
در طی دو ماه گذشته ( ۱۵ آبان تا اول دی ) چهار حادثه در خطوط مترو تهران رخ داد که در نوع خود بی نظیر و موجی از نگرانی را در میان مردم بوجود آورده است. روز چهارشنبه اول دی ماه دو قطار تندرو و کندرو در خط کرج – تهران از بغل با هم برخورد کردند. برخوردی که به تخریب تعدادی از درهای واگنها منجر شد. حادثه مذکور تلفات جانی نداشت و تعداد مصدومان آن ۲۲ نفر اعلام شد.
در چنین مواقعی اطلاع از میزان تلفات، خسارت ها و علت اصلی بروز حادثه مهم ترین مواردی است که همه سعی دارند با سرعت از آن اطلاع یابند. در همین خصوص هر چقدر تعداد اظهار نظر کنندگان بیشتر شود، احتمال تناقض گویی هم افزایش می یابد و در نتیجه به غیر از بحران حادث شده یک بحران رسانه ای هم رخ می دهد که تبعات آن خصوصا در جنبه های اجتماعی، سیاسی و اعتماد مردم به مدیران سنگین خواهد بود و موجب کاهش اعتماد اجتماعی به نظام مدیریتی کشور می شود.
در زمان بروز حوادث طبیعی و انسانی، آنچه اهمیت ویژه دارد، اصل وحدت فرماندهی است. برای مثال در زمینه اطلاع رسانی اگر این موضوع نادیده گرفته شود، اقدامات مثبت انجام شده هم دیده نخواهد شد و موجی از نگرانی و ترس جامعه را فراخواهد گرفت. در حادثه برخورد دو قطار مترو شاهد چنین وضعیتی بودیم.
اظهار نظر مدیران شهری
رئیس مرکز ارتباطات و روابط بین الملل شهرداری تهران در توئیتی نوشت : دو قطار شاخ به شاخ نشدند، علت این حادثه عجیب توسط کارشناسان در حال بررسی است.(کلمه عجیب در این متن شائبه های را ایجاد کرد از جمله اینکه احتمال دارد این یک خرابکاری عمدی باشد.)
علیرضا نادعلی سخنگوی شورای شهر گفت : متاسفانه به دلیل خطای انسانی قطار عادی زودتر از موعد وارد ریل اصلی شده و تصادف رخ داده است. ( قبل از انجام مراحل کارشناسی برای تشخیص علت حادثه، ایشان اعلام نظر کرده، در صورتیکه وی در این خصوص مسئولیت ندارد.)
مدیر عامل شرکت بهره برداری مترو در اولین اظهار نظر گفت : بررسی های اولیه نشان می دهد این حادثه به دلیل قطع شدن سیستم ATP ( سیستم کنترل اتوماتیک قطار ) رخ داده است. چهار سال است که قطارهای مترو بخاطر مشکلات مالی آنگونه که باید اورهال نشده اند.
معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران گفت : این حادثه نتیجه فرسودگی ناوگان مترو و عدم انجام تکالیف قانونی دولت در تامین بخشی از بودجه مورد نیاز ناوگان حمل و نقل عمومی تهران است.
شهردار تهران گفت : علت حادثه در کمیسیون سوانح بررسی خواهد شد.
سخنگوی مترو گفت : حادثه مترو باید در کمیسیون عالی سوانح بررسی شود( اعضای کمیسیون مدیر عامل مترو و معاونین ایشان هستند ).
سخنگوی سازمان آتش نشانی شهرداری تهران : علت این حادثه در دست بررسی است و در نهایی توسط شرکت مترو اعلام می شود. ( یک اظهار نظر حرفه ایی )
خطای انسانی متهم اول
و در نهایت شرکت بهرهبرداری مترو تهران (طبق معمول اینگونه حوادث) روز پنجشنبه : علت اصلی تصادف ۲ قطار در مترو تهران را؛ خطای انسانی اعلام کرد ( نکته قابل تامل در این خبر اشاره نکردن به فرایند این تشخیص است و نامی از کمیته بررسی سوانح به میان نیامده است ).
" طبق بررسیهای به عمل آمده مشخص شد، راهبر قطار جانبی بدون داشتن سیگنال و مجوز عبور از ایستگاه، ۷۰۰ متر مانده به محل حادثه سیستم اتوماتیک قطار را بدون رعایت پروتکل و بدون هماهنگی با مرکز فرمان غیر فعال کرده و با وجود فعال بودن سامانه لوپ قطار اکسپرس و درست عمل کردن سوزن خط اصلی، متاسفانه منجر به برخورد قطار جانبی به قطار تندرو شد. طی سالهای اخیر اقدامات کافی برای توانمندسازی، ارتقا و ارزیابی نیروی انسانی مترو تهران انجام نشده و از سوی دیگر با فرسودگی و عدم اورهال زیرساخت ها، فشار کاری نیز به این کارکنان زحمتکش دو چندان شده است. "
اما به نظر میرسد با توجه به کدهایی که مدیران شهری و متخصصان در مصاحبههای و اظهارنظرهای اولیه درباره این موضوع دادهاند، در کنار سه فرضیه احتمالی (عامل خطای راهبر، اشکال فنی و فرسودگی ریل و چرخ ها)، فرضیه چهارمی هم وجود دارد. در واقع بروز اینگونه حوادث در مترو ، تاوان غفلت از شیوههای نوین تامین مالی و بکار گیری مدیران و نیروهای متخصص برای اداره شهر است، که میتواند تعریف دقیقتری از علت این تصادف کمسابقه ارائه کند.
بی شک این آخرین باری نیست که چنین حادثه ای رخ می دهد، اما می توان پایانی باشد بر مدیریت آشفته در زمان بروز بحران، شهرداری تهران لازم است رویه مشخصی را در این خصوص تدوین کند تا اطلاع رسانی ها به موقع و صحیح انجام شود. تا فرصت ها از دست نرود و به اعتماد عمومی و سرمایه های اجتماعی شهر لطمه وارد نشود. ابراهیم علی پور