تفاوت کشف حجاب چماقی رضاخانی با الزام به حجاب جمهوری اسلامی
به قلم: حجتالاسلام روحالله جلالی
رضاشاه در هفدهم دیماه 1314 شمسی حجاب را ممنوع اعلام کرد. زن ایرانی دیگر حق نداشت در انظار عمومی با حجاب دیده شود. بعد از پیروزی انقلاب و از سال 58 نیز زن ایرانی دیگر حق نداشت که بدون حجاب در انظار عمومی دیده شود. میان این دو اجبار به زن ایرانی چه تفاوتی است وقتی وجه مشترک آن حق نداشتن اوست؟ اساسا در این رابطه پنج مساله، قابل بررسی و تحلیل است.
یک؛ الزام کردن.
اصولا تنظیم مناسبات اجتماعی با الزام، قانون و تحمیل همراه است. پس در واقع هر تحمیلی لزوما غلط یا صحیح نیست که تا دیدیم امری خلاف پذیرش بخشی از جامعه تبدیل به قانون شده است، غلط باشد. پس اصولا این تفکر که در مناسبات اجتماعی میتوان ضرورت مفهوم الزام، قانون و در نهایت تحمیل را نادیده گرفت، نه دلیل عقلی دارد و نه در خارج اتفاق افتاده است. هیچ دولتی، مناسبات اجتماعی خود را رها نمیسازد. تا اینجا نه الزام حکومت به کشف و نه سر کردن حجاب، مهم نیست و اینکه هرگونه "اجبار اجتماعی"، خلاف خواست بخشی از جامعه ممنوع است، رد میشود.
دوم؛ مشروع بودن.
هر الزام و قانونی بایستی مطابق با حق داشتن باشد. این حق داشتن یا با تطابق با احکام الهی به دست میآید یا با تطابق با قانون اساسی یک کشور. الزام جمهوری اسلامی، مطابق با هر دوی اینها و الزام رضاخانی با هر دوی اینها مخالف بود. شاه سوگند خورده بود که نه تنها پاسدار، بلکه مروج مذهب جعفری باشد و طبق قانون اساسی مشروطه هیچ قانونی نبایستی مخالفتی با "قواعد مقدسه اسلام" داشته باشد. رضاخان، خلاف سوگند خود، خلاف قانون اساسی کشور خود و خلاف شرع مقدس، با یک حکم ضروری دین جنگیده بود و در این راه حمام خون به راه انداخته بود و در مقابل تمام علما ایستاده بود.
سوم؛ در نظر گرفتن مصلحت اجتماعی.
وظیفه ذاتی حکومت، تنظیم روابط اجتماعی به نحوی است که سعادت و مصلحت ملت فراهم گردد. حکومت وظیفه دارد علیرغم میل بخش بزرگی از جامعه، استعمال دخانیات در اماکن عمومی را ممنوع سازد یا جلوی رانندگی در حالت مستی را بگیرد. آیا برهنهسازی اجباری زن به او و حضور اجتماعی وی لطمه میزند یا الزام به یک پوشش حداقلی شرعی؟ ما معتقدیم که حجاب، حریم جنسیتی زن و مرد را متعادلتر میسازد. از نظر ما، عمل رضاخانی خلاف مصلحت اجتماعی بود.
چهارم؛ تطابق قانون و عرف.
سلوک و عادت اجتماعی یا همان عرف، ضمانت اجرای قوانین است. در واقع وقتی قانونی وضع میشود، به عرف جامعه نیز توجه میشود. عرف زمان رضاخان، ملتزم به رعایت تمامی شعائر و مناسک الهی از جمله حجاب شرعی بود. رضاخان با الزام به کشف حجاب، در مقابل تمام جامعه ایران ایستاد. اما عرف جامعه ایران، با یک انقلاب اسلامی و رأی به جمهوری اسلامی،جایی برای حرف و حدیث باقی نگذاشته بود و اکثریت ملت ایران، خواهان برپایی حکومت بر اساس قوانین الهی بودند.
پنج؛ در خدمت کشور یا در خدمت بیگانه بودن.
در روزنامه اطلاعات، در مورخه 17 دی ماه 1356شمسی و در گرامیداشت این روز میخوانیم که رضاخان با این کار زن را از قید و بندهایی که اجازه ترقی و شکوفایی به او نمیداد رها ساخت و زن ایرانی مدیون اوست. اصولا اگر دِینی هم در کار باشد، این دین باید به یهودیان انگلیسی پرداخت شود. رضا شصتچی شوخیشوخی مبدل به رضاشاه شده بود و برخی مورخین ما هم این را باور کردهاند که رضا که خواندن و نوشتن را درست بلد نبود، بلد بود بدون خونریزی سلسله چندصد سالهی قاجار را تبدیل به پهلوی و حکومت مطلقه 16 ساله خود کند و لابد تجدد را به ایرانیان هدیه دهد. اما در سالهای ابتدایی 1300 شمسی، آتاتورک در ترکیه، امانالله خان غازی در افغانستان، رضاخان در ایران و در برخی دیگر از کشورهای اسلامی، زدودن مظاهر اسلامی، از لباس مردان تا حجاب زنات و از خط و ادبیات تا مذهب و روحانیت، همگی زیر تیغ غربی شدن و اسلامزدایی رفتند. امانالله خان با همسرش که کشف حجاب کرده بود به میان مردم رفت. رضا هم اینکار را با زن و فرزندان خود کرد. و البته همه اینها مشکوک به ماسونی بودند. جالب است وقتی ناصرالدینشاه نیز بعد از سفر فرنگ، اعوجاجات ذهنی خود را نزد مجتهد بزرگ تهران یعنی ملاعلی کنی مزمزه کرد که چطور است حجاب را آزاد کنیم، پاسخ گرفت که اول زن و ناموس خودت را مکشوفه به انظار ببر و سپس اینکار را بکن!
ظاهرا استعمارگران از عتاب ملاعلی فهمیده بودند که مترسکهایشان باید چگونه گربه را اول دم حجله بکشند تا طرح باورناپذیرشان موفق شود و اینگونه و با الگویی مشابه، این طرح در ممالک اسلامی تحت تأثیر بریتانیا اجرا شد. نتیجه اینکه، همین تحولات فرهنگیِ خدمتگونه یا خیانتبار رضاخان نیز ملی نبوده و یکی از حلقههای زنجیرهی منطقهای است.
شاه قزاق، چه مستقیم و چه غیر مستقیم عامل سیاستهای استعماری بود، به این مهم پی نبرده بود که ترقی جوامع، از دل لابراتوارها و کتابخانهها بیرون میآید و نه از دل بولوارها و میکدهها. رضاخان که در ایام کوتاه و بلند کردن لباس ایرانیان با زور سرنیزه و چماق، مرجع عالم تشیع حاج شیخ عبدالکریم حائری را به شکلی تهدید میکرد که در ناکجا آباد زندگی کند، در زمان تختنشینی فرزندش، حتی اجازه تلگراف زدن از جزیره موریس به ایران را نداشت. همانجا نگه داشته شد تا بمیرد و مدتها بعد از مرگش به ایران بیاید. مردی که رفتنش هم به مانند آمدنش مستقل نبود، سیاستهای فرهنگی و مدرنش هم مانند آمپول هوای پزشک احمدی قاتلانه عمل میکرد، نه طبیبانه. پس عمل رضاخانی خلاف قانون، شرع، عرف، مصلحت جامعه و در خدمت سیاستهای استعمار بود.