
این آیات درباره کمک کردنه. میگه اگه به یه نیازمندی کمک میکنی اما توش شوآف وریا هست یا منت میزاری و طرفو آزار میدی مثل اینه که یه بذر رو روی سرامیک بکاری. هیچی ازش در نمیاد. اما اگه با نیت خالص و بی منت باشه مولتی ویتامین روحت میشه. قوی میکنه روحت رو. یه جون به جونات اضافه میشه. غیراز اون صدها برابرش هم تو حسابت ثبت میشه. دیگه چی میخوای از این بهتر؟
- مقدمه: چرا قرآن روی دستودلبازی و بخشش مالی اینقدر تأکید میکنه؟
- بقره آیه 261 (بخش اول): پولی که در راه خدا میبخشید مثل دانهای میشه که هفتصد برابر محصول میده
- بقره آیه 261 (بخش دوم): خدا پاداش بخشش خالصانه رو به صلاحدید خودش چندین برابر میکنه
- بقره آیه 262 (بخش اول): کمک واقعی اینه که پشت سرش منت نذارید و کسی رو تحقیر نکنید
- بقره آیه 262 (بخش دوم): بخشش بیمنت و بیریا ترس از بیپولی و حسرت گذشته رو از بین میبره
- بقره آیه 263: اگه نمیتونید کمک مالی کنید با مهربونی و احترام حرف بزنید نه با تحقیر
- بقره آیه 264 (بخش اول): ثواب کار خیرتون رو با منتگذاشتن و شوآف برای دیگران خراب نکنید
- بقره آیه 264 (بخش دوم): کمک همراه با ریاکاری مثل بارونیه که خاک روی سنگ صاف رو میشوره و هیچی نمیمونه
- بقره آیه 265: بخشش با نیت رضای خدا مثل باغ سرسبزیه که با هر بارونی محصولش چند برابر میشه
- بقره آیه 266: گردباد ریاکاری تمام محصول عمر و زحماتتون رو در دوران پیری یکشبه خاکستر میکنه
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم.
پناه میبرم به خدا از وسوسههای شیطان راندهشده از درگاه خدا.
رسیدم به آیه ۲۶۱ و اواخر سوره بقره. تقریباً اینجا حدود ۱۴ آیه با موضوع انفاق کردن، دستِبده داشتن و کمک کردن داریم و تأکیدهای خیلی جدی درباره این موضوع شده که وقتی آدم میخونه میفهمه که واقعاً پول دادن و انفاق کردن و بخشش مادی خیلی مهمه.
آیه ۲۶۱ از اینجا شروع میشه:
«مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّائَةُ حَبَّةٍ»
وضعیت آدمایی که اموالشونو در راه خدا میبخشن، هزینه میکنن …
(عبارت «در راه خدا» نکته مهمیه: فی سبیل، یعنی اگه پول میده در راه خداست، نیت فقط برای خداست.)
پولی که میدن مثل یه حبه، یه دانهایه که ازش هفت تا خوشه در میاد. «سنابل» جمع «سنبله»ست یعنی خوشه.
یه «دونه» رو داده، ازش ۷ تا خوشه درمیاد. توی هر خوشهای ۱۰۰ تا «دونه»است. مثل یه گندم یا مثل یه ذرت که یه دونه ذرت وقتی کاشته میشه یه بلالی ازش در میاد که ۱۰۰ تا و حتی بیشتر، ۲۰۰ یا ۳۰۰ تا دونه میشه. اینهمه زیاد میشه اون دونه.
«وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ»
و خدا برای کسی که بخواد چندین برابر میکنه. ۷
تا سنبله، تو هر کدومش ۱۰۰ تا، میشه ۷۰۰ تا؛ تازه میگه اینم خدا بخواد و صلاح باشه چندین برابرش میکنه.
«وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ»
و خدا واسعه، گشایشگره، گشایش ایجاد میکنه، روزی فراوان میده؛
و علیمه، آگاهه به امور، میدونه که این پولی که طرف داده به چه نیتی داده، برای خدا داده یا برای چیز دیگه داده، و به نسبت و به صلاحدید کم و زیادش میکنه.
«الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ»
کسانی که پول میدن در راه خدا؛ (باز دوباره میگه «فی سبیل الله»، در راه خدا پول میدن.)...
«ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى»
و ضمناً بعد از اینکه پولو دادن، پشت سرش نه منتی هست نه آزاری…
یعنی مثل اینایی نیستن که مثلاً میرن تو یه روستایی یه بخششی یه کمکی میکنن، فیلم میگیرن، و با این کار هم اون آدمیو که بهش پول دادن داره تحقیر میکنه هم اصلاً فی سبیل الله نیست، برای اینه که لایک بخوره بگه من آدم مهمیام، خوبیام.
یعنی هم منت توش بوده هم آزار توش بوده هم فی سبیل الله نبوده. مثل اینا نه…
اینایی که اینجوری نیستن چه نتیجهای داره کارشون؟ فی سبیل الله، بدون منت، بدون اذیت کمک میکنن…
«لَّهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ»
خدا اجر اونا رو، پاداش اونا رو پیش خودش میذاره، نگه میداره، میگه این پاداشت، طلب توست پیش من.
«وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ»
(خوف یعنی ترس، «يَحْزَنُونَ» از «حزن» گرفته شده یعنی اندوه)؛ یعنی دیگه نه نگرانی و ترس و اضطراب دارن از اینکه آخ آخ چه اتفاقی فردا میفته بیپول میشم و دیگه غم گذشتهرم ندارن، افسرده نمیشن، دیپرس نمیشن که مثلاً آخ من پولمو باید این کارو میکردم… اینجا گذاشته بودم انقدر میشد و … اینا یه آرامشی پیدا میکنن.
«قَوْلٌ مَّعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِّن صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى»
حالا نمیخوای به یکی که نیازمنده پول بدی، با گذشت و مهربانی، خیلی مؤدبانه، محترمانه اگه حرف بزنی (قول معروف یعنی حرف زدن محترمانه و مؤدبانه) بهتره از کمکی که همراه آزار باشه...
مثلاً اگر بعضیا خیلی اصرار میکنن و کمک میخوان و شما نمیخوای کمک کنی یا در توانت نیست، با خوبی باهاش حرف بزن و تحمل کن تا بگذره. و وقتی اون اصرار میکنه و اذیت میکنه، کمک نکنی بهتر از اینه که پولی بدی و بعد یه آزاری بهش برسونی یا یه منتی بذاری.
«وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ»
و خدا وضعش خوبه، نیازی نداره که شما پول بدین به کسی.
این فرصت به شما داده شده که بتونید کار خیر بکنید، واِلّا خدا نیازی به پول شما نداره و عجله هم نداره. بُردباره و فرصت میده به آدمها که اگه که اشتباهی کردن جبران کنن و زود دنبال عذاب کردن آدمها نیست.
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُم بِالْمَنِّ وَالْأَذَى»
بازم تأکید… چند بار منت و اذیت رو تاکید میکنه: ای کسایی که مسلمون شدید و به اسلام رو آوردین، کمکی که میکنید، صدقهای که میدید رو با منت گذاشتن و آزار دادن اون شخصی که بهش کمک کردین باطل نکنید… بیاثر نکنید… از بین نبرید… خرابش نکنید.
«كَالَّذِي يُنفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ»
مثل اونایی که اموالشون رو برای خودنمایی میبخشن، برای اینکه دیگران ببینن، مردم ببینن و او رو به عنوان یه آدم بخشنده بشناسن.
میخواد خودشو نشون بده و تو قلبش اصلاً نه خدا رو قبول داره، نه قیامت و معاد و حساب و کتاب رو. اینجور آدمها مثل چی میمونن؟
«فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا»
رفتار این آدم مثل یه تختهسنگیه؛ یه تختهسنگ صاف…
«علیه تراب»، روی این تختهسنگ صاف یه گرد و غباری، خاکی، لایه نازکی نشسته.
«فاصابه وابل»، یه بارون شدیدی میباره،
«فترکه صلدا»، صافش میکنه. هیچ اثری از اون گرد و غبار دیگه باقی نمیمونه.
اون گرد و غبار کمکی بود که او کرده بود، یه بارون میخوره بهش و هیچی نمیمونه. اون منتی که میذاره، اون اذیتی که میکنه، اون ریایی که توش هست، اون بیایمانی که توش هست، مثل این بارون هست که میاد میشوره و اون کمکی که کرده رو میبره، چیزی دستش باقی نمیمونه.
«لَّا يَقْدِرُونَ عَلَىٰ شَيْءٍ مِّمَّا كَسَبُوا ۗ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ»
هیچ سودی از کارهایی که کردن نمیبرن. «والله لا یهدی القوم الکافرین»، چون که خدا این آدمایی که ریاکارن و دین هم ندارن و خدا رو باور ندارن رو کمک نمیکنه، هدایت نمیکنه.
آیه بعد نقطه مقابل این رو میگه:
«وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِّنْ أَنفُسِهِمْ»
و از اون طرف موقعیت کسایی که پولشون رو هزینه میکنن… برای چی؟ برای اینکه رضای خدا رو به دست بیارن؛
«و تثبیتاً من انفسهم»، و برای اینکه خودشونو بسازن، روح و روان خودشونو، شخصیت خودشونو محکم کنن. با این هدف که قوی بشه از نظر روحی و باعث بشه که ایمانش با این کار قوی بشه و محکم بشه. اینا مثل کی میمونن؟
«كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِن لَّمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ»
اینا حکایتشون مثل یه باغ پر از درخته تو یه جای بلند… که در نتیجه این بلند بودن آفتابگیره، امنه، ارزشمنده، جای خوبیه.
یه بارون درشتِ مَشتی اونجا بباره،
«فآتت اکلها ضعفین»، این باعث بشه که میوه اون چند برابر بشه. دو برابر، چهار برابر…
«فإن لم یصبها وابل فطل»، حالا اگه اون بارون درشت هم نباشه، یه بارون ریز باحالی میاد که اونا رو سبز و خرم میکنه، باحالشون میکنه اون درختا رو و میوهها رو.
«وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ»
و خدا به کارهایی که شما انجام میدید کاملاً بیناست و عمقشو میدونه… این که نیتش چی بوده… تو دلش چی بوده و چرا این کارو کرده.
آیه بعد باز یه مثالی میزنه میگه:
«أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَن تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِّن نَّخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ»
کسی از شما هست که دوست داشته باشه یه باغی داشته باشه …
«من نخیل و اعناب»، باغ خرما و انگور…
«تجری من تحتها الانهار»، این باغش آب حسابی هم داره، توش نهر جاریه، مشکل آبم نداره…
«له فیها من کل الثمرات»، غیر از خرماها و انگور میوههای دیگه هم داره… یه باغ پُردار و درخت و پرثمر؛
«و اصابه الکبر»، و خودشم دیگه حالا پیر شده، دوران سالمندیش رسیده، بازنشستهاست مثلاً؛
«و له ذریة ضعفاء»، و بچههای کوچیک هم داره… چند تا بچه کوچیکم داره، تو این وضعیت این آدم…
«اصابها اعصار فیه نار»، یه دفعه یه گردباد داغ آتشین میاد میزنه این باغو داغون میکنه، از بین میبره…
«فاحترقت»، میسوزونه، خاکسترش میکنه.
وضعیت چنین آدمی تو این حالت چی میشه؟ این همون آدمیه که با خودنمایی، با نیت غلط، با منت، با اذیت کردن کمک میکنه به دیگران. این مثال اینچنین آدمیه و هیچ جوری نمیتونه جبران کنه و برگرده باغشو به دست بیاره.
«كَذَٰلِك يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ»
خدا اینجوری واضح و روشن برای شما مسائلو توضیح میده و دلیل میاره و مثال میزنه، به این امید که شما بشینین یه ذره فکر کنید و درس بگیرین و عمل کنید.
«صَدَقَ اللَّهُ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ»
هرچی که خداوند بزرگ بلندمرتبه فرمود عین راستی و حقیقته.