روزی از روزگاران، سه مرد از برای تفرّج و تماشای عجایب صنع پروردگار، روی به جانب مغارهای نهادندی. هنوز زمانی برنیامده بود که ناگاه زمین به جنبش درآمدی و زلزلهای عظیم پدید آمدی و سنگی گران از کوه جدا گشته، بر دَرِ مغاره فروافتادی و راه بیرون شدن بر ایشان مسدود گردانیدی.
سه مرد سه شبانهروز در آن مغاره بماندندی و هرچند فریاد و فغان برآوردندی، هیچ آفریدهای به فریاد ایشان نرسیدی. چون کار بر ایشان سخت گشتی و امید از خلق بریدندی، یکی از آن سه گفت: «ای یاران، چون چارهای جز تضرّع به درگاه حضرت حق نمانده است، بیایید هر یک گناهی را که آهنگ آن داشتیم و از بیم خداوندی به جای نیاوردیم، به یاد آریم و از حضرت باریتعالی طلب آمرزش کنیم؛ باشد که به برکت آن ترک معصیت، دری از ابواب رحمت بر روی ما گشوده گردد.»
دو تن دیگر که چارهای جز این ندیدندی، سر به علامت رضا بجنبانیدندی.
اولی گفت: «ای جماعت، مرا در ایام شباب رسمی بر آن بودی که مخّ دخترکان بسیار زدمی و چون مقصود حاصل کردمی، ایشان را به حال خویش واگذاشتمی. تا روزی دل در گروِ زنی شوهردار نهادمی که به غایت خوشچشم و لولیوش و شورانگیز بودی. مخ او نیز بزدیمی و عزم آن کردمی که با وی بخسبمی. لیکن چون کار بدان مقام رسید که جامهها از تن برکندیمی، ناگاه ندایی از اندرون برآمدی که: «ای مرد، از خدا شرم کن!» پس به خویشتن آمدمی و توبه کردمی و شورت و تنبان خویش و آن بانو بر تن کردیمی و طریق صلاح پیش گرفتمی. و از آن پس، به حمدالله، جز مخ دخترکان بیشوهر نزدمی و خویشتن را در ورطهٔ گناه کبیره نیفکندمی. پس ای خداوند کریم، اگر آن معصیتی را که توانستمی به جای آورمی و نیاوردمی، نزد حضرت تو قدری دارد، به حرمت همان ترک گناه، بر ما کرم فرما و این سنگ را از دَرِ مغاره برگیر.» در همان دم، سنگ عظیمِ مقابل دَرِ غار اندک حرکتی بکرد.
مرد دوم چون این کرامت بدید، گفت: «اکنون نوبت من است. مرا روزگاری دست از کار کوتاه بودی و بیکار میگشتمی. زن نیکوچهرهام داشت از دستم میرفتی و طفل خردسالم از گرسنگی و بیجامگی خواب در چشم نداشتی. چنان کار بر من تنگ آمدی که با خویشتن گفتمی: «بروم به شارع عام و بر ضد اسلام شعار دهمی و تا توانم سطل زباله و بانک آتش زنمی.» پس به شارع شدمی و چون خواستم زبان به شعار بگشایمی و کبریت بر سطل زباله زنمی، ناگاه به خویشتن آمدمی و گفتمی: «من دیگ حلیم سلطنتطلبان را نیز نمیزنمی، چه جای آنکه آبروی جمهوری اسلامی را در خلا کنمی!» پس از آن توبه کردمی و از فتنه و آشوب دست کشیدمی. بارالها، به شکرانهٔ آنکه آبروی نظام نگاه داشتمی و نگذاشتمی نام جمهوری اسلامی در میان خلق به بدی برودی، بر ما کرم فرما و این سنگ را از دَرِ غار برگیر.» در همان لحظه، سنگ بار دیگر تکانی بخوردی؛ لیکن چندان نبود که راه خروج گشوده شدی.
مرد سوم که تا آن هنگام خاموش نشسته بود، آهی از جگر برکشید و گفت: «اما حکایت من از همه دشوارتر است. من کارمندی پاپتی و بیمقداری بودمی با مواجبی اندک. دولت هر سال چند چُستومان بر جیره و مواجب من بیفزودی، لیکن بهای آنچه بدان محتاج بودمی ده چندان گشتی. بدینگونه، هرچه مواجب افزوده شدی، فقر من نیز فزونی گرفتی و کمرم نزدیک بودی که بشکستی. روزی چنان از جور روزگار به تنگ آمدمی که آهنگ آن کردمی قلم بردارمی و خواهر و مادر جمیع مسئولان حکومت را یکی کنمی و هرچه در خاطر داشتمی بر کاغذ آورمی. لیکن چون قلم به دست گرفتمی، ناگاه به یاد حفظ وحدت افتادمی. دندان بر دندان نهادمی و خشم فروخوردمی و با خویشتن گفتمی: «مبادا چون برخی نااهلان سخنی گویی که وحدت ملی آسیب بیندی!» پس توبه کردمی و از آن همه دشنام صرفنظر نمودمی و در نهایت به گفتن چند نقطهچین دل خوش کردمی. بارالها، مرا به سبب این توبه و فروخوردن خشم، کرم فرما و دَرِ این مغاره بر ما بگشای.» هنوز سخن مرد سوم به پایان نرسیده بودی که ناگاه سنگ عظیم از مقابل دَرِ غار کنار رفتی و راه گشوده شدی.
هر سه مرد از مغاره بیرون آمدندی و به برکت گناهانی که نکرده بودندی، از مرگ رهایی یافتندی. پس روی به شهر نهادندی و هر یک به شغل و پیشهٔ خویش بازگشتندی و زندگانی نکبتبار خویش همچنان ادامه دادندی.
و حکیمان این حکایت را چنین ختم کردهاند: «آنکه گناه نکرده باشد، بسیار باشد؛ اما آنکه فرصت گناه داشته باشد و نکرده باشد، از عجایب روزگار باشد.»
پ.ن:
ایدهی نوشتن این داستان از داستانی به همین نام از کتاب «داستانهای محبوبالقلوب» گرفته شده است.
