
درها که گشوده میشوند، هیچکس بهدرستی نمیداند در پس آنچه انتظارش را کشیده، با چه چیزی مواجه خواهد شد؛ آیا شیطانی است که در بطن روشنایی به خواب رفته، یا فرشتهای که از بیم حضور ما بالهای خویش را در خود جمع کرده است؟ آیا آن سوی این آستانه، وعده رهایی نهفته است یا صورتی دیگر از همان اسارتی که سالیان دراز از آن گریختهایم؟
با این همه، این باب میبایست گشوده میشد؛ پیش از آنکه تاریکی، نه از پشت سر، که از درون خویش بر ما مستولی شود و آخرین بقایای ایمانمان را نیز ببلعد. گویی دیگر مجالی برای ماندن نبود و آنچه ما را به گشودن این در وامیداشت، نه شجاعت، که هراس از ماندگاری در این سوی تاریکی بود.
وقت آن رسیده بود که سکوت را بشکنیم؛ سکوتی که نه آغازش را به خاطر داشتیم و نه بر معنای آن واقف بودیم. هرگز ندانستیم از چه رو باید به خاموشی گوش فرا دهیم، یا اصلاً در انتظار شنیدن چه بودیم. گویی پیش از آنکه ندایی برخیزد، ما را به انتظار آن نشانده بودند؛ انتظاری بینام، بیمبدأ و بیانتها چون رنج.
اما هراس حقیقی ما از آنجا آغاز شد که سکوت، حتی پس از گشایش نور نیز همچنان باقی ماند.
بهراستی، چه کسی میدانست این عجز از ناشنوایی ماست یا آنکه اساساً ندایی در کار نبوده است؟ آیا گوشهای ما تاب شنیدن آن حقیقت را نداشتند یا حقیقت، برخلاف تمام آنچه به ما وعده داده بودند، خاموش بود؟
ما جز ظروفی تهی نبودیم؛ ظرفهایی که سالیان دراز، به امید لبریز شدن از روشنایی، در ایمان باقی مانده بودند. و اکنون آنچه پاداش شبزندهداریها، دعاهای خاموش ، و اشکهایی از سرمستی و هجران نور بر بالین تنهایی خویش فرو میریختم و امیدهای فروخوردهمان میپنداشتیم، پیش روی ما قرار داشت؛ نه در دوردستها، نه در افق رؤیاها، بلکه درست در برابر دیدگانمان.
با این حال، ما همچنان مبهوت و وهمزده ایستاده بودیم.
آنقدر در عجز و ناتوانی زیسته بودیم که پذیرش این قدرت، این تشعشع بیکران، این انباشت عظیم روشنایی و حتی تعادل غریبی که با حضورش بر ما مستولی شده بود، از توانمان خارج مینمود. گویی سالیان دراز، خویشتن را برای دریافت چیزی مهیا کرده بودیم که اکنون قلب و جانمان تاب حضورش را نداشت.
و همچنان منتظر ندا بودیم؛ ندایی برای سوق یافتن، برای رانده شدن، برای قدم برداشتن یا حتی بازگشتن و ناچار ایستادن. تنها صدایی میخواستیم که از میان این همه خاموشی برخیزد و بر تردیدمان نقطه پایان بگذارد. صدایی که به ما بگوید این همان است؛ همان که در رؤیاها دیدهاید و شب هنگامهای یأس خود را بدان صبح ایمان کردهاید، همان که از بهرش رنج کشیدهاید، همان که نسلهای پیش از شما عمر خویش را در طلبش سپری کردهاند.
گویی روشنایی برای ما کفایت نمیکرد؛ باید شنیده میشد، باید نامی بر آن نهاده میشد، باید از زبان دیگری به تأیید میرسید تا بتوانیم حقیقتش را باور کنیم.
حال دیگر نمیدانستیم آن فرشتهای که در پس این نور انتظار استقبال ما را میکشد، دستهایش را برای در آغوش کشیدنمان گشوده است یا شیطانی که چنگالهای خویش را برای ربودن آخرین ذره بیناییمان تیز کرده است تا دریابیم ظلمت به راستی تنها حقیقت ما بود. و چه شگفتا که پس از مژده پایان انتظاری چنین طولانی، گرفتار وسواس و تردیدی شده بودیم که گویی از همان آغاز در اعماق وجودمان خانه داشت.
شکی دیوانهوار؛ ترسی نه از نابودی، بلکه از رهایی. هراسی از آنکه مبادا حقیقت، همان چیزی نباشد که عمری در خیال خویش پرورانده بودیم. مبادا تمام آنچه به نام امید و ایمان میشناختیم، تنها پردهای بوده باشد که بر عجز خویش افکندهایم.
و مبادا رهایی و حقیقت هیچگاه با یکدیگر گره نخورده بودند!
گویی انتظار و رنج ما نه آمادگی برای مواجهه، که تنها گونهای دیگر از اتلاف عمر بود. ما در تمام این سالیان، به جای آنکه برای دیدن مهیا شویم، به انتظار شنیدن نشسته بودیم؛ به جای آنکه چشم بگشاییم، گوش سپرده بودیم و به جای آنکه راهی شویم، از دیگری طلب ارشاد میکردیم.
شاید تمام افسانههایی که شنیده بودیم، تمام حکایتهایی که سینه به سینه به ما رسیده بودند و تمام کلماتی که در وصف آن سوی این آستانه بر زبان رانده شده بودند، چیزی جز لکهای کمفروغ از این روشنایی مبهم نبودند. استعاره ایی دروغین از حقیقتی ناب! شاید آنان نیز تنها سایهای از حقیقت را دیده بودند و همان سایه را در جامه یقین به ما سپرده بودند.
و ما، چه ساده، به میراثداران خاموشی بدل شده بودیم؛ بندگان سکوت، نه مشتاقان نور.
ما به تاریکی خو گرفته بودیم، به آن چنان خو گرفته بودیم که روشنایی دیگر برایمان موهبتی نبود، بلکه تهدیدی علیه تمام آن چیزی بود که در طول این سالیان از خویشتن ساخته بودیم. چه بسا تاریکی را نه از سر ناچاری، که از سر عادت دوست میداشتیم؛ چرا که در تاریکی، هیچکس از ما انتظار دیدن نداشت و هیچ حقیقتی ما را به پاسخگویی فرامینخواند.
ما نه پای رفتن داشتیم و نه دیگر تاب بازگشتن و نه صبر ایستادن. در ابهام این حقیقت معلق مانده بودیم؛ چشمها به روشنایی دوخته و گوشها در انتظار ندایی که شاید هرگز قرار نبود برخیزد.
و همچنان بیاعتنا به نوری که آرامآرام بر سایههای پنهان وجودمان هجوم میآورد، در انتظار فرمان یا ارشادی ایستاده بودیم که مسئولیت گام نخست را از دوشمان بردارد. چه به جلو چه به عقب ....
گامی به سوی رهایی و حقیقت یا رهایی یا حقیقت ...
اما در این میان، انسانهایی آمده و رفته بودند؛ نسلهایی که عمر خویش را در طلب همین دریچه سپری کرده، رنجها کشیده، ریاضتها دیده و امید خویش را چون مشعلی در دست، از میان شبهای سرد متوالی عبور داده بودند تا ما، همین ما، سرانجام به آستانه حقیقت نزدیک شویم.
و اکنون چه تلخ مینمود که ما را وارثان جهد آنان بخوانند، حال آنکه گویی اسرافکنندگان رنج و ریاضتشان بودیم. آنان عمر خویش را در تمنای لحظهای سپری کرده بودند که ما اکنون در آن ایستادهایم و ما حتی از برداشتن گامی عاجز بودیم.
گویی امید ایشان به آینده، در سکوت و وحشت ما محو میشد؛ گویی تمام آنچه از خویش به یادگار نهاده بودند، در ثانیهای پوچ و بیمعنا میگشت. آیا آنان نیز روزی چنین ایستاده بودند؟ آیا آنان نیز در برابر روشنایی، از بیم آنچه ممکن بود آشکار شود، چشم فروبسته بودند؟ لحظه ایی... درنگی... حتی کوتاه؟
آه، ای مرشدان دیرینه؛ ای راستگویان متوهم، ای جویندگان حقیقت که خویشتن را به یقین آراستید و ما را به وعده رسیدن فریفتید!
اکنون از پس این نور با ما سخن بگویید.
از پس این سکوت، از پس این کوری که روشنایی بر چشمانمان افکنده است؛ از حقیقتی بگویید که سالیان دراز نامش را زمزمه کردید و مرثیهی هحرانش را آواز سر دادید و از گشایشی که عمر خویش را در وعده آن به پایان رساندید.
از پاهایی بگویید که از فرط تردید، توان پیشروی ندارند؛ از چشمانی که در برابر نور بسته میشوند؛ از جانهایی آزاده که چنان به انتظار خو گرفتهاند که دیگر معنای رسیدن را از یاد بردهاند.
هان! مومنان پرهیزگار! از ایمانی بگویید که عمر خویش را بدان سپردید. آیا این همان وعدهای است ازلی که برایش زیستید؟ آیا این همان روشنایی ابدی است که در وصفش از رنج و رهایی سخن میگفتید؟ یا آنکه ما در اشتباه خویش، سایهای را حقیقت پنداشته و اکنون در برابر اصل آن، از بیم خویشتن به عقب میرویم؟
حال که ما بر آستانه مرگ و لقاح خویش ایستادهایم؛ در مرز میان آنچه بودهایم و آنچه هنوز زاده نشده است و آنچه شاید در مسیر فناست در فاصله میان فنا و آغاز، و در میانه خاموشیای که نه پایان میپذیرد و نه پاسخی از خود برمیانگیزد، هنوز هیچ ندایی به گوش نمیرسد.
پس بگویید؛
کدامین نور است که چنین هراسانگیز میتابد؟
کدامین حقیقت است که در حضور خویش، چنین تردیدی میآفریند؟
و کدامین سکوت است که حتی پس از گشوده شدن تمام درها، همچنان از ما دست برنمیدارد؟
مگر تردید ما دشمن خونین ایمان و امید ما نبود؟!
یا شاید...
ما از همان آغاز، نه در انتظار شنیدن ندا، که در هراس از روزی بودیم که دیگر هیچ ندایی در کار نباشد؛ روزی که دریابیم آنچه سالیان دراز در طلبش بودهایم، اکنون پیش روی ماست و دیگر هیچکس قرار نیست راه را نشانمان دهد.
شاید دروازه گشوده شده است، شاید فرشته و شیطانی در کار نیست، شاید نور همان نور است و حقیقت همان حقیقت.
و شاید تنها چیزی که هنوز در تاریکی مانده، خود ماییم.
