اخیرا در خبرنامه GTM Fund به مقالهای با عنوان Product-Channel Fit: Finding the Right Growth Strategy for Your Product برخوردم. موضوع مقاله در نگاه اول درباره پیدا کردن کانال مناسب برای رشد محصول است، اما هرچه بیشتر آن را خواندم، بیشتر احساس کردم که ایده مهمتری پشت مفهوم Product-Channel Fit وجود دارد؛ اینکه رشد محصول صرفا به داشتن یک محصول خوب یا پیدا کردن یک کانال بازاریابی مناسب محدود نمیشود، بلکه به تناسب میان محصول، مشتری هدف و مسیری که محصول از طریق آن به بازار میرسد وابسته است.
این یادداشت برداشت شخصی من از این مقاله و تلاشی برای بررسی عمیقتر مفهوم تناسب محصول و کانال و درسهایی است که میتوان از آن برای طراحی محصول و استراتژی رشد گرفت.
نویسنده پیشنهاد میکند بهجای امتحان کردن تمام کانالهای ممکن، روی یک یا دو کانالی تمرکز کنیم که بیشترین ظرفیت را برای رشد و مقیاسپذیری محصول دارند. اولین رویکرد، انتخاب کانال بر اساس ماهیت محصول است. آیا محصول بر پایه رشد محصولمحور است یا رشد فروشمحور؟ برای یک نفر طراحی شده یا برای همکاری تیمی؟ مشتری آن مصرفکننده نهایی است یا یک سازمان؟ برای مثال، مقاله یک ابزار ساخت ویدئوی مبتنی بر هوش مصنوعی را مطرح میکند که برای تولید محتوای وایرال طراحی شده و میتواند از همکاری با اینفلوئنسرها و رشد ارگانیک در شبکههای اجتماعی بهره ببرد. در مقابل، یک ابزار همکاری تیمی با شاخص خالص ترویجکنندگان بالا میتواند از رشد محصولمحور و بازاریابی دهانبهدهان استفاده کند. همچنین برای یک پلتفرم هوش مصنوعی خدمات مشتری که سازمانهای بزرگ را هدف گرفته، رویدادهای حضوری و ایجاد رابطه با تصمیمگیرندگان ممکن است مؤثرتر باشد.
برداشت من این است که کانال مناسب یک مفهوم مطلق نیست. نمیتوان گفت جستوجوی گوگل، شبکههای اجتماعی یا فروش مستقیم همیشه بهترین گزینه هستند. کانال مناسب تابعی از نوع محصول، مشتری، رفتار خرید و مدل کسبوکار است. بنابراین نباید صرفا کانال موفق یک کسبوکار دیگر را کپی کرد؛ باید تناسب آن با شرایط خودمان را فهمید.
رویکرد دوم مقاله برای من حتی جذابتر است. گاهی لازم نیست فقط کانال را با محصول تطبیق دهیم؛ باید خود محصول را برای کانال بهینه کنیم. مقاله مثال یک پلتفرم ویرایش ویدئو را میزند که میتواند ابزارهای رایگان و سادهای ایجاد کند تا از طریق بهینهسازی موتورهای جستوجو ترافیک جذب کند. یا یک شرکت فروشمحور میتواند قابلیت خودخدمتی ایجاد کند تا بخشی از کاربران بدون عبور از فرآیند کامل فروش وارد محصول شوند. این یعنی رابطه محصول و کانال یکطرفه نیست و باید میان این دو یک تعامل دوطرفه شکل بگیرد. اگر قرار است محصول از طریق معرفی کاربران رشد کند، قابلیت معرفی باید در تجربه محصول دیده شود. اگر جستوجوی گوگل موتور رشد است، قابلیتهای قابل جستوجو میتوانند بخشی از استراتژی محصول باشند. بنابراین کانال رشد میتواند از همان ابتدا یکی از ورودیهای طراحی محصول باشد.
رویکرد سوم مقاله این است که همیشه نباید به کانالهای موجود وابسته باشیم؛ گاهی میتوان کانال جدیدی ساخت. یکپارچهسازی با پلتفرمهای دیگر، استفاده از دادههای محصول برای ایجاد محرک جذب سرنخ یا پیدا کردن روشهای خلاقانه توزیع، نمونههایی از این رویکرد هستند. این بخش برای من یک نکته مهمتر دارد. گاهی مزیت رقابتی فقط در محصول نیست؛ در شبکه توزیعی است که اطراف آن ساختهایم. اگر یک کانال توزیع منحصربهفرد ایجاد کنیم، رقبا نمیتوانند صرفا با کپی کردن قابلیتهای محصول، همان مزیت را به دست آورند.
با این حال، به نظرم باید یک قدم فراتر از مقاله رفت. صرفا جذب کاربر از یک کانال به معنی موفقیت آن کانال نیست. ممکن است کانالی هزینه جذب مشتری پایینی داشته باشد، اما کاربران جذبشده فعال نشوند، باقی نمانند یا درآمد ایجاد نکنند.
بنابراین باید کل مسیر را دید. از جذب کاربر، به فعالسازی، سپس ماندگاری و در نهایت درآمد. کانال مناسب باید نه فقط کاربر، بلکه مشتری مناسب را با اقتصادی سالم و بهصورت تکرارپذیر و مقیاسپذیر وارد محصول کند.
در نهایت، شاید مهمترین درس این مقاله برای من این باشد که رشد فقط مسئله پیدا کردن یک کانال نیست؛ مسئله طراحی محصولی است که بتواند در یک کانال مشخص رشد کند.
اگر تناسب محصول و بازار میپرسد: آیا بازار این محصول را میخواهد؟ ، تناسب محصول و کانال یک سؤال تکمیلی مطرح میکند: آیا راهی مؤثر، اقتصادی و مقیاسپذیر برای رساندن این محصول به آن بازار داریم؟ و شاید برای ساخت یک کسبوکار واقعا مقیاسپذیر، لازم باشد هر دو سؤال را همزمان بپرسیم.