های تک نفره بیشتر از همه نادیده می گیرند و شش ماه بعد پشیمان می شوند. چون یادشان نمی آید چرا --radius-md: 6px را انتخاب کرده اند یا برای حاشیه ی داخلی کامپوننت در مقابل حاشیه ی چیدمان، کدام مقدار فاصله را استفاده کنند.

حداقلِ مستندسازی که واقعاً استفاده می شود، یک نمونه Storybook نیست. یک فایل HTML واحد است به نام design-system.html که tokens.css را import می کند و هر توکن و کامپوننت را به صورت بصری نمایش می دهد. نیازی به فریم ورک نیست. فقط یک صفحه که در مرورگر باز می کنی و می بینی همه چیز چه شکلی است و چه نامی دارد.

این فایل را در بخش های زیر سازماندهی کن:

رنگ ها: هر توکن معنایی به صورت یک نمونه رنگ با نام و مقدار فعلی اش در زیر آن. وقتی وسط کار هستی و یادت نمی آید نام رنگ متن کم رنگ چیست، این صفحه را باز می کنی، می بینی و نام توکن را کپی می کنی.

تایپوگرافی: هر توکن اندازه با متن واقعی در همان اندازه نمایش داده می شود. مثلاً «Heading 1» با --font-size-3xl و --font-weight-bold، و «Body» با --font-size-base و --font-weight-normal. مرجع بصری همیشه از خواندن لیست مقادیر rem بهتر است.

فاصله گذاری: یک مقیاس بصری که هر مقدار فاصله را به صورت یک نوار رنگی با همان عرض یا ارتفاع نشان می دهد. سیستم واحد پایه ۸ پیکسلی وقتی ریتم را ببینی، فوراً شهودی می شود.

  • کامپوننت ها: هر کامپوننت در همه ی حالت هایش، همه در یک جا.

  • دکمه: پیش فرض، هاور، غیرفعال.

  • ورودی: خالی، فوکوس شده، خطا.

  • کارت: پیش فرض.

چه زمانی ابزار اضافه کنیم؟

یک فایل CSS ساخت یافته نقطه ی شروع درستی است. اما چه زمانی بیشتر اضافه کنیم؟
Style Dictionary زمانی ارزش دارد که بخواهی توکن ها را بین پلتفرم های مختلف به اشتراک بگذاری وب، iOS، اندروید یا ایمیل. این ابزار تعریف های JSON توکن را می گیرد و خروجی های مخصوص هر پلتفرم را تولید می کند:

  • ویژگی های سفارشی CSS

  • متغیرهای Sass

  • کاتالوگ های دارایی Swift

  • XML اندروید

برای یک پروژه ی وب تک نفره، احتمالاً زیادی است. اما برای پروژه ای که هم اپ وب دارد و هم اپ React Native، زمان راه اندازی اش را سریع جبران می کند.
https://styledictionary.com/

Theo (محصول Salesforce) مشابه Style Dictionary کار می کند و نحو پیکربندی اش کمی ساده تر است. از سال ۲۰۲۵ نگهداری فعال کمتری دارد اما برای تیم هایی که زودتر آن را پذیرفته اند و نیازی به تغییر ندارند، هنوز کار می کند.
https://github.com/salesforce-ux/theo

برای بیشتر پروژه های تک نفره و تیم های کوچک، همان فایل CSS ساخت یافته پاسخ درست است. بر اساس گزارش ۲۰۲۴ «State of Design Systems» از Specify، ۷۴٪ سیستم های طراحی بالغ از توکن ها به عنوان روش اصلی توزیع تصمیم های طراحی استفاده می کنند. اما قالبی که توکن ها در آن زندگی می کنند به اندازه ی نظم و انضباط در استفاده ی مداوم از آن ها مهم نیست.

برنامه ی آخر هفته برای ساخت سیستم طراحی

این برنامه یک آخر هفته ی متمرکز است شنبه و یکشنبه و در مجموع حدود ۱۰ تا ۱۳ ساعت وقت می برد. هدف این است که یک سیستم طراحی حداقلی بسازی که از این به بعد در هر ویژگی جدید به کارت بیاید.

شنبه صبح ۲ تا ۳ ساعت ساخت فایل tokens.css

اولین کار این است که فایل توکن ها را بسازی. در این فایل سه چیز را تعریف می کنی:

  • رنگ های پایه و معنایی: مثل --blue-500 به عنوان مقدار خام، و --color-primary به عنوان توکن معنایی که به آن ارجاع می دهد.

  • مقیاس فاصله گذاری: مثل --space-1 تا --space-12 بر پایه ی واحد ۸ پیکسلی.

  • مقیاس تایپوگرافی: اندازه ها و وزن های فونت برای عنوان ها، متن اصلی، زیرنویس و برچسب.

شنبه بعدازظهر ۳ تا ۴ ساعت ساخت کامپوننت دکمه

حالا دکمه را می سازی. همه ی حالت هایش را پوشش می دهی:

  • حالت پیش فرض

  • حالت هاور

  • حالت فوکوس

  • حالت غیرفعال

  • و اگر لازم بود، حالت در حال بارگذاری

هر مقدار در دکمه باید یک توکن باشد. مثلاً:

.btn { padding: var(--space-2) var(--space-4); border-radius: var(--radius-md); font-size: var(--font-size-base); font-weight: var(--font-weight-medium); background: var(--color-primary); color: var(--white); border: none; cursor: pointer; transition: background-color 0.15s ease; } .btn:hover { background: var(--color-primary-hover); } .btn:focus-visible { outline: 2px solid var(--color-primary); outline-offset: 2px; } .btn:disabled { opacity: 0.5; cursor: not-allowed; }

چرا دکمه اول؟ چون پرلمس ترین کامپوننت هر رابط کاربری است و بیشترین حالت ها را دارد. وقتی دکمه را درست بسازی، مجبور می شوی درباره ی رنگ، شعاع گوشه، فاصله گذاری و حلقه ی فوکوس تصمیم بگیری. این تصمیم ها زبان بصری بقیه ی سیستم را تعیین می کنند.

یکشنبه صبح ۲ تا ۳ ساعت ساخت کامپوننت های فرم

بعد از دکمه ها، فرم ها را می سازی. فرم ها جایی هستند که ناهماهنگی بصری بیشترین آزار را برای کاربر ایجاد می کند. اجزایی که باید بسازی:

  • فیلد ورودی (Input)

  • برچسب (Label)

  • حالت خطا (Error State)

  • متن راهنما (Help Text)

از همان توکن هایی استفاده می کنی که در دکمه ها به کار بردی. چون مقیاس فاصله گذاری و شعاع گوشه را قبلاً مشخص کرده ای، فرم ها خودبه خود با دکمه ها هماهنگ به نظر می رسند.
مثال ساده:

.input { padding: var(--space-2) var(--space-3); border: 1px solid var(--gray-300); border-radius: var(--radius-md); font-size: var(--font-size-base); color: var(--color-text); background: var(--white); } .input:focus { border-color: var(--color-primary); outline: none; box-shadow: 0 0 0 3px rgba(37, 99, 235, 0.1); }

یکشنبه بعدازظهر ۲ ساعت ساخت کامپوننت کارت و شروع فایل مستندات

اول کارت را می سازی. کارت عمومی ترین الگوی ظرف است و دکمه ها و گاهی عناصر فرم را در خود جای می دهد. به همین دلیل آخر از همه ساخته می شود.

.card { padding: var(--space-6); border-radius: var(--radius-lg); background: var(--color-surface); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.1); }

بعد شروع می کنی به ساخت فایل design-system.html. در این مرحله فقط رنگ ها و تایپوگرافی را در آن نمایش می دهی. این فایل یک صفحه ی HTML ساده است که tokens.css را import می کند و توکن ها را به صورت بصری نشان می دهد.

یکشنبه عصر ۱ ساعت تکمیل مستندات و کامیت نهایی

حالا کامپوننت ها را به design-system.html اضافه می کنی. یعنی دکمه ها در همه ی حالت ها، فرم ها در حالت های خالی و فوکوس و خطا، و کارت در حالت پیش فرض. بعد همه چیز را کامیت می کنی. تمام.

نتیجه

بعد از این آخر هفته، یک سیستم طراحی داری که در هر ویژگی جدید زمان صرفه جویی می کند. نه به خاطر اینکه پیچیده است، بلکه به خاطر اینکه یکدست است. هر بار که به دکمه، فرم یا کارت جدید نیاز داشته باشی، از همین توکن ها و کامپوننت ها استفاده می کنی و دیگر از صفر شروع نمی کنی.

رابط کاربریکمبود وقتسیستم طراحیuiux
۲
۰
امیر جوان میر
امیر جوان میر
آموزش رایگان برنامه نویسی، گرافیک، سئو و ....
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید