برشی از جزوه دموکراسی در روز روشن، گفتاری از استاد رحیمپور ازغدی با محوریت مردم سالاری دینی، حق و تکلیف در انتخابات
این سؤال هیچ وقت تا قبل از انقلاب در دوره جدید مطرح نبوده؛ حتی در دوران مدرن نیز مطرح نبوده چه برسد به پست مدرن. این اولین بار است که دارد در تاریخ سیاسی بشر در عصرهای جدید مطرح میگردد چون دوران قبل که انتخابات و صندوق آراء نبوده، از وقتی هم که این موضوع در دنیا مطرح شده، حکومت دینی، ولایت فقیه، حکومت شرع و این حرفها در هیچ جا مطرح نشده. بنابراین این تجربه جمهوری اسلامی در تاریخ بشر، اولین تجربه است که هم مشروعیت را با ضوابط الهی مطرح کند و هم بگوید تمام حاکمان را باید مردم انتخاب کنند؛ یعنی از رهبر که مردم با انتخابات دو مرحلهای انتخابش میکنند، تا کل قوه مجریه و وزارتخانهها، تا شورای شهر و روستا، شهردارها و مدیریتهای شهر و روستا، تا قانونگذاران و مجلس. کل مسئولین را از بالا تا پایین، مردم باید انتخاب کنند اما در عین حال حکومت دینی میباشد و ولایت فقیه هم هست. ولایت فقیه منتخب مردم از طریق خبرگان. نه ولایت هر فقیهی بلکه اولاً؛ فقیهی که واجد شرایط باشد، صرف فقه دانستن کافی نیست. دوماً؛ نه هر فقیه واجدالشرایطی، بلکه فقیه واجد شرایطی که مردم قبولش داشته باشند. الآن در اغلب دموکراسیهای دنیا انتخابات دومرحله ای است یعنی مردم، پارلمان تعیین میکنند، و پارلمان، شخص اول کشور را که نخست وزیر است تعیین میکند؛ یا گاهی رئیس جمهور را.
دموکراسیهایی که مستقیم شخص اول کشور را با رأیگیری انتخاب میکنند، اکنون در جهان در اقلیت هستند. اکثراً انتخابات دومرحلهای است؛ مثل انتخاب رهبر در کشور ما که مردم، خبرگان را انتخاب میکنند و خبرگان رهبر را. همچنین در اغلب کشورها از جمله همین پاکستان و هند تا ترکیه و اروپا. رئیس جمهورمان را نیز به سبک آن جمهوریها، انتخابات و دموکراسیهای ریاستی انتخاب میکنیم؛ یعنی ما عملاً در کشور دو نوع دموکراسی داریم چون در دنیا دموکراسی یا ریاستی است یا پارلمانی. پارلمانی مثل خبرگان ما میشود. ریاستی مثل رئیس جمهور میشود. الآن عملاً هر دوی اینها را داریم انجام میدهیم؛ یعنی ولایت فقیه را به روش دموکراسی پارلمانی و رئیس جمهور به روش دموکراسی ریاستی برمیگزینیم. بنابراین تقریباً از تمام روش های رایج دموکراسی در دنیا، در جمهوری اسلامی و در قانون اساسی استفاده شده و همه آن آمده است؛ از انتخابات شوراها بگیرید تا روش های دیگر. خب معنیاش این است که ما انتخاب حاکمان به دست مردم و نظارت مردم بر حاکمان، و ادواری بودن انتخاب آنها و نظارت نمایندگانشان بر آنها را پذیرفتیم. اینها را شما با مبانی مشروعیتی که خودتان تعریف میکنید به عنوان دموکراسی و جمهوری قبول دارید؟ ما همین ها را بر اساس مبانی مشروعیت اسامی قبول داریم. چون ما هم امر به معروف و نهی از منکر داریم، هم رضاً عامّه و رضاً الناس داریم. ما مفهوم بیعت را داریم، مفهوم همه اینها عملاً این است که حاکمان باید مرضیّ مردم باشند و مردم باید حاکمان را سر کار بیاورند. پس این مفهوم اگر به تعریف غربی دموکراتیک است، به تعریف شیعی، در عصر غیبت اسلامی هم هست.
مردم سالاری دینی و جمهوری اسلامی (یعنی شیعه و فقه شیعه) میگوید در عصر غیبت، ما نصب خاص نداریم. هیچ شخص خاصی از طرف خدا تعیین نشده است اما نصب عام داریم. یعنی چه؟ یعنی ضوابط حاکم را تعیین کردیم اما این که چه شخصی یا چه اشخاصی مصداق این ضوابط هستند و صلاحیت این را دارند که طبق ضوابط الهی به مجلس و دولت بروند و یا رئیس جمهور، شهردار و یا حتی رهبر بشوند، تشخیص آن با مردم و با مؤمنین است. اما از چه طریق؟ از طریق انتخاب دو مرحله ای؛ یعنی برای این که عوام بازی، عوام زدگی و جنگ قدرت نشود و مسئله لوث نشود، مردم به متخصص رأی بدهند و متخصص، شخص اول را که از او شناخت دارد تعیین کند ولی مردم حق دارند هم مستقیم و هم غیر مستقیم (از طریق نمایندگانشان) سؤال کنند. حتی مطابق با فقه شیعه میتوان از رهبر سؤال کرد و وی را امر به معروف و نهی از منکر کرد. این فرق شیعه با غیر شیعه و تفاوت تفکر اسلامی با تفکر غیر دینی است؛ به شرطی که توهین نکنی و ضوابط را رعایت کنی، آن وقت هر سؤالی داری میتوانی مکتوب و شفاهی بپرسی.
چرا امام (ره) مدام با مردم صحبت میکرد؟ چرا رهبری هر هفته با مردم صحبت میکند و مرتب راجع به همه چیز توضیح میدهد؟ چون مردم میگویند: آقا انتخابات اینطوری شد، به این دلیل شد، آنها این را گفتند، ما این کار را کردیم و... اینها توضیحاتی است که در واقع دارد جواب شما را میدهد «سر قضیه هستهای این طوری شد» ، «بعد اینطوری شد» ، «ما این کار را کردیم»، یعنی چه؟ یعنی مردم، شما حق دارید که سؤال کنید من هم وظیفه دارم که جواب بدهم و توضیح میدهم که چه تصمیمی گرفتیم و چرا؟ اصلاً مردمسالاری واقعی این است. در لیبرال دموکراسی که این کارها را نمیکنند بلکه عوام فریبی میکنند و شستشوی مغزی میدهند. جواب هم نمیدهند. مردم برایشان ابزار هستند و کاره ای نیستند. در نظامهای استبداد و سلطنت و قبیله ای هم که اصلاً مردم آدم نیستند! یعنی در 90 درصد کشورهای جهان (چه به اصطلاح مسلمان و چه غیر مسلمان) اصلاً مردم آدم حساب نمیشوند. یک مشت آدم فاشیست فاسد که کل خانوادهشان مشکل دارند، در حال حکومت هستند. اغلب کشورهای مسلمان حکومتهایشان نه دموکراتیک است نه اسلامی؛ دیکتاتور المانی اند یعنی دیکتاتور سکولارند و جالب است همه حکومت ها را همین غرب سر کار آورده و از آنها حمایت میکند. تمام حکومتها در کشورهای منطقه و کشورهای مسلمان نه دموکراتیک هستند و نه اسلامی اند. طبیعتاً مردم سالاری اسلامی نیستند؛ همه آنها هم دیکتاتوری اند، هم سکولار و المانی اند. همه اینها را همین غربی که شعار دموکراسی میدهد، در صد سال گذشته به شکل کودتا، سلطنتی، خانوادگی و... سر کار آورد و تا همین الآن هم از آنها حمایت میکند.
در عین حال در مقایسه با بسیاری از روشهای حکومت، انتخابات، روش اسلام ستیزی است بخصوص در عصر غیبت که نصب خاص نداریم و نصب عام داریم. این روش به شرطی که در چارچوب ارزش های الهی و شریعت باشد و به این شرط که رعایت بشود، مصداق «اوفوا بالعقود» است و باز بهترین شرایط است. ضمن این که در پشت پرده اکثریت و یا اقلیت اینها، عملاً تابع یک اقلیت دیگری به نام الیگارشی اند که نباید بگذاریم در جمهوری اسلامی سر کار بیایند. این که میگویند نفوذ، یکی اش همین نفوذ در زمان انتخابات در حاکمیت هاست. چون نمایندگان برای این که رأی بیاورند، پول میخواهند، تریبون میخواهند بعد میگوید تو چقدر پول داری؟ همین الآن اگر یک نماینده بخواهد تبلیغات کند، حداقل 70 میلیون تومان باید خرج کند! خب حالا یک آدم معمولی 70 میلیون و 100 میلیون را از کجا بیاورید یا دارد که بخواهد تبلیغات کند؟ یا باید یک جوری از طریق حکومتیها در اموال عمومی و بیتالمال دست بیندازی! یا دستت در جیب سرمایهدار باشد که فردا هم باید جواب او را بدهی، بدهکار میشوی یا مردم را باید تیغ بزنی و کلاه مردم معمولی را برداری! یا باید بروی از وجوهات شرعی برداری که آن هم امام (ره) اجازه نمی داد که راجع به اشخاص، پول وجوه خرج بشود.
باید یک مکانیزمی طراحی شود که نه تصرف در بیت المال بشود، نه سرمایه دار نماینده مجلس بشود و نه دزدی بشود. تهیه این مکانیزم، کاری است که به عقل، تجربه، اجتهاد، فکر و برنامه ریزی نیاز دارد که فرق دموکراسی اسلامی و غیراسلامی همین جاست. الآن باز انتخابات است باید مراقب باشی چقدر خرج میکنی و این پول را از کجا میآوری؟ اصلاً این پول را برای چه اینطوری خرج میکنی؟ یک فکری باید برای این تبلیغات درست اسلامی کرد. اینها تفاوتهای مردمسالاری دینی و غیر دینی است.
خود ما یک مقدار و در بعضی جاها به مفاسد دموکراسی غربی آلوده شدیم، باید آنها را اصلاح کنیم.