
*نکته: این نوشته در دفاع از عمل دروغ گفتن نیست، بلکه تاثیر و نحوه کار کرد آن بر روابط اجتماعی مورد توجه قرار دارد.
راستش جواب دادن به این سوال کمی سخت است. ابتدا با خود مرور کنیم که دروغ و حقیقت هر کدامشان چه هستند و چه تاثیری دارند.
حقیقت تیز و برنده است. در هر صورت وجود دارد (چه گفته شود چه پنهان بماند)، در بیشتر موارد گفتن و شنیدنش سخت است و تمایلی برای آن نداریم و به همین دلیل کمتر آن را می شنویم. ویژگی دیگر آن چیست؟ ما را از بلاتکلیفی نجات میدهد چون عین واقعیت است. تا چه حد روابط انسانی بر پایه حقیقت شکل گرفته اند؟ خب. اینجا باید حقیقت را گفت! همه ما میدانیم که روابط انسانی بیشتر بر پایه دروغ شکل گرفته تا حقیقت. بیشتر ما در برخورد اول با افراد غریبه به طرز دروغینی نسبت به آنها ابراز علاقه کرده ایم و آرزوی موفقیت و سلامتی و هزار حرف تعارف گونه. چه بسا روابط این چنینی ادامه پیدا کرده و پیش رفته اند. خیلی جاهای دیگر هم همین بوده. یعنی حقیقت نقش چندانی در شکل گیری روابط نداشته و عامل ارتباطی دروغ یا بخشی از حقیقت بوده است. خود ما تا چه اندازه راست می گوییم؟ این موضوع تا حدی به خود شخص مربوط می شود و در افراد مختلف متفاوت است. منتهی تجربه مشترکی که وجود دارد این است که وقتی واکنش افراد به حقیقت را میبینیم، ترجیح میدهیم که بخشی از حقیقت را بگوییم چون دنبال دردسر نیستیم. نکته همینجاست. گفتن بخشی از حقیقت روابط را آسان تر میکند. کارها را سامان می دهد. به عبارت دیگر ما بخشی از حقیقت را به تمام آن ترجیح میدهیم. از دیدگاه دیگر این کار کارکرد دفاعی نیز دارد. وقتی در جواب حالت چطور است میگوییم خوب هستم، خودمان را از شر سوالات بعدی و قضاوت ها نجات داده ایم. واقعیت بار مسئولیت زیادی دارد و سنگین است و هرکسی نمیتواند آن را بپذیرد. هر چند که با همه این ها واقعیت تغییر پذیر نیست. اگر ما همیشه حقیقت را بر زبان می آوردیم زندگی ما چه تفاوتی با امروز داشت؟ احتمالا روابط زیادی شکل نمی گرفت. فرصت های شغلی کمتری در دسترس ما بود. انسان های تنها تری بودیم و خیلی از فعالیت های اقتصادی و اجتماعی بی سرانجام می ماند.
در نهایت دروغ گفتن و گفتن بخشی از حقیقت به ابزاری برای ما انسان ها تبدیل شده تا زندگی خود را راحت تر بگذرانیم و بر پایه آن روابطی شکل گرفته و پیش رفته. از سال ها پیش تا الان و شاید آینده. درصدی از حقیقت و درصدی از دروغ، راه چاره ی بشر برای گذراندن امور بوده است. این درصد اگر به سمت دروغ بچرخد، ما تبدیل به آدمی دروغگو میشویم و احتمالا بعد از مدتی آن قدر به دروغ خو میگریم که واقعیت را انکار میکنیم. عکس آن هم مشکل آفرین است. تمام حقیقت را گفتن منجر به این میشود که دور شویم از اجتماعات بشری، بیشتر قضاوت مان کنند، به عنوان آدم "بدبین" شناخته شویم یا بعضی ها برچسب انسان "ساده" بزنند و هزار مشکل دیگر. به هر شکل تصمیم بر عهده خودتان است اینکه حقیقت را انتخاب کنید، دروغ را یا بخشی از هر دو را.