انتخاب بیشتر را همردیف «آزادی» میگذارند؛ چراکه ما مجبور نیستیم از بین چند گزینه از سر اجبار یکی را انتخاب کنیم.
شاید وقتی پکیجهای قیمتی ابزارهای دیجیتال مارکتینگ را بالاوپایین میکنید، با خودتان بگویید ای کاش این یک مورد را نداشت، ولی قیمت آن هم کمتر میشد. آرزو میکنید کاش در انتخاب آزاد بودید.
ولی حقیقت این است ما گاهی اوقات مجبوریم دست مشتری را ببندیم تا از خطر «پارادوکس انتخاب» در امان بمانیم.
دلیل اصلی هم این است که هرقدر تعداد انتخابها بیشتر باشد، ما آدمها از انتخاب خودمان کمتر خوشحال میشویم؛ با خودمان مدام فکر میکنیم نکند آن یکی گزینه برای ما بهتر بود؟
اولین مطالعه دقیق دربارهٔ این تناقض دردسرساز، در سال ۲۰۰۰ انجام شد. جایی که مشخص شد رابطهٔ مستقیمی بین تعداد انتخابهای کمتر با افزایش تعداد انتخابها وجود دارد.
در این تحقیق، یک بار به شرکتکنندهها اجازه داده شد ۲۴ طعم مختلف مربا را امتحان کنند و یک بار هم فقط میتوانستند ۶ طعم را بچشند. نتیجه را در تصویر زیر ببینید:

پس از این تحقیق، تحقیقات دیگری هم انجام شد که همه از این ایده حمایت میکردند: افزایش گزینهها به کمشدن قدرت تصمیمگیری مشتری ختم میشود.
این تحقیقات ادامه داشت که سروکلهٔ کتاب بری شوارتز (Barry Schwartz) با عنوان «تناقض انتخاب» پیدا شد. اگر موافق باشید، دردسرهای گزینههای زیاد برای انتخاب را از نگاه او بررسی کنیم.
فلج تحلیلی، اولین دردسر!
تا حالا شده چیزی را بیش از حد تحلیل کنید یا به آن زیاد فکر کنید و در نهایت هم هیچ تصمیمی نگیرید؟ به این شرایط فلج تحلیلی میگوییم.
وقتی گزینهها زیاد شود، مخاطب نمیتواند از بین آنها انتخاب کند؛ چراکه مدام گزینهها را بررسی میکند و در نهایت هم در تحلیل فلج میشود.
یک جملهٔ پرتکرار را اینجا هم تکرار میکنم: کاربر را به انجامدادن یک عمل مشخص دعوت کنید و نه بیشتر!
پشت این جملهٔ کلیشهای بین ما مارکترها هم همین دردسر بزرگ پنهان است. وجود چند دعوتبهاقدام (CTA) باعث میشود حواس کاربر پرت شود و بهدلیل فکرکردن بیش از حد، از هدف موردنظرمان دور شود.
۲ ایمیل داخل تصویر را ببینید. با حذف گزینههای اضافی ایمیل اول، نرخ کلیک ایمیل دوم ۴۲ درصد بیشتر شد.

پشیمانی مشتری، دومین مشکل!
وقتی انتخابهای مشتری زمان خرید بیشتر باشد، پس از خرید احساس بدتری دارد. چرا؟ استانداردها و انتظارات مشتری را خودتان بیشتر کردید. حالا او درگیر این است که گزینههای دیگر چقدر بهتر بودهاند!
مسئلهٔ مهمی که در نظر گرفته نمیشود، زمان و تلاش بیشتر مشتری برای بررسی گزینههاست.
خب، وقتی گزینهها زیاد باشد، زمان و تلاش بیشتری هم میطلبد. این را بگذارید کنار اضطرابی که زمان انتخاب سراغ مشتری میرود؛ نکند این گزینهٔ بهتری باشد؟ این یکی چطور؟ آخر هم بینتیجه رها میکند.

فرسایش اراده، سومین دردسر تناقض انتخاب!
تا حالا دقت کردید افراد شناختهشده مثل استیو جابز یا مارک زاکربرگ معمولاً یک لباس ساده میپوشند؟ البته مرحوم جابز میپوشید.
شاید دلیل اصلی آن این است که آنها دوست نداشتند (ندارند) خودشان را درگیر انتخابهای متنوع کنند؛ آن هم هر روز! مشکل «حالا چی بپوشم؟» واقعاً مشکل سادهای نیست؛ چنین افرادی دوست ندارند وقت و انرژی را صرف آن کنند.
مغز ما بهعلت انجامدادن کارهای مختلف از جمله تصمیمگیری یا کنترل خود برای جلوگیری از بروز برخی احساسات و اعمال، کم میآورد و خودکنترلی ما کمتر میشود. به این مسئله «فرسایش اراده» میگوییم.

منبع انرژی ما آدمها محدود است. هرقدر تصمیمگیری روزانه بیشتر باشد، سریعتر منبع انرژی را خالی میکنیم.
اصلاً بهخاطر همین مسئله است که زمان گرفتن رژیم غذایی برای کاهش وزن باید چیپس و پفک را از جلوی چشم برداریم.
فکر کنید در روز مدام بخواهیم تصمیم بگیریم نه، این برای من بد است؛ نباید در آن را باز کنم! بعد از مدتی خسته میشویم و رژیم را میشکنیم.
همین تصمیمگیریهای کوچک (همین نخوردنها) باعث میشود ارادهٔ کافی برای تغییر رژیم غذایی نداشته باشیم و بیندازیم شنبهٔ بعد!

پِی خستگی ناشی از تصمیمگیری را بگیرید، میبینید برخی تصمیمهای بد ناشی از همین خستگی بوده است. شما که نمیخواهید تصمیم بد مشتری باشید؟
پس در پیامها و پیشنهادتان سادگی را حفظ کنید. وقتی مشتری بتواند خیلی ساده و راحت اطلاعات قابل اعتمادی دربارهٔ محصول شما جمعآوری کند، راحتتر هم میتواند گزینههای خود را با هم مقایسه کند.
حالا فرض کنید ساعتها برای درک محصول شما تلاش کند! خب، بهجای آن چند گزینهٔ مشخص دیگر را روی کفهٔ ترازو میگذارد و شما حذف میشوید.
شوارتز برای دفاع از «تناقض انتخاب» تحقیقات زیادی هم انجام داد. مثلاً در یکی از این نمونهها، تعداد گزینههای کاتالوگ چاپی را در هر دستهبندی کم کرده بود تا فروش بیشتر شود.
این کار هم برای افزایش فروش نکردند، بلکه کاری بود در راستای تحقیقات روانشناختی! ولی در نهایت، برخلاف باور اولیه شرکت که منتظر کاهش فروش بود، نتیجه عکس شد: بیشتر فروختند.
چند ایدهٔ دیگر هم برای شما دارم: