• درآمدی بر لحظهای که تاریخ در انتظار تصمیم شماست
مسئولان ایران، این نوشتار یک نامه سرگشاده است؛ نامهای از جنس درد، نه از جنس دشمنی. من نه در پی سرنگونی شما هستم و نه در آرزوی تحقیر شما. من یک شهروند هستم که سالهاست ناظر بیصدا و گاه فریادگرِ رنج میلیونها انسان است؛ انسانی که هر صبح با اضطراب معیشت از خواب برمیخیزد و هر شب با حسرت و ترس به بستر میرود. من از سر دلسوزی برای این ملت و این سرزمین، قلم برداشتهام. اگر این نوشتار تند و آتشین است، از سر خشم نیست؛ از سر فوریت است. زیرا زمان، به سرعت در حال تمام شدن است و شما، در دقیقههای پایانی یک مسابقه بزرگ، توپ را در دست دارید. تاریخ، نه با شعار، که با نتیجه قضاوت میکند.
• شما مسئول هستید، نه قربانی
بگذارید با صریحترین جمله ممکن آغاز کنم: شما مسئولید. نه قربانی تحریم، نه قربانی توطئه، نه قربانی تقدیر. شما، با اختیاراتی که دارید، با بودجهای که در دست دارید، با قانونی که پشت سرتان است، و با انبوهی از نیروی انسانی کارآمد که در اختیار شماست، مسئول وضعیت امروز ایران هستید. هر بار که نرخ تورم اعلام میشود، هر بار که آمار بیکاری منتشر میشود، هر بار که خبر تعطیلی یک کارخانه دیگر میرسد، و هر بار که یک خانواده به دلیل ناتوانی در پرداخت اجاره، آواره خیابان میشود، برگ دیگری از پرونده عملکرد شماست. شما نمیتوانید همه چیز را به گردن آمریکا، اسرائیل، تحریم و دشمن بیندازید. دشمن، واقعی است و فشارش هم سنگین. اما دشمن، هرگز به شما نگفت که یارانهها را ناکارآمد مدیریت کنید، هرگز به شما نگفت که کسری بودجه را با چاپ پول جبران کنید، و هرگز به شما نگفت که با استعدادترین فرزندان این ملت را به مهاجرت وادارید. اینها، اشتباهات خودِ شماست و مسئولیتش را باید بپذیرید.
• فساد، خورهای که استخوان ملت را میخورد
مهمترین دلیل عقبماندگی ایران، نه تحریم است و نه کمبود منابع؛ «فساد» است. فسادی که از بالاترین سطوح تا پایینترین لایههای اداری ریشه دوانده است. فسادی که در قالب رانتهای ارزی، انحصارهای وارداتی، واگذاریهای صوری زمین و املاک، و قراردادهای نجومی خودنمایی میکند. چگونه میتوان انتظار داشت که اقتصاد رشد کند، وقتی میلیاردها تومان از منابع کشور، به جای آنکه صرف تولید و اشتغال شود، در جیب عدهای خاص سرازیر میشود؟ چگونه میتوان انتظار داشت که سرمایهگذار داخلی و خارجی به ایران اعتماد کند، وقتی میبیند که هر روز یک پرونده فساد جدید رو میشود و هیچکس مجازات نمیشود؟ فساد، فقط دزدی از بیتالمال نیست؛ فساد، نابودی اعتماد است. و نابودی اعتماد، یعنی نابودی سرمایه اجتماعی. جامعهای که به سیستم خود اعتماد نداشته باشد، هرگز نمیتواند پیشرفت کند.
• تحقیر ملت، بزرگترین خطای راهبردی
شما ملت را تحقیر کردهاید. نه به طور مستقیم، بلکه از طریق سیاستهایی که زندگی آنها را به فلاکت کشانده است. ملت را با وعدههای توخالی، با آمارهای دستکاریشده، با صفهای طولانی گوشت و مرغ، با قیمتهای سرسامآور دارو، و با این باور که «هیچکس صدای ما را نمیشنود»، تحقیر کردهاید. ملتی که احساس کند کرامتش لگدمال شده، حتی اگر سکوت کند، در درون خود خشمگین است. و این خشم، در نهایت جایی، روزی، و به شکلی منفجر خواهد شد. تاریخ، بارها نشان داده که حاکمانی که صدای ملت خود را نشنیدند، نه به دست دشمنان، که به دست بیتفاوتی و سوءمدیریت خودشان سقوط کردند. شما هنوز فرصت دارید. هنوز میتوانید صدای این ملت را بشنوید و جواب دهید. اما این فرصت، ابدی نیست.
• راهحل اول: انقلاب در شفافیت و پاسخگویی
نخستین گام عملی، «شفافیت مطلق» است. بودجه سالانه کشور باید به صورت برخط و با جزئیات کامل برای همه شهروندان قابل مشاهده باشد. هر قرارداد بزرگ دولتی باید علنی شود. دارایی تمام مدیران ارشد، پیش و پس از دوران مسئولیت، باید به صورت عمومی منتشر شود. یک «سامانه ملی افشاگری فساد» ایجاد کنید که در آن، هر شهروند بتواند بدون ترس و با تضمین حفظ هویت، موارد فساد را گزارش دهد. و از همه مهمتر، «قانون حمایت از افشاگران» را تصویب کنید. بدون شفافیت، هیچ اصلاحی ممکن نیست. شفافیت، نه یک انتخاب، که اولین و آخرین شرط بقاست.
• راهحل دوم: جراحی نظام یارانه و حمایت مستقیم از فقرا
نظام یارانه فعلی، یک فاجعه است. میلیاردها دلار ارز یارانهای، به جای آنکه به سفره فقرا برسد، به جیب دلالان و رانتخواران میریزد. این سیستم را «جراحی» کنید. یارانههای پنهان (ارز ترجیحی، سوخت ارزان، انرژی رایگان برای صنایع پرمصرف) را حذف کنید و منابع حاصل از آن را به صورت «پرداخت نقدی مستقیم و هدفمند» به حساب خانوارهای نیازمند واریز کنید. یک «سبد غذایی پایه» شامل نان، برنج، روغن، لبنیات و پروتئین را با «کالابرگ الکترونیکی» در اختیار خانوادههای کمدرآمد قرار دهید، به گونهای که آنها با کرامت کامل و بدون صف و التماس، غذای خود را تأمین کنند.
• راهحل سوم: جنگ بیامان با دلالی و شفافیت زنجیره تأمین
دلالان، سفره مردم را گروگان گرفتهاند. یک «سامانه جامع رهگیری کالا» ایجاد کنید که مسیر هر کالا از تولید یا واردات تا مصرفکننده نهایی را رصد کند. هرگونه انحراف از این مسیر شفاف، باید «جرم اقتصادی» تلقی شود و با مجازاتهای سنگین همراه باشد. «بازارگاههای عمومی» و «فروشگاههای زنجیرهای مردمی» را توسعه دهید تا کالاهای اساسی بدون واسطه به دست مردم برسد. و مهمتر از همه، «قوانین مبارزه با احتکار» را به صورت قاطع اجرا کنید. دلالی و احتکار، خیانت به ملت است، نه یک «شغل».
• راهحل چهارم: نهضت ملی اشتغال و احیای تولید
هیچ راهحلی بدون «ایجاد شغل» پایدار نیست. یک «نهضت ملی اشتغال» راهاندازی کنید. حمایت واقعی از کسبوکارهای کوچک و متوسط، نه با وعده و شعار، که با «اعطای وامهای کمبهره»، «معافیتهای مالیاتی هدفمند» و «حذف مقررات زائد و دستوپاگیر». در هر شهر و استان، بر اساس مزیتهای نسبی آن، «خوشههای صنعتی» ایجاد کنید. سرمایهگذاری خارجی را با ارائه تضمینهای امنیتی و حقوقی جذب کنید. و از همه مهمتر، «کارآفرینان واقعی» را که در پی رانت و رابطه نیستند، تکریم و حمایت کنید. اشتغال، بهترین سیاست ضد فقر و ضد اعتراض است.
• راهحل پنجم: بازگرداندن نخبگان و متوقف کردن فرار مغزها
شما نخبگان این کشور را از دست دادهاید. هر روز، پزشک، مهندس و دانشمند ایرانی، چمدان خود را میبندد و میرود. این «خونریزی» را متوقف کنید. شرایطی فراهم کنید که نخبه در ایران، احساس «ارزشمندی»، «امنیت شغلی» و «آینده» کند. بودجه تحقیقاتی را چند برابر کنید. حقوق اساتید و پژوهشگران را واقعی کنید. فضای کسبوکار را برای استارتاپها و شرکتهای دانشبنیان امن کنید. و از همه مهمتر، به نخبه اجازه دهید که «منتقد» باشد، بدون آنکه هراس اخراج، بازداشت یا سرکوب داشته باشد. نخبه را تکریم کنید، نه تهدید. او سرمایه ملی است، نه تهدید امنیتی.
• راهحل ششم: بازسازی اعتماد با گفتوگوی صادقانه
اعتماد عمومی، سرمایهای است که سالها تخریب شده است. بازسازی آن، نیازمند «صداقت رادیکال» است. به مردم دروغ نگویید. آمار واقعی را منتشر کنید، حتی اگر تلخ باشد. مسئولان در رسانههای جمعی حاضر شوند و بدون واسطه، پاسخگوی سؤالات سخت باشند. شکاف میان حاکمیت و ملت را با «گفتوگوی صادقانه» پر کنید، نه با «تبلیغات و پروپاگاندا». مردم، از آنکه مشکلاتشان به رسمیت شناخته شود، احساس آرامش میکنند. اما از آنکه مشکلاتشان انکار شود، احساس خشم میکنند. صداقت، گران است، اما دروغ، گرانتر تمام میشود.
• راهحل هفتم: شرطبندی نکردن روی «زمان» و «تحریم»
یک خطای راهبردی که سالهاست تکرار میشود، «انتظار برای گشایش از بیرون» است. شما بارها منتظر ماندهاید که شاید آمریکا تغییر کند، شاید اروپا به داد برسد، شاید توافقی از راه برسد. این شرطبندی روی «زمان» و «تحریم»، هرگز جواب نداده است. به جای آن، روی «توان داخلی» و «ظرفیتهای بومی» شرط ببندید. ایران، با جمعیت جوان، منابع طبیعی غنی و موقعیت جغرافیایی استراتژیک، اگر درست مدیریت شود، میتواند از هر بحرانی عبور کند. اما این، نیازمند «اراده» است، نه «انتظار».
• سخن پایانی: شما میتوانید قهرمان این ملت باشید
مسئولان ایران، تاریخ در حال نوشتن است و شما، در حال انتخاب جایگاه خود در آن. میتوانید در تاریخ، به عنوان کسانی ثبت شوید که در سختترین روزها، دست از منافع شخصی و جناحی کشیدند و برای نجات ملت، تصمیمهای شجاعانه گرفتند. میتوانید به عنوان کسانی ثبت شوید که فساد را در دل سیستم خود ریشهکن کردند، معیشت مردم را اولویت اول قرار دادند و ایران را از لبه پرتگاه نجات دادند. یا میتوانید به عنوان کسانی ثبت شوید که در برابر ملت خود، سکوت کردند، فساد را تحمل کردند و مملکت را به ورطه نیستی کشاندند. این انتخاب، دست شماست.
من، به عنوان یک شهروند، هنوز امید دارم. هنوز باور دارم که در درون شما، صدایی هست که میخواهد کار درست را انجام دهد. آن صدا را خاموش نکنید. به جای آنکه در برابر مردم بایستید، در کنار مردم بایستید. به جای آنکه ترس از انتقاد را در دل بپرورانید، عشق به ایران را در دل بپرورانید. این سرزمین، این ملت، و این تاریخ، از شما انتظار بیشتری دارد. و شما، هنوز فرصت دارید که آن انتظار را برآورده کنید. «هنوز دیر نشده است.» این جمله، اگر از سر صدق و نه از سر تاکتیک گفته شود، میتواند آغاز یک رستگاری ملی باشد. انتخاب با شماست. و تاریخ، منتظر است.
