برچسب، قبل از آدم میرسد. نگاهی به نظریه برچسبزنی در زندگی روزمره
فرض کنید دانشآموزی یک بار با معلم بحث میکند. معلم میگوید: «این بچه دردسرسازه.»
از آن روز به بعد، اتفاق عجیبی میافتد:
اگر ساکت باشد: «امروز چرا ساکته؟»
اگر سؤال بپرسد: «باز شروع کرد!»
اگر با دوستش شوخی کند: «دیدی؟ گفتم دردسره.»
اینجا دیگر فقط رفتار دانشآموز دیده نمیشود؛ رفتار او از پشت برچسبی دیده میشود که به او زده شده.
در جامعهشناسی انحراف، این فرایند را با نظریه برچسبزنی توضیح میدهند. هاوارد بکر میگوید: منحرف کسی نیست که ذاتاً مرتکب عمل خاصی میشود؛ منحرف کسی است که جامعه با موفقیت برچسب انحراف را به او میزند.
یعنی مسئله فقط رفتار نیست؛ ترکیبی است از:
· رفتار اولیه
· واکنش دیگران
· قدرت کسانی که حق نامگذاری دارند
ادوین لمبرت این فرایند را در دو مرحله توضیح میدهد:
۱. انحراف اولیه: یک لغزش، یک رفتار خاص.
۲. انحراف ثانویه: وقتی فرد کمکم با برچسب هماهنگ میشود یا در برابر آن مقاومت میکند، اما هر دو واکنش از پشت همان برچسب تفسیر میشود.
اروین گافمن هم از داغ ننگ یا هویت مخدوش میگوید: وقتی یک برچسب به «وضعیت مسلط» تبدیل میشود، فرد قبل از هر چیز با همان برچسب شناخته میشود.
نکته مهم این است که برچسب همیشه دروغ نیست. ممکن است کسی واقعاً رفتار نامناسبی داشته باشد. اما برچسب همیشه گزینشی و قدرتمحور است.
چه کسی حق دارد نامگذاری کند؟ معلم؟ مدیر؟ رسانه؟ خانواده؟ پلیس؟
و چرا یک رفتار مشابه در دو نفر، دو تفسیر میگیرد؟
برچسبهای مثبت هم میتوانند زندان باشند:
«تو همیشه قویای.»
«تو باهوشی.»
«تو باید بیعیب باشی.»
شاید راه کوچک اما مهم این باشد که به جای برچسب، رفتار را توصیف کنیم:
نه «بیادبه»، بلکه «امروز وسط حرفم پرید.»
نه «دردسرسازه»، بلکه «امروز چند بار بحث کرد.»
توصیف رفتار، امکان گفتوگو و تغییر را باز میکند؛ برچسب، در را میبیندد
· آخرین برچسبی که به کسی زدیم چه بود؟
· اگر همان رفتار را از فرد دیگری میدیدیم، همانقدر مهم میشد؟
· آیا برچسبهای مثبت هم ما را محدود کردهاند؟
@jameegooo