اگر از کسانی باشید که کتاب الغارات را خوانده باشید ، احتمالا در وهله اول از حجم خیانتِ منتصبان امام علی علیه السلام تعجب خواهید کرد.اما با خواندن ادامه کتاب و تطبیق آن با نهج البلاغه و نامه ها و خطبه های به جا مانده از ایشان متوجه موضوع مهمی میشوید که بد نیست نگاهی به آن بیندازیم.
در دوران امام علی هم مثل همه زمانها طبق نص قرآن اکثریت مردم و بالاخص قدرتمندان بدنبال تامین منافع شخصی خویش بوده اند و از همین رو وقتی قدرتی بدست می آوردند در اندک زمانی بنای سواستفاده از آنرا میگذاشتند و به اصطلاح امروزی میخوردند و یک آب هم روش!
اما امام علی یک تفاوت بسیار اساسی با همه ی حاکمان پیشین خویش داشت(و همه حاکمان تاریخ) و اینکه در برخورد با فساد موالیان ذره ای کوتاهی نمیکرد و در واقع یکی از دلایل جدا شدن همرزمان صدراسلام ایشان همین بود.
و البته از دلایل مهمتر این جدایی ، عدم همکاری امام علی با همرزمان برای تقسیم قدرت و بخشش های شاهانه از بیت المال و سرزمینهای اسلامی بود.
البته باید بدانیم که عده ای از افرادی که توقع داشتند ولایت شهرهای مختلف را از امام علی بگیرند ، یک دلیل می آوردند که در مرام دنیاپرستی یک دلیل منطقی بود ، ایشان ادعا داشتند که چون ما در بدست آوردن این فتوحات شمشیر زده ایم ، چون ما در حفظ اسلام شمشیر زده ایم و چون ما صحابه پیامبر هستیم باید امتیازاتی داشته باشیم ورای بقیه مردم و خواص!
و البته امام علی این امتیازات را برای هیچ کس قائل نبود ، حتی شخص خودش! ایشان در عین اینکه امیرالمومنین بودند و بیت المال و خزانه مسلمانان در دستشان بود ، به گواهی منابع تاریخی سنی و شیعه و محققین غیر مسلمان به شدت ساده زیست بودند و در برخورد با نزدیکان خویش که توقعاتی داشتند به شدت جدی و با برخورد قهری بودند.(مانند برخورد با عقیل ،برادرشان) توقعاتی که در دوران خلفای قبلی براحتی برآورده میشد و در یک نمونه ، یکی از خلفا حقوقی ماهیانه چندهزار درهمی برای بعضی از زنان پیامبر تعیین کرده بود و به این علت که ایشان زنان پیامبرند این حقوق را کاملا طبیعی میدانستند و البته امام علی به محض اینکه به حکومت رسیدند تمامی این امتیازات را لغو کردند!
در واقع در حکومتی که متعلق به خداست ، توقع نیست که همه عمال و کارگزاران با تقوا عمل کنند (هر چند در ظاهر تقوا داشته باشند) اما مساله اساسی آن است که امام و برگزیده خداوند هیچ امتیازی نه برای خود و نه برای بقیه نسبت به بقیه مردم قائل نیست و همین خط جدایی حکومت امام علی با بقیه حکومتهاست.
مثلا
شریح قاضی در زمان حکومت علی (ع) به خاطر بعضی از قضاوت‌های نادرستش، از طرف حضرت مورد مواخذه و بازخواست قرار گرفت. از جمله این قضاوت‌ها، طبق گفته ابونعیم اصفهانی، قضاوت نادرست او در مورد اختلاف امام با مرد یهودی بر سر یک زره بود که پس از آن وی به منطقه بانقیا تبعید شد. ظاهرا تنفیذ منصب قضای شریح از طرف علی (ع) مشروط به اموری بود که یکی از آن‌ها، نظارت حضرت بر نحوه قضاوت‌های او بود.از مهم‌ترین قضایایی که در آن، رفتار و عملکرد شریح توسط امیرالمومنین (ع) نکوهش شده تا جایی که امام با نوشتن نامه‌ای به او از کار اشتباهش انتقاد نموده است، موضوع خرید خانه‌ای مجلل به قیمت ۸۰ دینار در دوران تصدی مقام قضاوت بوده است که شرح آن، همراه با نامه امام (ع) در نهج البلاغه آمده است.
یا
به علی (علیه السلام) خبر می دهند، ابن هرمة، متصدی امور اقتصادی منطقه اهواز، رشوه گرفته و در بیت المال خیانت کرده است.
امام (علیه السلام) فورا به رفاعه، فرماندار ناحیه ی اهواز نامه ای می نویسد و دستور حکومتی صادر می کند. این دستور بسیار شگفت و طاقت سوز است. آن امامی که در برابر فقیران و یتیمان اشک می ریزد و فروتنی می کند، در قبال کسی که به مال یتیم دست درازی کرده باشد، با قاطعیت و اقتدار تمام برخورد می کند. قسمتی از نامه این چنین است:
ای رفاعه! زمانی که نامه ام را خواندی، درباره ی ابن هرمة مسوول بازار اهواز چنین کن:بلافاصله عزلش کن، مسامحه و مماشات نکن، و او را چنانکه هست، بی کم و بیش به مردم معرفی کن. او را حبس کن، و اگر در مجازات او کوتاهی کنی خودت را عزل می کنم، این حکم خداست و باید اجرایش کنی.او را در نماز جمعه پیش چشم مردم شلاق بزن تا مردم ببینند. او را در کوچه ها و بازار اهواز بگردان تا همه ببینند و هرکس طلبی و مدرکی دارد، طلبش را از او بستاند.پایش را در زنجیر کن و به جز وقت نماز، زنجیرش را باز نکن. در زندان ملاقاتی نداشته باشد تا راه پاسخگویی به دادگاه را به او نیاموزند و او را به آزادی امیدوار نکنند.شبانگاهان وقتی زندانیان را برای هواخوری بیرون می بری او را نبر، مگر بترسی که بمیرد. اگر بدنش کشش داشت یک ماه بعد، یک نوبت دیگر هم 35 ضربه شلاق به او بزن.گزارش عملکردت را در این باره برایم مکتوب بفرست و بگو که بعد این خائن چه کسی را انتخاب کرده ای.
نتیجتا آنکه برخورد امام علی با خلافِ عمال و کارگزاران به شدت و سخت بوده است و هیچ مصلحتی در این زمینه در نظر گرفته نشده است (و برعکس با مردم بسیار آسان و راحت)، تا جاییکه حتی عده ای این رفتار امام را دلیل کوتاهی عمرِ حکومت او میدانند. و حتی افرادی از روی خیر خواهی ایشان را به مماشات با کارگزاران قبلی همچون معاویه و گماردن طلحه و زبیر به مناصب حکومتی توصیه میکردند ولی ایشان این موضوع را با قاطعیت رد میکردند.
همین!
