تتسی تاکسیدو!
وقتی برای نخستین بار اسم «نیما تکیدو» را شنیدم، ناخودآگاه یاد کارتون «تنسی تاکسیدو» افتادم؛ همان شخصیت کارتونی که برای نسل ما آنقدر آشنا بود که اگر کسی اسمش را میگفت، لازم نبود توضیح دیگری بدهد. اما خیلی زود فهمیدم این یکی تنسی تاکسیدو نیست؛ نیما تکیدو است! و عجیبتر اینکه در حالی که من تقریباً هیچ شناختی از او نداشتم، ظاهراً بخش بزرگی از نسل جدید و نوجوانان او را بسیار خوب میشناسند.
نیما تکیدو!
نیما رضایی، معروف به نیما تکیدو، از آن چهرههایی است که شهرتش نه از تلویزیون آمده، نه از سینما و نه از رسانههای رسمی. او محصول یوتیوب است؛ محصول رسانهای که برای نسل ما زمانی چیزی در حد یک سایت برای دیدن چند ویدئوی پراکنده بود، اما برای نسل جدید تبدیل شده است به تلویزیون، سینما، شبکهی اجتماعی، محل سرگرمی و حتی بخشی از زندگی روزمره.
محتوای نیما تکیدو را میتوان در همان دستهای گذاشت که احتمالاً برای یک نسل بسیار جذاب است: سرگرمی، شوخی، چالش، ویدئوهای گروهی، موقعیتهای اجتماعی و چیزهایی از جنس زندگی روزمره. قرار نیست این محتوا را با معیارهای سینمای برگمان یا ادبیات داستایفسکی بسنجیم. اصلاً مسئله این نیست که آیا نیما تکیدو هنرمندتر از فلان کارگردان یا برنامهساز تلویزیونی است یا نه. مسئلهی مهمتر این است که او توانسته مخاطب خودش را پیدا کند، زبان او را بفهمد و در رسانهای که مخاطب در آن زندگی میکند، با او ارتباط برقرار کند.

ماجرای دیدار نیما تکیدو با طرفداران در ایرانمال!
وقتی قرار شد در ایرانمال برنامهای با حضور نیما تکیدو برگزار شود، ماجرا از حد تصور برگزارکنندگان خارج شد. گفته شد برای چیزی حدود پنج هزار نفر بلیت در نظر گرفته شده بود، اما تعداد بسیار بیشتری، بیش از چهل هزار نفر، برای دیدنش آمدند. جمعیت آنقدر زیاد شد که ماجرا به آشفتگی کشید و پای او حتی به دلیل ازدحام جمعیت شکست. عجیبتر اینکه گزارشهایی هم منتشر شد که بعضی از هواداران برای کندن تارهای موی او تلاش کردهاند؛ انگار قرار بوده بخشی از بدن این یوتیوبر محبوب را به عنوان یادگاری با خودشان به خانه ببرند!
نیما تکیدو را آزاد کنید!
اگر ماجرا همینجا تمام میشد، میشد آن را یک اتفاق عجیب و حتی خندهدار دانست. اما تمام نشد.
بعد از مسدود شدن کانال یوتیوب و اینستاگرام نیما تکیدو، کارزارهایی برای بازگرداندن کانالهای او شکل گرفت و در حالی که تا زمان نگارش این یادداشت، گزارش رسمی و قابل اتکایی که بازداشت او را تأیید کند وجود ندارد، کارزاری برای آزادی او نیز تشکیل شد که تعداد امضاکنندگان آن تا این لحظه از ۱۲۴ هزار نفر عبور کرده است.
اینجا دیگر موضوع فقط نیما تکیدو نیست. خودِ این عدد است که آدم را وادار میکند کمی مکث کند.
۱۲۴ هزار نفر!

بیایید ساده از کنارش عبور نکنیم!
۱۲۴ هزار نفر برای آزادی یوتیوبری که اصلاً ثابت نشده زندانی شده است، امضا کردهاند. در روزهایی که جنگ بر کشور سایه انداخته بود و جامعه با هزار و یک مشکل اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و روزمره دستوپنجه نرم میکرد، چنین میزان بسیج مخاطب برای یک چهرهی اینترنتی، پدیدهای نیست که بتوان بهسادگی از کنارش گذشت.
از طرف دیگر، این اتفاق نشان میدهد که بخش قابل توجهی از نسل جدید، بهخصوص نوجوانان، برای شکل دادن به خواستهها و علاقهمندیهای خود دیگر منتظر رسانههای رسمی نمیمانند.
یک نفر در برابر بزرگترین رسانهی کشور!
اینجاست که پای رسانهی ملّی وسط میآید.
رسانهای با بودجهی کلان، ساختمانهای بزرگ، استودیوهای فراوان، شبکههای متعدد، تهیهکننده، کارگردان، نویسنده، مجری، خبرنگار، بودجه و دهها سال تجربه، در اختیار ماست. در مقابل، یک نفر با یک دوربین و یک کانال یوتیوب ایستاده است.
با این حال، یک سؤال ساده وجود دارد: اگر همین امروز محبوبترین برنامهی مخصوص نوجوانان در تلویزیون متوقف شود، آیا بیش از صد هزار نوجوان برای بازگرداندنش کارزار راه میاندازند؟ احتمالاً نه.
مسئله این نیست که یک یوتیوبر از یک سازمان رسانهای بزرگتر یا قدرتمندتر است. مسئله این است که یک نفر، با امکاناتی بهمراتب کمتر، توانسته ارتباطی با مخاطب برقرار کند که یک سازمان عظیم با تمام امکاناتش ظاهراً در برقراری آن مشکل دارد.
قدرت شناخت نیازهای مخاطب!
و این شاید مهمترین بخش ماجرا باشد.
مسئله این نیست که نیما تکیدو از رسانهی ملی «بهتر» است. مسئله این است که او چیزی را دربارهی مخاطب خودش فهمیده که یک سازمان عظیم با تمام امکاناتش ظاهراً در فهمیدن آن مشکل دارد: مخاطب امروز فقط نمیخواهد برایش محتوا تولید کنند؛ میخواهد احساس کند آن محتوا متعلق به خود اوست. میخواهد زبانش را بشنود، آدمهای شبیه خودش را ببیند، در جریان تولید و انتشارش مشارکت کند و احساس کند بخشی از یک جمع است.
شاید مسئله همین باشد؛ اینکه رسانهی رسمی هنوز گاهی مخاطب را «بیننده» میبیند، اما رسانههای جدید، او را بخشی از یک جامعهی مخاطب میدانند.
سلام فرمانده!
خیلی از فرماندهان جنگ تحمیلی در سن و سال همین نیما تکیدو بودند که فرماندهی یک لشکر را بر عهده گرفتند؛ لشکرهایی که در عملیاتهای بزرگ، بسته به شرایط، معمولاً چند هزار نفر و در برخی موارد تا حدود دههزار نفر نیرو داشتند. نیما تکیدو اما بیآنکه خودش بداند، یکی از فرماندهان فضای مجازی شده است؛ فرماندهی لشکری چند صد هزار نفری!
با کمترین بودجه و امکانات؛ یک دوربین، یک پلتفرم و مخاطبانی که حاضرند برای ادامهی فعالیتش و حتی آزادیاش ــ در حالی که هنوز معلوم نیست اصلاً زندانی باشد ــ امضا جمع کنند.
فرماندهای که دستکم در جذب و همراه کردن بخشی از مخاطبان، از یک رسانهی بزرگ با دهها سال تجربه و امکانات گسترده موفقتر عمل کرده است. رسانهی بزرگی که وقتش است از خودش بپرسد چرا بخشی از نسل جدید و نوجوانان ترجیح میدهند تلویزیون را روشن نکنند و بروند سراغ یوتیوب و نیما تکیدو.
شهرت وقتی من نوجوان بودم و شهرت برای نوجوانان امروز!
شاید عجیبترین قسمت ماجرا برای من همین باشد.
منِ متعلق به نسل «تنسی تاکسیدو»، زمانی عادت کرده بودم که اگر کسی مشهور است، لابد باید او را تلویزیون به من معرفی کرده باشد. حالا یک نسل دیگر بدون اجازهی تلویزیون، قهرمانها و ستارههای خودش را ساخته است.
رسانهی رسمی هنوز دنبال این است که بفهمد این آدمها از کجا آمدهاند، در حالی که نسل جدید مدتهاست آنها را پیدا کرده، دنبال کرده، دوست داشته و برایشان جامعه ساخته است.
اما واکنش ساختار رسمی که به دست نسل حتی قبل از بنده است، به چنین پدیدههایی چیست؟ واکنشش این است که به جای شناختن و جذب کردن، به سمت محدود کردن و حذف آنها میرود.
یک نفر پیدا شده که ما اصلاً او را نمیشناسیم، اما نوجوانان برای دیدنش سر و دست میشکنند؟ چه کار کنیم؟ کانالهایش را میفرستیم هوا!
شاید این دقیقاً همان جایی باشد که باید به جای خشم، کمی کنجکاو شد و پرسید: چه شد که او توانست مخاطب را با خود همراه کند و ما نتوانستیم؟
یک نکتهی عجیب و حیرتانگیز و عبرتآموز!
تعداد امضاکنندگان کارزار «درخواست طرح سهفوریتی قانون مقابله با تهدید رهبری» که از اول تیرماه ۱۴۰۵ آغاز شده بود، حدود ۱۱۴ هزار نفر است؛ در حالی که کارزار آزادی نیما تکیدو، ۳۵ روز دیرتر و در پنجم مردادماه ۱۴۰۵ راه افتاده و در زمان نگارش این یادداشت حدود ۱۲۴ هزار نفر آن را امضا کردهاند.
یعنی کارزاری که ۳۵ روز دیرتر آغاز شده، حدود ده هزار امضای بیشتری گرفته است.
یعنی تا این لحظه، تعداد دلسوزان جان امام مجتبی خامنهای، علیرغم ۳۵ روز تعجیل در راهاندازی کارزار، هنوز به تعداد محبّان نیما تکیدو نرسیده است! مفهوم این اعداد و ارقام چیست؟!

وای خاک عالم! حالا چه کار کنیم؟!
این مقایسه البته قرار نیست ثابت کند مردم، یا بهخصوص نوجوانان، دیگر به مسائل سیاسی و اجتماعی اهمیت نمیدهند. از چنین اعدادی نمیتوان چنین نتیجهی سادهای گرفت.
اما همین اختلاف، حتی اگر فقط یک نشانه باشد، ارزش فکر کردن دارد.
چطور ممکن است بازگرداندن کانال یک یوتیوبر و آزادیاش، در حالی که باز هم تکرار میکنم اصلاً ثابت نشده که زندانی شده است، برای بیش از صد هزار نفر آنقدر مهم باشد که برایش کارزار راه بیندازند و امضا جمع کنند؟
شاید مسئله نه نیما تکیدو باشد و نه آن کارزار سیاسی. شاید مسئله این باشد که ما هنوز زبان، رسانه و اولویتهای بخشی از نسل جدید را آنقدر که باید نشناختهایم.
نسلی که دیگر لزوماً قهرمانش را از تلویزیون تحویل نمیگیرد.
نسلی که خودش انتخاب میکند چه کسی را ببیند، چه کسی را دنبال کند، برای چه کسی وقت بگذارد و حتی برای چه کسی امضا جمع کند.
حکومت اگر میخواهد بر سر قدرت بماند، شاید بهتر باشد به جای تکیهی بیش از حد بر اهرم زور، کمی بیشتر به فکر اهرم جذب باشد.
قدرت نوجوانان را ببینید!
اگر کسی زبانشان را بفهمد و اعتمادشان را به دست بیاورد، حاضرند برای ماندنش تلاش کنند.
شاید بزرگترین عبرت حکایت نیما تکیدو همین باشد: برای ماندن، همیشه لازم نیست مخاطب را مجبور کنید؛ گاهی کافی است کاری کنید که خودش بخواهد شما بمانید.
حُسن ختام:
