ویرگول
ورودثبت نام
نشریه قیام
نشریه قیامنشریه دانشجویی قیام؛ ارگان رسمی مجمع دانشجویان عدالتخواه دانشگاه تهران
نشریه قیام
نشریه قیام
خواندن ۴ دقیقه·۶ سال پیش

شارلی ابدو و مسلمانان محقّر

||محمدرضا دوکوهکی||

در ابتدای سال 2015 میلادی، انتشار تصاویری موهن از پیامبر اسلام (ص) توسط نشریه فکاهی و چپ گرای شارلی ابدو، موجی از انتقادات و اعتراضات گسترده مسلمین در سرتاسر جهان را در پی داشت و در نهایت سرریز خشم این جماعت (حداقل جمع قابل ملاحظه ای از ایشان) از تحقیر عزیزترین و «مهم ترین شخصیت عالم امکان» نزدشان در حمله دو برادر فرانسوی-الجزایری به نام های سعید و شریف کواشی به دفتر نشریه مزبور متجلی گشت که در نهایت 17 کشته از جمله سردبیر هفته نامه و 10 زخمی بر جای گذاشت.


حال پس از گذشت حدود شش سال از آن واقعه و در آستانه محاکمه جمعی از متهمین به همکاری با مهاجمین نامبرده، نشریه فرانسوی بار دیگر در اقدامی متهورانه کاریکاتورهای پیشین را با تیتر « تاریخ را نمی توان بازنویسی و یا پاک کرد.» بازنشر کرده و جسورانه بر مشی سابق خود مبنی بر هزل و هجو بی ملاحظه هر سوژه سیاسی یا مذهبی بدون در نظر گرفتن عواطف و احساسات بخشی از جامعه در قبال آن تاکید نمود. در ادامه نیز هرچند بسیاری انتظار داشتند ایمانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، برای جلوگیری از تبعات احتمالی این اقدام موضعی آرام و خویشتن دارانه بگیرد، در اظهار نظری مبنایی این اقدام شارلی ابدو را تحت عنوان «حق کفرگویی» و ذیل اصل آزادی بیان توجیه کرده و از آن دفاع نمود. این‌بار نیز بسیاری از مردم، علما و گروه های سیاسی مختلف با برگزاری تجمعات اعتراضی، کمپین های مجازی و در سطوح بالاتر با ارسال بیانیه هایی این اقدام را محکوم کردند. با این حال، مسئله ای که در این رویداد بیش از همه ذهن نگارنده را به خود معطوف داشت، منطق رفتاری بسیاری از مسلمانان در مواجهه با این حرکت تحقیر آمیز بود. منطقی که تحت هر شرایطی خواهان ارائه تصویری مسامحت جویانه و به دور از خشم از آموزه های اسلام و پیامبر اکرم(ص) بوده و عموما با طرح اینکه اسلام واقعی، اسلامی به دور از خشونت، ستیزه جویی و تخاصم و در مقابل، حامی صلح، محبت و رواداری است، به دنبال ترمیم تصویر عمومی اسلام نزد سایر جهانیان و مقابله با جریان اسلام هراسی غرب می باشد. باید بدین نکته توجه داشت که مدعای مورد نقد نگارنده نه صرف عبارات ذکر شده، که الگوی رفتاری برآمده از آن می باشد.


باید گفت هم گروه‌های اسلام‌گرای افراطی نظیر داعش و هم این مسلمانان مسامح‌گر و صلح‌طلب برداشت‌هایی غلط و ناقص از اسلام دارند. گزاف نیست اگر بگوییم اثری که این منطق مستحیل شده، دائما توجیه گر و به شدت عرف زده در تبیین اسلام از خود بر جای می گذارد کمتر از تاثیر داعش نیست. در ارتباط با مورد شارلی ابدو و سایر موارد نیز شاهد آن هستیم که این مسلمانان صلح‌طلب عاجزانه و ملتمسانه از خصم خود میخواهند که "خواهشا به آزادی بیان پایبند باشید" گویی، هدف از واکنش این بوده که وجدان مسئولان آن نشریه تحریک شود. حال آنکه به زعم این قلم اساسا انتظار «احترام به عقیده» از طرف مقابل بدین شکل خیالی خام و ناپخته است. در واقع مخاطب شما نیست که به عقیده شما احترام می گذارد بلکه این شمایید که وی را «وادار» به احترام به عقیده خود می سازید. به دیگر کلام، حرمت نگه داشتن ارزش های یک گروه توسط شخص یا گروهی دیگر، بیش از آنکه ناشی از تصورات انتزاعی و خوش بینانه ما از اصل «احترام به عقاید» باشد، برآمده از حساب بردن آن شخص یا گروه کنشگر از گروهی است که عقیده اش موضوع بحث قرار گرفته است. البته می توان این «حساب بردن» را ناشی از عوامل نرم و سخت متفاوتی دانست که تفصیل آن از عهده نوشتار حاضر خارج است و مجالی دیگر می طلبد. همچنین در ادامه با بررسی شریعت اسلامی و سنت نیز می توان ادعا کرد که اصولا شارع راه برخورد با این گونه موارد را در درخواست مودبانه، گفت و گو های دوستانه و توزیع گل در میان افراد نمی‌بیند بلکه مسیر برخورد را اعمال خشونت، آن هم به شدیدترین شکل ممکن می‌داند. در واقع نسخه تجویزی فقه اسلامی در قبال مواردی همچون سب النبی یا مجازات شخص ساب النبی که از قضا مورد اتفاق فقهای امامیه و بسیاری از علمای اهل تسنن می باشد را می توان حاکی از راهبرد کلان اسلام مبنی بر بازدارندگی از طریق ایجاد ترس و وحشت در طرف مقابل دانست؛ تا دیگر این قبیل اقدامات تکرار نشود.البته ناگفته نماند که در روزگار امروز سخن گفتن از چنین احکام و ضوابطی خوشایند بسیاری از مسلمانان نمی باشد و نزد بسیاری از آنان سخنانی شاذ به شمار می رود و دور از ذهن نیست که قائلین به این احکام در ردیف افراطیون و متحجرین قرار گیرند.


در نهایت باید گفت به دیدگاه این قلم اقدامات اخیر شارلی ابدو یا سایر نشریه هایی همچون یولاندز پستن دانمارکی یا اتفاقاتی همانند آتش زدن قرآن در سوئد و هزاران پدیده این چنینی دیگر، پدیده‌هایی خلاف عادت، گذرا و مقطعی نیستند و بعید نیست در آینده شاهد رشد آنها باشیم. با این حساب اگر مسلمانان واقعا به دنبال جلوگیری از تکرار چنین وقایعی هستند شایسته است با تجدیدنظر در نحوه واکنش در قبال چنین رخدادهای قبح شکنی از تکرار آنان جلوگیری به عمل آورده و با رجوع به ظرفیت های موجود در شریعت، بستر را برای جاری ساختن حقیقی اصل «احترام متقابل به عقاید» در جوامع فراهم سازند.

۰
۰
نشریه قیام
نشریه قیام
نشریه دانشجویی قیام؛ ارگان رسمی مجمع دانشجویان عدالتخواه دانشگاه تهران
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید