یکی از پدیدههای اجتماعی امروز ایران، رشد روزافزون خانوادههای تکفرزندی است. در نگاه نخست، شاید این موضوع چندان مسئلهساز به نظر نرسد. فرزند کمتر، توجه و امکانات بیشتر. اما در عمل، ماجرا روی دیگری هم دارد. وقتی همهی سرمایهی عاطفی، مالی و روانی خانواده بر یک کودک متمرکز میشود، احتمال آنکه کودک به موجودی «لوس، نُنر و وابسته» بدل گردد، بسیار زیاد است.
آبلوموفِ ایوان گنچاروف نماد انسانی است که در آسایش و رفاه، بیهیچ سختی و زحمتی رشد کرده و به موجودی بیحال، بیعمل و بیتصمیم بدل شده است. چنین تیپی، اگرچه در قرن نوزدهم روسیه ساخته شد، اما امروز در خانوادههای تکفرزند ایرانی هم بهسرعت بازتولید میشود. جالب آنکه لباس آبلوموف گنچاروف، ردایی از جنس پارچههای ایرانی بود!
فرزندی که هیچ خواهر و برادری برای رقابت، دعوا، تقسیم اسباببازی و تجربهی مشارکت ندارد، در دنیایی مصنوعی بزرگ میشود که همهچیز حول محور او میچرخد و تا جایی که خیال برش میدارد که مرکز جهان است. والدین، بهجای آنکه با تربیت سختگیرانه و مسئولیتپذیر، او را آمادهی جامعه کنند، با «بیشازحد مراقبت کردن» و «ترس از رنج فرزند»، او را به انسانی شکننده، زودرنج و وابسته بدل میکنند.
پیامدهای این وضعیت در آینده، تلخ و سنگین است:
نسل جوانی که طاقت سختی ندارد و در برابر بحرانهای شغلی، مالی یا عاطفی، زود میشکند.
جوانانی طلبکار که همهچیز را آماده میخواهند، بیآنکه ارادهی تلاش و کار داشته باشند.
نسلی از «آبلوموفهای ایرانی» که در آرزو و خیال زندگی میکنند، نه در میدان عمل.
چامعهای که پر از تکفرزندهای لوس و نُنر شود، در آینده باید هزینههای سنگینی برای درمان افسردگی، بیتصمیمی و بحرانهای روانی-اجتماعی آنها بپردازد. خانواده و دولت هر دو مسئولاند. خانواده باید یاد بگیرد که محبت بیمرز برابر با تخریب شخصیت است، و دولت باید سیاستهای جمعیتی را بهگونهای تنظیم کند که خانوادهها انگیزهی بیشتری برای داشتن بیش از یک فرزند پیدا کنند.
در غیر این صورت، ایران آینده به جای جامعهای پویا و خلاق، به پرورشگاهی برای آبلوموفهای لوس و بیمسئولیت بدل خواهد شد. آبلوموفهایی که قادرند ایران را به کشوری تبدیل کنند که در آن ابتکار، تلاش و مسئولیتپذیری جای خود را به انتظار معجزه، تنبلی و نُنر بودن داده است؛ جایی که جوانان حتی برای کوچکترین تصمیمات، نیاز به راهنمایی و دستگیری دائم دارند و انرژی جامعه صرف مدیریت وابستگی و ضعفهای روانی نسل بعد میشود، نه تولید، نوآوری و پیشرفت.

پ.ن:
آبلوموف و اُبلوموف هر دو درست است. البته بیشتر مترجمها آبلوموف ترجمه کردهاند. آبلوموف صحیحتر است چون به آبلمبوزادهی خودمان نزدیکتر است!
در صورت تمایل در پویش معنوی زیر شرکت کنید:
یادداشت پیشین: