
گاهی آدم فکر میکنه دینداری یعنی چندتا حرکت ظاهری مثل نماز و زیارت و این چیزا...
خدا تو این بخش خیلی واضح توضیح میده که دینداری چیه.
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم.
خدایا دستم به دامنت، منو حفظ کن از شر وسوسههای شیطانی که از درگاه خودت راندی و اخراجش کردی.
آیه ۱۷۷ بقره تعدادی از کارهای خوب رو بهمون میگه که چیاست:
بقره: ۱۷۷
لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ
خوبی این نیست که روتونو به سمت شرق و غرب کنید.
یه اشارهای داره به بحث تغییر قبله که یه مقدار قبلتر بود. میگه آدم خوبی بودن به این نیست که شما مثلاً آیا داری روتو میکنی به شرق عبادت میکنی یا به غرب. پس کار خوب چیه؟ :
وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ
ولی آدم نیکوکار اون کسی هست که ایمان بیاره به خدا، به الله، و روز آخرت (روز قیامت) و ملائکه و فرشتهها…وجود اینها رو بپذیره و باور کنه و کتاب (کتابهای آسمانی، قرآن و بقیه کتابهای آسمانی) و پیامبران رو.
پس کار خوب، کار نیک و کار حسنه اینهاست. باور کردن اینها کار نیک هست.
وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ
و پول خرج کردن («آتَى الْمَالَ»): پولو بدی، با اینکه دوستش داری (عَلَى حُبِّهِ)، به کیا ببخشی؟ به کیا پول بدی؟:
خویشاوندان (ذویالقربی، نزدیکان، اطرافیان)،
ایتام هم که یعنی یتیمان،
مساکین (مسکین، بیپول، فقیر)،
و ابنالسبیل (کسی که در راه مونده؛ حالا در راه مونده ممکنه هر کسی باشه که یه گیر و گرفتی داره، راه چاره براش نمونده و پول نیاز داره)،
و سائلین (کسایی که سؤال میکنن، درخواست میکنن، پول میخوان، نیاز دارن)،
و فیالرقاب (رقاب یعنی بردگان، رقبه یعنی برده؛ اون زمان بردهداری رواج داشته و میگه در راه اینکه بردهها رو آزاد کنین پول بدین، بردهها رو آزاد کنید؛ حالا امروز ممکنه معادل آزاد کردن زندانیانی باشه که به خاطر مسائل مالی گیر افتادن).
پس کار نیک اولش ایمان آوردن بود به خدا و ملائکه و کتاب و پیامبران، و بعد خرج کردن پول تو این راهها،
و بعد:
وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ
أَقَامَ الصَّلَاةَ یعنی اقامه کردن نماز،
اقامه کردن یعنی نماز رو با اون آدابش انجام دادن، مراسم نماز رو به جا آوردن؛
و «آتَى الزَّكَاةَ» پرداخت زکات.
پرداختهایی که تو بخش قبلی بود برای فقرا و درماندگان و … با میل شخصی بود، اینجا منظورش اون چیزیه که به عنوان یک پرداخت شرعی واجب تعیین شده.
وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا
مشخصات بعدی آدمای خوب: کسانی که به عهدی که میبندن… به پیمانی که میبندن، «إِذَا عَاهَدُوا» زمانی که عهدی میبندن وفادار میمونن.
وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ
و کسایی که صبر میکنن… صبورن. تو چه حالتی؟ در حالتها و جاهایی که مشکلات پیش میاد. جاهایی که خسارت میبینن، ضرر میبینن، بلا سرشون میاد،
و «حین البأس» یعنی زمان جنگ، زمان اوج سختی.
أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ
اینجور آدما کسانیان که راست میگن و واقعاً دارن کار خوب میکنن، و اینها هستن که واقعاً حواسشون به رفتارشون هست، مراقب رفتار خودشون هستن و دستورات خدا رو دارن واقعاً اجرا میکنن، اینها دستورات خداست.
بقره: ۱۷۸
آیه بعدی یکی از دستورات اجتماعی و قضایی هست:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى
ای کسانی که مسلمون شدید، ای مسلمانها! زمانی که قتلی اتفاق میافته، قصاص برای شما در نظر گرفته شده، قانون قصاص!
الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنْثَى بِالْأُنْثَى
آدم آزاد قصاصش یه آدم آزاده؛ ویه برده با یه برده قصاص میشه؛ و یک زن قصاصش یه زنه.
فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ
بلافاصله بعد از این قانون خشک خیلی زمخت قصاص که وقتی کسی کشت باید کشته بشه و خانواده کسی که صاحب خون هستن میتونن قصاص کنن، اینجا میاد جنبه دیگهای از همون رو میگه و تأکید میکنه که بخشیدن اینجا بهتره. اگه خانواده مقتول حق قصاصشونو به نفع قاتل بخشیدن، قاتل باید قدردان بزرگواری این خانواده باشه و خیلی زود و با خوبی خونبها رو پرداخت کنه.
ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ
این، تخفیفیه از جانب پروردگار شما و رحمت و مهربانی خداست، لطف خداست.
فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ
بعد از اینکه این کار انجام شد، یعنی یا قصاص انجام شد یا بخششی انجام شد و خونبها پرداخت شد، دیگه هیچکس نباید زیادهروی کنه. کسی که زیاده روی کنه، یعنی تجاوز کنه از این حدود و کار دیگهای بخواد انجام بده، عذاب دردناک برای اونه… در انتظار اونه.
بقره: ۱۷۹
و در آیه بعد یه توضیحی درباره اینکه شاید قصاص به نظر بعضیا قانون خشنی بیاد میده:
وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
برای شما در قصاص زندگی هست. در این چیزی که ظاهرش مرگه، زندگی هست!
شاید معنیش اینه که مایه دوام زندگی میشه، مایه برقراری امنیت میشه. «يَا أُولِي الْأَلْبَابِ» ای کسانی که عاقلید، فکر میکنید، عمیق میشید تو مسائل! «لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» شاید اجرای این قانون باعث این بشه که افراد تقوا پیشه کنن … جلوی خونریزی گرفته بشه یا جلوی گسترش این اتفاق گرفته بشه.
بقره: ۱۸۰
آیه بعد هم باز یک دستور دیگه است:
كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ
«كُتِبَ عَلَيْكُمْ»: برای شما نوشته شده. توی مفهوم قرآنی یعنی واجبه این کار؛
«إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ» زمانی که مرگ کسی نزدیک میشه،
«إِنْ تَرَكَ خَيْرًا»اگه مالی از خودش به جا گذاشت (خیر یعنی مالی که قابل توجه باشه)،
«الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ» وصیت کنه برای پدر و مادر و خویشاوندان خویش با خوبی، به نیکی؛ یه وصیت خوبی… وصیتی با انصاف و خیر باقی بذاره.
«حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ» کسایی که متقی هستن، کسایی که میخوان دستورات خدا رو دقیق اجرا کنن و حدود رو رعایت کنن، این کارو انجام بدن، این کار درستیه برای اونها، روش صحیحیه.
بقره: ۱۸۱
فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَمَا سَمِعَهُ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ
کسی که بعد از اینکه از وصیت خبر داره و اونو میشنوه، تغییرش بده، «فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ» این کار اشتباه بر عهده کسایی هست که این کارو میکنن، تغییرش میدن؛ این گناه بزرگیه.
إِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِيمٌ
قطعاً خدا میشنوه و آگاهه و داناست.
بقره: ۱۸۲
تو آیه بعد برای این تغییر وصیت یه استثنا میگه :
فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ
اگه کسی نگرانی داره از این بابت که یه اشتباه یا خطایی رخ داده توی وصیت وصیتکننده، اگر به قصد اصلاح کسی بیاد اینو تغییر بده، «فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ» این دیگه گناهکار نیست، گناهی مرتکب نشده.
به نیت خیر و با آگاهی از اینکه اون وصیتکننده اشتباهی کرده، خطایی کرده در وصیتش، و قصدش هم قصد ایجاد صلح بین وارثان باشه، اینجا این استثنا شده.
إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
خداوند آمرزنده است و مهربان.
صدق الله العلی العظیم.
هرچه که خدا فرمود عین راستی و حقیقته.