
کودکان با نیازهای ویژه گروه یکسانی نیستند. نیازهای یک کودک دارای تفاوت حسی، حرکتی، شنیداری، دیداری، ارتباطی یا یادگیری میتواند با کودک دیگر کاملاً متفاوت باشد. بنابراین بازیهای مناسب کودکان با نیازهای ویژه باید از کودک شروع شوند: او چه چیزی را دوست دارد؟ چه چیزی برایش دشوار است؟ چه تغییر کوچکی میتواند بازی را در دسترستر کند؟
اصل مهم: تطبیق، نه اجبار
هدف بازی این نیست که کودک را شبیه دیگران کنیم؛ هدف، مشارکت، لذت، ارتباط و رشد مهارتهاست. ممکن است کودکی به صدای بلند حساس باشد، کودکی برای گرفتن قطعات به ابزار کمکی نیاز داشته باشد یا کودکی برای فهم قانون بازی به تصویر و تکرار نیاز داشته باشد.
بازی ۱: انتخاب تصویری
وسایل: کارتهای تصویری فعالیتها؛ مانند توپ، نقاشی، موسیقی یا کتاب
مراحل: دو یا سه کارت را نشان دهید و اجازه دهید کودک فعالیت دلخواهش را انتخاب کند. سپس مدت کوتاهی همان بازی را انجام دهید.
مدت: ۱۰ تا ۱۵ دقیقه
فایده: افزایش حق انتخاب و پیشبینیپذیری.
بازی ۲: توپگردانی تطبیقی
وسایل: توپ نرم، در صورت نیاز یک سبد یا سطح شیبدار
مراحل: توپ را بهجای پرتابکردن میتوان غلتاند، با پا حرکت داد یا از مسیر شیبدار عبور داد. هر کودک شیوه مناسب خود را انتخاب کند.
مدت: ۱۰ دقیقه
نکته ایمنی: فاصله، وزن توپ و سرعت بازی باید متناسب با توان حرکتی کودک باشد.
بازی ۳: جعبه حسی انتخابی
وسایل: مواد قابلتحمل برای کودک؛ مانند پارچه نرم، توپ فشاری، خمیر بازی، برس نرم
مراحل: چند گزینه ارائه دهید و از کودک بخواهید با اشاره، کلمه یا حرکت، مورد دلخواهش را انتخاب کند.
مدت: ۵ تا ۱۰ دقیقه
نکته: هیچ مادهای را به کودک تحمیل نکنید؛ «نه» گفتن او باید محترم باشد.
مثال در کلاس
مربی: «همه لازم نیست بازی را یک شکل انجام دهند. تو میتوانی توپ را در سبد بیندازی، یا از این مسیر به سبد برسانی؛ کدام را ترجیح میدهی؟»
چه زمانی بهتر است از متخصص کمک بگیریم؟
اگر بازی برای کودک بسیار ناراحتکننده، دردناک یا فرساینده است، یا خانواده و مدرسه درباره راه مناسب مشارکت کودک مطمئن نیستند، همکاری با کاردرمانگر، گفتاردرمانگر، روانشناس کودک یا متخصص آموزش ویژه میتواند برنامه را دقیقتر کند. بازی جایگزین درمان یا توانبخشی تخصصی نیست، اما میتواند بخشی ارزشمند از آن باشد.
بازی مناسب، بازیای است که کودک بتواند واقعاً در آن حضور داشته باشد؛ نه فقط تماشاگر باشد. با کوچکترین تغییر در ابزار، زمان، قوانین یا محیط، گاهی مسیر مشارکت کودک کاملاً تغییر میکند.