داستان کودکانه «سابقهی سنگها و چرخها»
نویسنده رزیتا دغلاوی نژاد
شخصیتها: مانی (پسربچهای که عاشق ماشینهای اسباببازی است) و برادر بزرگترش (امیر).
مانی داشت سعی میکرد یک جعبهی سنگینِ اسباببازی را از روی فرش به سمت اتاقش هل بدهد. او تمام زور خود را میزد، اما جعبه اصلاً تکان نمیخورد. مانی با نفسنفس زدن گفت: «امیر، این جعبه خیلی تنبل است! انگار زمین دارد آن را به پایین میچسباند.»
امیر که داشت با یک ماشین اسباببازیِ کوچک بازی میکرد، گفت: «جعبه تنبل نیست مانی، فقط "اصطکاک" دارد! اصطکاک مثل یک نیرویِ مخفی است که میخواهد جلوی حرکتِ هر چیزی را بگیرد.»
مانی پرسید: «پس چطور ماشینهای مسابقهای خیلی سریع میروند؟»
امیر یک قطعه از یک چرخِ اسباببازی را به مانی نشان داد و گفت: «ببین، وقتی از چرخ استفاده میکنی، سطح برخوردِ وسیله با زمین خیلی کوچک میشود. به جای اینکه کلِ کفِ جعبه با فرش درگیر باشد، فقط یک خطِ باریکِ چرخ با زمین تماس دارد. این یعنی اصطکاکِ کمتر! اگر زیرِ جعبه چند تا توپ یا چرخ بگذاری، آن نیروی مخفیِ زمین دیگر نمیتواند جلوی حرکتت را بگیرد.»
مانی با هیجان، چند تا توپِ پلاستیکی زیر جعبه گذاشت. ناگهان جعبه با یک حرکتِ نرم و سریع، به سمت جلو لغزید. مانی فهمید که برای غلبه بر سختیها، گاهی لازم است راه را برای حرکت، "صاف و لغزنده" کرد.
نکتهی علمی برای کودک:
اصطکاک (Friction) نیرویی است که وقتی دو جسم روی هم حرکت میکنند، در جهت مخالفِ حرکت ایجاد میشود و مانع آنها میشود. برای کم کردن اصطکاک و راحتتر حرکت کردن اشیا، از چرخها، روغن یا سطوح صاف استفاده میکنیم.