به قلم: حمید ملکزاده
در هر رخداد سیاسی عناصر گوناگونی وجود دارند که میشود به بهانههای مختلف آنها را مورد توجه قرار داده و به موضوعی برای تحلیل سیاسی تبدیل کرد. بویژه اگر موضوع موردنظر ما رخدادی سیاسی با گستره ملی باشد. در چنین مواردی میتوان انتظار داشت مضامین مستتر در رخداد مدنظر گستره وسیعتری از دلالتهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی را در خود جا داده باشد. تهاجم ارتش صهیونیستی به اهدافی در محدوده سرزمینی جمهوری اسلامی ایران یکی از این رخدادهای سیاسی ملی است. رخدادی سیاسی در گستره ملی که از وجوه مختلفی میتوان آن را مورد بررسی قرار داد. از آنجا که موضوعی که از آن صحبت میکنیم به یکجور منازعه نظامی سخت جاری میان جمهوری اسلامی ایران و رژیم صهیونیستی مربوط میشود، اغلب وجوه نظامی و استراتژیک آن را مورد بررسی قرار میدهند. علاوه بر این، در بهترین حالت ممکن است برخی عناصر سیاسیتر این موضوع مورد توجه برخی تحلیلگران سیاسی قرار گیرد: مدیریت وضعیت از طریق ملاقاتهای دیپلماتیک، جبهههای سیاسی و بینالمللی شکلگرفته حول این موضوع و مجموعهای از مسائل دیگر که به نحوی با دولت و مراودات بینالمللی آن مربوط میشود. با این وجود لازم است از وجهی اجتماعیتر به موضوع پرداخته و دلالتهای سیاسی آن مورد بررسی قرار گیرد: رفتار مردم ایران در قبال حمله شرورانه رژیم صهیونیستی به مواضعی در داخل محدوده سرزمینی کشورمان.
* پیشاواقعه
مسؤولان عالیرتبه ارتش و کابینه رژیم صهیونیستی در نخستین واکنشهایی که به عملیات «وعده صادق 2» داشتند، تلاش کردند یکجور ترس و دلهره عمومی درباره کیفیت و کمیت پاسخی را که وعده میدادند، در میان ایرانیان ایجاد کنند؛ تا جایی که در برخی عبارات خود به صراحت اعلام کردند بنا دارند ترس، اضطراب و دلهرهای را که در روزهای پیش از آن عملیات در سرزمینهای اشغالی ایجاد شده بود، به مردم ایران منتقل کنند. درست بعد از این بود که پیوستهای فارسیزبان ارتش صهیونیستی در شبکههای تلویزیونی بیرون از ایران تلاش کردند با ارائه صورتی بزرگنمایی شده از طرح اسرائیل برای حمله به ایران، این ترس و اضطراب را به مخاطبان ایرانی خود منتقل کنند. بیانیههای فرزند آخرین شاه ایران درباره خلأ قدرت و موضوعاتی مانند این، در راستای همین تلاش صهیونیستی برای ایجاد دلهره در میان ایرانیان صادر شد. در ادامه بحث درباره جدایی میان جمهوری اسلامی و ایران در مقام یک واحد سیاسی به موضوعی اساسی در این شبکههای فارسیزبان تبدیل شد. احتمالا بنا بود اضطراب تولید شده در جامعه این خط تحلیلی را به شکلگیری حرکتهایی اجتماعی در خیابان منتهی کند. اقداماتی ممکن بود با مجموعهای از شعارهای ضدجنگ آغاز شده و به وسیله شعارهایی درباره مطالبات واقعی اقتصادی و اجتماعی مردم پیوند بخورد.
این طرح در بدترین حالت نیروی اجتماعی فعال شده در خیابان را در مقابل سیاستهای جمهوری اسلامی ایران قرار میداد و در بهترین حالت، برای کارفرمای صهیونیست این شبکهها، میتوانست زمینهساز بروز آشوبهای دامنهدار اجتماعی - سیاسی شود. به هر تقدیر به نتیجه رسیدن این طرح تنها با تولید نوعی اضطراب عمومی در میان ایرانیان ممکن بود؛ امیدی که در شب تهاجم ارتش اسرائیل به ایران به واضحترین شکل ممکن به ناامیدی تبدیل شد.
* حین و بعد از تهاجم
برای اینکه بتوانیم حرف معناداری درباره میزان موفقیت یا کیفیت تهاجمی که ارتش صهیونیستی به ایران داشته صحبت کنیم باید سراغ متخصصان امور نظامی برویم. در این یادداشت بنا ندارم چیزی در این باره اضافه کنم. همینطور آنچه در ادامه میآورم به هیچوجه به معنای کوچکانگاری مسائل مربوط به حمله خصمانه ارتش صهیونیستی به محدوده سرزمینی ایران نیست. من تنها تلاش میکنم گزارشی از آنچه درباره رفتار و واکنش مردم ایران به این حمله، حین و بعد از آن مشاهده کردهام را بنویسم.
یک یا 2 هفته پیش از حمله رژیم صهیونیستی به ایران، وقتی احساس میشد ارتش رژیم بنا دارد به ایران حمله کند، دوستی در یک جمعی از پژوهشگرانی که به موضوع امنیت مشغول هستند، به زبان انگلیسی و با ادبیات هیجانی نوشته بود «آیا امشب همان شب است؟» انگار مؤمنی باشد که در انتظار ظهور منجی خود نشسته است!
به هر تقدیر در آن شب خاص منجی موردنظر ظهور نکرد؛ و شرایط به نحوی پیش رفت که موشکهای رژیم صهیونیستی در شبی به سمت ایران پرتاب شد که بخش زیادی از مردم در آرامش ناشی از اعتماد به تواناییهای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به خواب رفته بودند. آن دسته از ایرانیهایی هم که به دلایل شخصی یا شغلی بیدار بودند با راحتی خیال، در پشتبامها، از پنجره اتاقها یا در جایی از طبیعت، در بالای کوههای اطراف پایتخت، مبارزه قهرمانانه سربازان مدافع وطنشان با پرتابههای شیطان را تماشا کرده و از همان دقایق ابتدایی به شوخی با آن مشغول شدند. در آن شب این آرامش و این طبع ملیح به قیمت خونهای عزیزی برای شهروندان ایران فراهم شده بود که غیورانه برای دفاع از امنیت ایران بر زمین ریخته میشد. صبح فردای حمله خصمانه رژیم صهیونیستی به ایران وضعیت عادی در تهران و شهرهای دیگر حاکم بود. مردان و زنان پایتختنشین در ساعت ابتدایی روز در پارک لاله در حال ورزش بودند، پدران و مادران، درست مثل هر روز، با قلبی مطمئن فرزندانشان را به مدارس میفرستادند و برای حضور در محیطهای کاری خود آماده میشدند. یکی از بازیگران خارجی که از زرادخانه سلاحهای هستهای برخوردار است و در خوی وحشیگری روی همه جنایتکاران تاریخ بشر را سفید کرده به کشورشان حمله کرده بود، اما آنها با قلبی مطمئن از قدرت و غیرت فرزندانشان در نیروهای مسلح و اطمینان از توانایی قدرت عاقله نظام سیاسی حاکم بر کشورشان، روال عادی زندگی را دنبال میکردند. شوخیها و سرخوشیهای مشترک ملی در میان ایرانیهایی که هنوز راهحل همه چیز را در داخل کشور جستوجو میکنند، ناشی از کوچکانگاری کودکانه چیزی که شب قبل اتفاق افتاده است نبود، بلکه از اطمینان خاطر از توانایی و غیرت مدافعان امنیت کشور نیرو میگرفت. از احساس مشترکی که آنها را به یکدیگر پیوند میزد و باعث میشد در کنار هم به ناتوانی و ضعف دشمنی خونخوار در مقابل ملتی به هم پیوسته و واحد - در مقابل دشمن خارجی - بخندند ناشی میشد. اطمینانی همراه با نگرانی از سرنوشت سربازان مدافع امنیت که در شب قبل با تمام وجود از کیان کشورشان، از مرزهای تنها دارایی مشترک همه آنها دفاع کرده بودند.