آخرین روزی که دفتر شرکت را تحویل دادیم، روی میزها جای مانیتورها مانده بود. مستطیل‌های کم‌رنگی میان گرد و خاک. هیچ‌وقت فکر نمی‌کردم آدم ممکن است دلش برای چنین چیزی تنگ شود. قرار بود تا وقتی تکلیف جنگ روشن نشده دفتر تازه‌ای نگیریم. همه‌چیز موقت بود. در این مملکت وقتی چیزی را موقت اعلام می‌کنند، بهتر است برایش برنامه بلندمدت داشته باشی.
صبح روز بعد، راس ساعت هشت لپ‌تاپم را روی میز خانه باز کردم. دیگر لازم نبود لباس عوض کنم، در ترافیک بمانم، از نگهبان ساختمان سلامی بشنوم یا آسانسور را با آدم‌هایی شریک شوم که اسم‌شان را نمی‌دانستم. اتفاقا همین چیزهای بی‌اهمیت از زندگی‌ام حذف شده بود. آن زمان هنوز نمی‌فهمیدم آدم با چه مقدار چیز بی‌اهمیت سر پا می‌ماند.
اوایل، دورکاری شبیه یک امتیاز بود. می‌توانستم قهوه را در فنجان خودم بخورم، صدای جلسه‌های بی‌ربط را نشنوم و وقت بیشتری برای نوشتن داشته باشم. البته این قسمت آخر بیشتر به یک شوخی شبیه بود. وقت آزاد مثل پولی که بی‌حساب به حسابت بریزند، اگر ندانی با آن چه کنی، معمولا صرف مزخرفات می‌شود. فرقش این است که آخر ماه می‌فهمی پولت کجا رفته؛ از وقتت حتی رسید هم نداری.
چند هفته بعد دیگر نمی‌توانستم مرز روشنی میان روزها پیدا کنم. دوشنبه با پنجشنبه تفاوتی نداشت، جز اینکه پنجشنبه کسی کمتر انتظار جواب فوری داشت. ساعت‌های کار تمام می‌شدند و من همچنان روی همان صندلی بودم. لپ‌تاپ را می‌بستم و چند دقیقه بعد، برای کاری که هیچ ضرورتی نداشت، دوباره بازش می‌کردم. انگار اگر صفحه خاموش می‌شد، ناچار بودم با کسی روبه‌رو شوم که تمام روز از او فرار کرده بودم.
در کنار این ماجرا یک رابطه دوازده‌ماهه هم بود؛ از آن رابطه‌های مریضی که آدم وقتی وسطش است، برای هر اتفاق بدی توضیح معقولی پیدا می‌کند و وقتی از آن فاصله می‌گیرد، از خودش می‌پرسد چطور دوازده ماه تمام، معقول بودن را با تحمل کردن اشتباه گرفته است. قصد ندارم ماجرایش را باز کنم. به قدر کافی برایش وقت گذاشته بودم. فقط می‌دانم در پایانش اعتمادم به خودم آن‌قدر کم شده بود که اگر کسی می‌گفت فردا دوشنبه است، اول تقویم را چک می‌کردم. بعد هم احتمالا از او عذرخواهی می‌کردم که چرا تقویم را چک کرده‌ام. این میراث چندان باشکوهی نبود، ولی تنها چیزی بود که واقعا نصیبم شده بود.
آن روز ساعت هشت و هفده دقیقه بیدار شدم. تلفن از قبل چند بار لرزیده بود. روی صفحه سه پیام کاری داشتم و یک تماس ازدست‌رفته. لازم نبود از تخت بیرون بیایم تا دیرم شود. تکنولوژی بالاخره این امکان را فراهم کرده بود که آدم حتی برای سر کار نرفتن هم احساس گناه کند.
قهوه درست کردم. در مدتی که آب جوش می‌آمد، بی‌هدف داخل آشپزخانه ایستادم. روی سینک ظرفی بود که از دیشب مانده بود. برداشتمش، آب کشیدم و همان‌جا گذاشتم تا خشک شود. انجام دادن یک کار که آغاز و پایان مشخصی داشته باشد، لذت عجیبی پیدا کرده بود. بیشتر کارهای من دیگر تمام نمی‌شدند؛ فقط از یک صفحه به صفحه دیگر منتقل می‌شدند.
پشت میز نشستم. کنار اسمم در نرم‌افزار شرکت یک نقطه سبز روشن شد: «در دسترس». آدم می‌توانست ساعت‌ها به آن نگاه کند و مطمئن باشد دست‌کم یکی از اجزای وجودش کار می‌کند. من در دسترس نبودم. اگر دوستم زنگ می‌زد جواب نمی‌دادم، اگر کسی حالم را می‌پرسید احتمالا دروغ می‌گفتم ولی یک نرم‌افزار با اعتمادبه‌نفس کامل اعلام می‌کرد که همه می‌توانند روی من حساب کنند. از این‌همه خوش‌بینی واقعا خوشم می‌آمد. چند تماس را بی‌صدا کردم و برای پیام‌ها جواب‌هایی نوشتم که کاملا معقول به نظر می‌رسید. این توانایی هنوز از من گرفته نشده بود: می‌توانستم آدمی باشم که کارها را می‌فهمد و هیچ مشکلی ندارد؛ به شرط آنکه مجبور نباشم چیزی جز کلمات تایپ کنم.
در دفتر، آدم‌ها حتی وقتی کار خاصی با تو نداشتند، از کنارت رد می‌شدند. کسی می‌پرسید ناهار خورده‌ای یا نه، یکی از اتاق دیگری صدایت می‌کرد، گاهی هم باید به حرف‌هایی گوش می‌دادی که هیچ علاقه‌ای به آنها نداشتی. آن روزها خیال می‌کردم اینها وقت‌کشی است. حالا فهمیده بودم نیمی از زندگی به همین وقت‌کشی‌ها بند است. قرار نیست هر گفت‌وگویی زندگی آدم را تغییر بدهد. بعضی گفت‌وگوها فقط نمی‌گذارند آدم برای هشت ساعت متوالی صدای خودش را در سرش بشنود.
ساعت ده جلسه داشتم. تصویر خودم را در گوشه صفحه می‌دیدم. صورتم همان صورت همیشگی بود، فقط چشم‌هایم طوری نگاهم می‌کردند که انگار کسی تصویر را با چند ثانیه تأخیر پخش می‌کند. درباره عددها و برنامه‌ها حرف زدم، به چند نکته اشاره کردم، چیزی یادداشت کردم و جلسه را تمام کردم. بد پیش نرفت. این هم از حقه‌های بدن بود: ممکن بود آدم درون خودش فرو بریزد و همچنان گزارش قابل قبولی ارائه بدهد.
بعد از جلسه، گوشی زنگ خورد. دوستم بود. از معدود آدم‌هایی که هنوز فکر می‌کرد تماس گرفتن، روش معقولی برای پیدا کردن من است. گذاشتم زنگ بخورد. بعد گوشی را برگرداندم تا دیگر صفحه‌اش را نبینم. جواب ندادن به کسی که دوستش داری، شکل شرم‌آوری از تنهایی است. از یک طرف دلت می‌خواهد کسی سراغت را بگیرد و از طرف دیگر وقتی این اتفاق می‌افتد، حتی نیروی گفتن چند جمله ساده را نداری.
او چند بار پیشنهاد کرده بود به برنامه‌ها و دورهمی‌های مختلف بروم، آدم تازه ببینم، خودم را از خانه بیرون بکشم. پیشنهاد بدی نبود. اگر کسی می‌گفت برای خوب شدن کافی است هر هفته یک ساعت میان غریبه‌ها بایستی و درباره شغل و ترافیک حرف بزنی، شاید حتی قبول می‌کردم. مسئله این بود که نمی‌توانستم خودم را تا آنجا برسانم. تصور حمام رفتن، لباس پوشیدن، بیرون آمدن، سلام کردن و وانمود کردن به اینکه حوصله شنیدن جواب سؤال‌هایم را دارم، مثل فهرست کارهای یک سفر طولانی بود.
تا پیش از این، خودم را آدم کم‌طاقتی می‌دانستم، نه آدم ناتوانی. اگر کسی می‌گفت افسرده‌ای، ممکن بود ناسزایی بگویم یا نقطه‌ضعفی را که از او می‌دانستم چنان دقیق به رویش بیاورم که چند سال از روان‌شناسی متنفر شود. در این کار استعداد داشتم و از استعدادم هم چندان شرمنده نبودم. حالا اگر کسی چنین چیزی می‌گفت احتمالاً سرم را پایین می‌انداختم. حتی حال و حوصله دفاع از آن شخصیت نفرت‌انگیز سابق را هم نداشتم. تازه می‌فهمیدم از دست دادن توان بدخلقی، الزاماً به معنای آدم بهتری شدن نیست.
ظهر غذا خوردم بی‌آنکه یادم بماند مزه‌اش چه بود. ظرف را کنار سینک گذاشتم. بعد نشستم پشت لپ‌تاپ و فایل‌هایی را باز کردم که از صبح باز بودند. یک عدد را چند مرتبه خواندم و هیچ بار معنایش را نفهمیدم. برای کسی که کارش تصمیم گرفتن، سنجیدن و سر و کله زدن با جزئیات است، این وضع مضحک بود. من هنوز می‌توانستم درباره بودجه و فروش تصمیم بگیرم، ولی برای اینکه ظرف ناهار را بشویم، لازم بود احتمالاً یک جلسه هماهنگی برگزار شود.
سال‌ها پیش کتابی درباره ملال خوانده بودم. نویسنده توضیح می‌داد آدم مدرن چطور از این جمع به آن جمع پناه می‌برد تا چند ساعت مجبور نباشد با خودش تنها بماند. آن وقت‌ها خواندنش به نظرم هوشمندانه آمده بود. کتاب را بسته بودم و احتمالا با رضایت فکر کرده بودم که بالاخره کسی مشکل بقیه را درست توضیح داده است. هیچ‌وقت فکر نکرده بودم روزی برسد که از همه آن جمع‌ها فرار کنم و در همان حال از ماندن با خودم هم وحشت داشته باشم.
به‌مرور فهمیده بودم ملال همان بی‌حوصلگی نیست. بی‌حوصلگی را می‌شود با یک فیلم بد، یک پیاده‌روی یا مرتب کردن کشوها فریب داد. این یکی با آدم از خانه بیرون می‌آید، در کافه روبه‌رویش می‌نشیند، همراهش برمی‌گردد و وقتی شب چراغ را خاموش می‌کند، تازه جا باز می‌کند. هیچ چیز کاملا بد نبود و هیچ چیز هم آن‌قدر خوب نبود که بخواهم دنبالش بروم. نه از تنها بودن خوشحال بودم، نه از تصور معاشرت. نه حوصله کار داشتم، نه آرامش بیکار ماندن.
بدتر از همه این بود که کم‌کم فکر خودکشی به سرم می‌زد. نه مثل آن صحنه‌های باشکوه رمان‌ها، با آخرین سیگار و پنجره باز و جمله‌ای که قرار است از آدم به یادگار بماند. فکرهای من اغلب وسط کارهای مزخرف روزانه می‌آمدند؛ مثلاً هنگام باز شدن یک فایل اکسل یا وقتی منتظر بودم آب قهوه جوش بیاید. یک‌بار کنار کافه به داروخانه آن طرف خیابان نگاه کردم و از عادی شدن این فکر ترسیدم. بعد ذهنم رفت سراغ آب. نمی‌دانم وقتی پای خودکشی در میان است، آب خوردن قرار است چه کمکی بکند. ولی من به جای اینکه از خودم بپرسم چطور به این نقطه رسیده‌ام، داشتم درباره آب فکر می‌کردم. خنده‌ام گرفت. بعد ترسیدم. آدم باید خیلی از خودش دور شده باشد که از چنین چیزی هم یک لطیفه بسازد. انگار در حال غرق شدن باشی و درباره کیفیت حوله‌های ساحل شکایت کنی. این شوخی‌ها چیزی را سبک نمی‌کرد. فقط راهی بودند که فعلاً بتوانم به آن فکر نگاه کنم و چشمم را نبندم.
بعدازظهر باید کاری را تحویل می‌دادم. فایل را باز کردم، چند سطر نوشتم و پاک کردم. از پنجره، خیابان شکل معمولش را داشت. موتور از کنار ماشین پارک‌شده رد می‌شد، کسی کیسه خرید به دست از پیاده‌رو می‌گذشت و زندگی با بی‌اعتنایی کامل به وضعیت روحی من ادامه داشت. قبلا از این بی‌اعتنایی دلخور می‌شدم. آن روز فقط به نظرم منصفانه آمد. خیابان کار خودش را می‌کرد. این من بودم که از کار افتاده بودم.
ساعت سه و چهل دقیقه اینترنت قطع شد.
در حالت عادی باید عصبانی می‌شدم. یک بار مودم را خاموش و روشن کردم، چند بار به علامت اتصال نگاه کردم و بعد فهمیدم قرار نیست با زل زدن چیزی درست شود. برای فرستادن کارم به اینترنت احتیاج داشتم. مجبور بودم از خانه بیرون بروم. هفته‌ها توصیه دوستانم و آن همه کتاب درباره معنای زندگی نتوانسته بودند مرا از خانه بیرون بکشند؛ یک مودم معیوب در پنج دقیقه موفق شد. اگر قرار بود به کسی برای بهبود وضع روحم پول بدهم، شاید بهتر بود سراغ تعمیرکار شبکه بروم.
لباس پوشیدم. کلید را از روی میز برداشتم. کنار در چند لحظه ایستادم و سعی کردم یادم بیاید چیزی جا گذاشته‌ام یا نه. لپ‌تاپ، شارژر، تلفن، کیف پول. همه چیز بود. از پله‌ها پایین رفتم. با بیرون آمدن از ساختمان اتفاقی نیفتاد. هوا همان هوا بود و خیابان همان خیابان. فقط برای اولین بار در آن روز مجبور بودم به چیزهایی نگاه کنم که در صفحه نمایش جا نمی‌شدند.
کافه فاصله زیادی نداشت. جایی بود که گاهی تنها می‌رفتم تا بنویسم. این را برای خودم بهانه قابل قبولی ساخته بودم که می‌شود جایی نشست بی‌آنکه لازم باشد با کسی قرار داشته باشی. پشت میز همیشگی نشستم، لپ‌تاپ را بیرون آوردم و به اینترنت وصل شدم. فایل را فرستادم. کاری که از صبح روی سینه‌ام مانده بود، در کمتر از ده دقیقه تمام شد.
بعد از آن دیگر دلیلی برای ماندن نداشتم. می‌توانستم بلند شوم و به خانه برگردم. اما قهوه سفارش داده بودم و هنوز چیزی از آن نخورده بودم. ماندم. در اوضاعی که کم‌وبیش به پایان دادن به زندگی هم فکر کرده بودم، ول کردن یک قهوه پول‌داده‌شده همچنان به نظرم اسراف نابخشودنی می‌آمد. صدای دستگاه قهوه می‌آمد. یک نفر با حوصله روی لپ‌تاپش چیزی می‌نوشت و گهگاه عقب می‌رفت تا صفحه را از دور ببیند. کسی نزدیک در دنبال پریز می‌گشت. دو نفر روبه‌روی هم نشسته بودند و برای مدتی حرف نمی‌زدند. از هیچ‌کدامشان داستانی نمی‌دانستم و همین خوشایند بود. لازم نبود کسی را بفهمم یا از کسی بخواهم مرا بفهمد.
دفتر تازه‌ای باز کردم. منظورم دفتر کاغذی نیست؛ یک صفحه سفید روی همان لپ‌تاپی که چند ساعت قبل برایم حکم حبس داشت. فکر کردم شاید بتوانم از این وضع داستانی دربیاورم. آدمی که از صبح تا شب در خانه است، از آدم‌ها فرار می‌کند و وقتی هیچ‌کس با او حرف نمی‌زند، دلش می‌گیرد. داستان چندان تازه‌ای نبود. حتی می‌شد گفت داستان نبود. اتفاقی نمی‌افتاد. اگر این شخصیت را به کسی معرفی می‌کردم، احتمالاً از من می‌پرسید چرا باید وقتش را صرف تماشای آدمی کند که خودش هم حوصله خودش را ندارد.
با این حال نوشتم. از تحویل دادن دفتر شروع کردم. از نقطه سبز کنار اسمم. از آن رابطه دوازده‌ماهه که نمی‌خواستم درباره‌اش بیش از همین چند سطر حرف بزنم. از اینکه گاهی توان جواب دادن به یک تلفن را ندارم ولی می‌توانم در جلسه درباره برنامه فصل بعد حرف بزنم. و از فکر خودکشی؛ همان موضوعی که حتی نوشتنش هم باعث می‌شد دنبال یک شوخی بی‌موقع بگردم. چند جا وسوسه شدم جملات را قشنگ‌تر کنم. منصرف شدم. حال بد وقتی زیادی خوب نوشته شود، بوی دروغ می‌گیرد. برای اولین بار در مدتی طولانی سعی کردم به جای توضیح دادن اینکه چه آدمی هستم، فقط بنویسم امروز چه کردم.
وسط نوشتن دوباره گوشی را برداشتم. تماس ازدست‌رفته دوستم هنوز روی صفحه بود. می‌توانستم مثل همیشه بعدا بهانه‌ای سرهم کنم؛ کار داشتم، جلسه بودم، گوشی بی‌صدا بود. بیشتر اینها هم واقعا درست بود. دروغ‌های خوب معمولا از چیزهای درست ساخته می‌شوند. اما هیچ‌کدام توضیح نمی‌دادند چرا حتی وقتی تلفن را می‌بینم، جوابش را نمی‌دهم.
چند دقیقه به صفحه نگاه کردم. از او نخواستم نجاتم بدهد یا برایم راه‌حلی پیدا کند. فقط برایش نوشتم که این روزها حالم خوب نیست و سخت‌تر از چیزی است که نشان می‌دهم. نوشتم اگر وقت دارد، این هفته همدیگر را ببینیم. پیش از فرستادن پیام دو بار خواندمش. حرف مهمی نبود. آدم‌های زیادی هر روز از این حرف‌ها به هم می‌زنند. برای من که مدت‌ها به همه اطمینان داده بودم اوضاع تحت کنترل است، نوشتن همین چند سطر از چند جلسه سخت‌تر بود.
پیام را فرستادم و گوشی را کنار فنجان گذاشتم. اتفاق خارق‌العاده‌ای نیفتاد. قهوه سرد شده بود. کافه شلوغ‌تر می‌شد و هوا داشت تاریک می‌شد. دوستم هنوز جواب نداده بود. من هم یک‌باره بهتر نشده بودم. همچنان می‌خواستم زودتر روز تمام شود و همچنان از روز بعد می‌ترسیدم. اما برای اولین بار در مدت طولانی، کسی جز خودم از شدت این وضع خبر داشت.
صفحه سفید دیگر سفید نبود. چند پاراگراف نوشته بودم که نمی‌دانستم به چه درد می‌خورند. پاکشان نکردم. قهوه را تا ته خوردم و حساب کردم. در راه برگشت چند بار خواستم تلفن را از جیبم دربیاورم و ببینم پاسخی رسیده یا نه. این کار را نکردم. می‌خواستم دست‌کم فاصله کافه تا خانه را بدون انتظار چیزی از یک صفحه طی کنم.
وقتی به خانه رسیدم، اینترنت وصل شده بود. لپ‌تاپ را از کیف بیرون آوردم و روی میز گذاشتم. کنار اسمم دوباره نقطه سبز روشن شد. وضعیت را روی «در دسترس» گذاشتم و دستگاه را بستم.
در شرکت همه‌چیز تا اطلاع ثانوی دورکار بود. درباره جنگ، دفتر بعدی و باقی چیزها خبری نداشتم. آن رابطه تمام شده بود، اما چیزهایی که از من کم کرده بود به این آسانی برنمی‌گشتند. نمی‌دانستم فردا می‌توانم از تخت بلند شوم یا نوشته‌ای را که شروع کرده بودم دوباره بخوانم. هنوز حالم خوب نبود. حتی به خوب شدن هم با سوءظن نگاه می‌کردم؛ تجربه نشان داده بود هر وقت به چیزی دل خوش کنم، زندگی برای اصلاح سوءتفاهم وارد عمل می‌شود. اما برای اولین بار در مدتی طولانی، کسی جز خودم می‌دانست چه خبر است.
تلفن را روی میز کنار تخت گذاشتم. این بار صفحه‌اش رو به بالا بود.
