
داستان کودکانه «سفر شگفتانگیز آریا و قطرههای بلورین در کارخانه سرما و گرما»
نویسنده: رزیتا دغلاوی نژاد
روز جمعه بود و هوا حسابی گرم شده بود. آریا، پسربچهای هشتساله و کنجکاو، توی اتاقش نشسته بود و داشت با جعبهی اسباببازیهایش بازی میکرد. ناگهان گرمایش زد و با صدای بلند گفت: «وای، چقدر هوا گرمه! دلم یه لیوان شربت خنک با کلی یخ میخواد!»
مامان با یک قالب یخ و یک لیوان آب خنک از آشپزخانه آمد و گفت: «بفرما آریا جان! این هم از یخهای بلورین. راستی آریا، میدونی این قالبهای یخ از کجا میان و چطور درست میشن؟ وقتی میذاریمشون توی لیوان شربت، چه اتفاقی براشون میافته؟»
آریا تکهای از یخ را برداشت و توی دستش گرفت. یخ خیلی سرد بود و کمکم داشت خیس میشد! آریا با تعجب گفت: «مامان! این یخ انگار داره آب میشه... یعنی داره گریه میکنه؟!»
مامان لبخندی زد و گفت: «نه عزیزم! این جادوی علمِ علوم است! بیا تا با هم به درون دنیای یخها و قطرههای آب سفر کنیم.»
بخش اول: انجماد (از مایع به جامد - ساخت جادوی یخی)
آریا چشمانش را بست و وقتی دوباره باز کرد، خودش را توی یک سرزمین عجیب و شگفتانگیز دید؛ «سرزمین حالتهای ماده»!
آنجا با یک قطرهی بازیگوش به نام «نونا» آشنا شد. نونا وسط یک استخر آب زلال داشت میقصید. نونا با صدای نازک و شادش گفت: «سلام آریا! من یک قطرهی آبم. ما قطرههای آب وقتی توی رودخانهها یا لیوان آب هستیم، به حالت مایع درمیآیم؛ یعنی شکل ثابتی نداریم و به هر ظرفی که وارد بشیم، شکل همون ظرف رو میگیریم و آزادانه میدوییم.»
همان موقع، غول سرما یعنی «آقای یخبندان» با لباسهای سفید و براقش وارد شد و گفت: «هووووم! هوای اینجا خیلی گرمه! بچهها، من الان با نفسهای سردم دمای اینجا رو پایین میآورم.»
آقای یخبندان فوت کرد و فوت کرد تا دما به صفر درجه سانتیگراد یا کمتر رسید. آریا با تعجب دید که نونا و همهی دوستان قطرهاش دیگر نمیتوانستند آزادانه بدوند! آنها دست همدیگر را محکم گرفتند، سر جای خودشان قفل شدند و به شکل بلوکهای بلورین و سفت درآمدند.
نونا از درون قالب یخ فریاد زد: «آریا! به این کار میگن اِنجِمد (Freezing)! وقتی دمای آب به اندازهی کافی پایین بیاد، آب مایع از حالت مایع به حالت جامد تبدیل میشه و شکل ثابتی به خودش میگیره. ما حالا یک قالب یخ محکم هستیم!»
آریا فهمید: انجماد یعنی تبدیل مایع به جامد بر اثر سرما.
بخش دوم: ذوب (از جامد به مایع - جادوی گرمای مهربان)
ناگهان در سرزمین حالتهای ماده، خورشید خانمِ مهربان با نور طلاییاش وارد شد. شعاعهای گرم خورشید به سمت قالبهای یخ آمدند.
آریا دید که قالبهای یخِ سفت و بلورین، کمکم نرم شدند. گوشههایشان گرد شد و از بدنهی آنها قطرههای آبِ زلالی سرازیر شد.
نونا که دوباره آزاد شده بود، شادمانه چرخید و گفت: «آریا، به این تغییر حالت میگن ذوب (Melting)! وقتی به یک جسم جامد مثل یخ، گرما میرسه، ذرههای محکم اون از هم جدا میشن و دوباره به حالت مایع برمیگردند.»
آریا با هیجان دست زد و گفت: «پس ذوب یعنی تبدیل جامد به مایع به کمک گرما!»
پایان شیرین داستان
آریا چشمهایش را باز کرد. او هنوز توی اتاقش بود و تکه یخ توی دستش کاملاً آب شده بود و به شکل قطرات آب روی دستش میدرخشید.
مامان پرسید: «خب آریا جان، سفر چطور بود؟ فهمیدی یخها چطور به وجود میان و چطور آب میشن؟»
آریا با ذوق جواب داد: «بله مامان! وقتی آب مایع رو میذاریم توی جایخیِ یخچال، سرمای یخچال باعث انجماد (جامد شدن) اون میشه. و وقتی یخ رو میآریم بیرون و گرما بهش میخوره، عمل ذوب (مایع شدن) اتفاق میافته. علم علوم چقدر شگفتانگیز و هیجانانگیزه!»