
وقتی کودک چهار ساله از یک جعبه کفش «قطار»، «خانه عروسک» یا «کلاه فضانوردی» میسازد، لزوماً در حال انجام کار بینظم نیست؛ او دارد ایدهها را امتحان میکند. پرورش خلاقیت کودک ۴ ساله به معنی ساختن کودک نابغه یا آموزش زودهنگام هنر نیست. هدف این است که کودک فرصت داشته باشد فکر کند، انتخاب کند، اشتباه کند و برای یک مسئله چند راهحل پیدا کند.
خلاقیت از بازی آزاد شروع میشود
در این سن، کودک هنوز به راهنمایی بزرگسال نیاز دارد، اما اگر بزرگسال همهچیز را تعیین کند، فرصت ابتکار کمتر میشود. بهجای گفتن «خورشید را زرد بکش»، میتوان پرسید: «خورشیدِ داستان تو چه رنگی است؟»
از نگاه ویگوتسکی، کودک در تعامل با بزرگسال و همسال یاد میگیرد؛ یعنی حضور شما مهم است، اما بهتر است نقش «همبازی کنجکاو» را داشته باشید، نه مدیر پروژه.
بازی ۱: جعبه ایدهها
وسایل: جعبه مقوایی، رول دستمال کاغذی، پارچههای کوچک، چسب کاغذی، مدادشمعی
مراحل: چند وسیله امن و ساده را روی زمین بگذارید و بپرسید: «با اینها چه چیزی میشود ساخت؟» کودک انتخاب کند، بسازد و در پایان برای ساختهاش داستان بگوید.
مدت: ۱۵ تا ۲۰ دقیقه
نکته: نتیجه را اصلاح نکنید. اگر برج کج است، میتوانید بگویید: «فکر میکنی چطور محکمتر بایستد؟»
بازی ۲: نقاشیِ ادامهدار
وسایل: کاغذ و مداد رنگی
مراحل: شما یک خط موجدار، دایره یا نقطه روی کاغذ بکشید. کودک آن را به هر چیزی که دوست دارد تبدیل کند. سپس جای خود را عوض کنید.
مدت: ۱۰ دقیقه
نکته رشدی: هدف، کشیدن شکل «درست» نیست؛ هدف، ساختن معنا از یک نشانه ساده است.
بازی ۳: داستان با سه شیء
وسایل: سه وسیله معمولی؛ مثلاً قاشق، جوراب و ماشین اسباببازی
مراحل: از کودک بخواهید داستانی بسازد که هر سه وسیله در آن حضور دارند. اگر مکث کرد، فقط یک پرسش باز بپرسید: «بعدش چه اتفاقی افتاد؟»
مدت: ۱۰ تا ۱۵ دقیقه
نکته ایمنی: از اشیای ریز یا خطرناک استفاده نکنید.
گفتوگوی مفید با کودک
کودک: «این آدم سبز است.»
والد: «جالبه؛ چه چیزی باعث شده سبزش کنی؟»
بهجای: «آدم که سبز نیست»، میتوان گفت: «در دنیای نقاشی تو، این آدم چه کار خاصی میتواند بکند؟»
چه زمانی بهتر است از متخصص کمک بگیریم؟
کمعلاقگی موقت به نقاشی یا بازی خلاق معمولاً نگرانکننده نیست. اما اگر کودک تقریباً هیچ بازی نمادین یا تخیلی ندارد، در ارتباط و بازی مشترک با دیگران دشواری پایدار دارد، یا مهارتهایی را که قبلاً داشته از دست میدهد، گفتوگو با روانشناس کودک یا پزشک رشد میتواند کمککننده باشد.
خلاقیت در چهار سالگی با ابزار گرانقیمت رشد نمیکند؛ با زمان، امنیت روانی، حق انتخاب و شنیدهشدن رشد میکند. کودک بیش از تحسین نتیجه، به این نیاز دارد که بداند ایدههایش ارزش دیدن دارند.