
از یک «خطایاب» چه انتظاری داریم؟
احتمالاً اولین جواب این است که غلطهای متنمان را پیدا کند؛ غلط املایی، فاصله و نیمفاصله، نشانهگذاری و مشکلات نگارشی را تشخیص دهد و کمک کند متن تمیزتری بنویسیم.
اما به نظرم یک خطایاب، قبل از اینکه خطاهای متن را پیدا کند، باید یک ویژگی سادهتر داشته باشد:
وقتی بابت استفاده از آن پول پرداخت میکنیم، بتوانیم از آن استفاده کنیم.
این نوشته قرار نیست درباره خوب یا بد بودن کیفیت خطایابی «ویراویراست» حکم صادر کند؛ چون مشکل من دقیقاً همین است که هنوز فرصت نکردهام آنقدر از این سرویس استفاده کنم که بتوانم کیفیتش را قضاوت کنم.
این نوشته بیشتر درباره تجربه من از خرید، دسترسی و پشتیبانی است.
ماجرا از شنبه شروع شد
روز شنبه برای استفاده از خطایاب ویراویراست طرح موردنظرم را تهیه کردم و حسابم را شارژ کردم.
انتظار طبیعیام این بود که بعد از پرداخت بتوانم از سرویس استفاده کنم، اما ویراویراست برای من کار نکرد.
به پشتیبانی پیام دادم و پاسخی نگرفتم. بعد از مدتی تصمیم گرفتم تماس تلفنی بگیرم.
خانمی که پاسخ داد توضیح داد که سرویس در حال بهروزرسانی است و گفت حدود سه یا چهار روز دیگر میتوانم از آن استفاده کنم.
من هم پذیرفتم و منتظر ماندم.
اما امروز چهارشنبه است و تا زمان نوشتن این مطلب، هنوز موفق نشدهام از سرویسی که برای آن هزینه پرداخت کردهام استفاده کنم.
در این مدت چند بار دیگر هم برای پشتیبانی پیام فرستادم، اما پاسخی دریافت نکردم.
و اینجا برای من یک سؤال ساده پیش میآید:
اگر یک سرویس در حال بهروزرسانی است و برای چند روز قابلاستفاده نیست، آیا نباید کاربر قبل از خرید از این موضوع مطلع شود؟
مشکل من «بهروزرسانی» نیست
نرمافزار ممکن است دچار مشکل شود.
سرور ممکن است از دسترس خارج شود، یک نسخه جدید میتواند باگ داشته باشد و گاهی هم بهروزرسانی یک سرویس بیشتر از چیزی که انتظار میرفت طول بکشد.
این بخش برای من قابلدرک است.
مشکل اصلی زمانی به وجود میآید که کاربر امکان خرید و پرداخت دارد، اما از قبل نمیداند سرویسی که میخرد فعلاً قابلاستفاده نیست.
یک پیام ساده میتوانست بخش بزرگی از این تجربه ناخوشایند را تغییر دهد:
«ویراویراست در حال بهروزرسانی است و ممکن است تا چند روز امکان استفاده از سرویس وجود نداشته باشد.»
در این صورت تصمیم با من بود؛ یا همان لحظه خرید میکردم و منتظر میماندم یا خرید را به چند روز بعد موکول میکردم.
تفاوت زیادی وجود دارد بین اینکه قبل از پرداخت بدانم باید منتظر بمانم و اینکه بعد از پرداخت متوجه این موضوع شوم.
خطایاب خوب فقط غلط املایی پیدا نمیکند
ابزارهای خطایابی و ویرایش متن دیگر فقط یک فرهنگ لغت بزرگ نیستند.
کاربر از چنین ابزاری انتظار دارد در مواردی مثل غلط املایی، فاصله و نیمفاصله، رسمالخط، نشانهگذاری، انتخاب واژه و حتی در بعضی ابزارها ساختار و خوانایی جمله کمکش کند.
در فارسی هم ابزارهایی مثل ویراستیار، پاکنویس و ویراویراست با رویکردهای مختلف در همین حوزه فعالیت کردهاند.
اما تجربه من با این ابزارها فقط به دقت خطایابی محدود نمیشود.
من پیشازاین از پاکنویس استفاده کردهام و تجربهام از آن بسیار خوب بوده است. از ویراستیار هم تجربه خوبی داشتهام. نکتهای که درباره پاکنویس برایم جالبتر است این است که من برای استفاده از آن هزینهای پرداخت نمیکنم، اما با این حال تجربهام از پشتیبانی و پاسخگویی آن بسیار خوب بوده است. هر زمان از طریق ایمیل یا راههای پشتیبانی موضوعی را مطرح کردهام، پاسخ مناسبی دریافت کردهام و احساس نکردهام که پیامم بدون جواب مانده است.
همین موضوع باعث میشود مقایسه برای من کمی جدیتر شود. وقتی یک سرویس رایگان میتواند برای ارتباط با کاربرانش وقت بگذارد و پاسخگو باشد، طبیعتاً از سرویسی که برای استفاده از آن طرح خریدهام و حسابم را شارژ کردهام، انتظار کمتری ندارم.
این موضوع شاید در نگاه اول ارتباط مستقیمی با «خطایابی متن» نداشته باشد، اما وقتی یک ابزار قرار است وارد روند روزانه کار ما شود، اهمیت زیادی پیدا میکند.
گاهی تفاوت میان دو محصول فقط این نیست که کدامیک یک غلط بیشتر پیدا میکند؛ بلکه این است که وقتی به مشکل میخوریم، آیا کسی آن طرف هست که پاسخ بدهد یا نه.
اعتماد قابلیتی است که در فهرست امکانات نوشته نمیشود
در صفحه معرفی نرمافزارها معمولاً درباره امکاناتشان صحبت میشود:
خطایابی املایی، اصلاح نگارش، پیشنهاد واژه، سرعت، دقت و امکانات مختلف.
اما قابلیتی وجود دارد که کمتر در فهرست ویژگیها نوشته میشود:
اعتماد.
اگر قرار باشد یک نویسنده، دانشجو، مترجم، ویراستار یا تولیدکننده محتوا بخشی از کار روزانهاش را به یک ابزار وابسته کند، فقط تعداد خطاهایی که آن ابزار پیدا میکند مهم نیست.
باید بتوان روی دردسترسبودن آن حساب کرد.
و اگر مشکلی پیش آمد، باید بداند راه ارتباطی مشخصی وجود دارد و قرار نیست چند بار پیام بفرستد و همچنان نداند چه اتفاقی افتاده است.
همینجاست که تجربه مثبت من از پاسخگویی ویراستیار و پاکنویس، انتظارم از سایر ابزارهای این حوزه را هم بالاتر برده است.
پشتیبانی هم بخشی از محصول است
گاهی فکر میکنیم «محصول» همان چیزی است که داخل نرمافزار میبینیم و پشتیبانی چیزی جدا از آن است.
اما برای کاربر چنین مرزی وجود ندارد.
وقتی برنامه کار نمیکند و پشتیبانی هم پاسخ نمیدهد، در نهایت تجربه کاربر از کل محصول آسیب میبیند.
من انتظار ندارم در تمام ساعات شبانهروز کسی فوراً جوابم را بدهد؛ اما حداقل میشود یک پاسخ خودکار داشت:
«پیام شما دریافت شد.»
یا:
«سرویس در حال بهروزرسانی است.»
یا حتی:
«زمان احتمالی رفع مشکل فلان روز است.»
همین چند جمله ساده باعث میشود کاربر بداند پیامش دیده شده و وضعیت سرویس چیست.
طنز ماجرا همینجاست
من خطایاب خریدم تا خطاهای متنم را پیدا کند؛ اما قبل از آن، درگیر خطاهای تجربه استفاده از خود سرویس شدم.
شاید خطایابی فقط مختص متن نباشد.
همانطور که در یک نوشته باید غلط املایی، فاصله اضافه یا جمله مبهم را پیدا کنیم، در یک محصول هم باید نقاط مشکلساز را پیدا کرد:
چرا کاربر بعد از خرید نمیتواند از سرویس استفاده کند؟
چرا قبل از پرداخت از وضعیت سرویس مطلع نمیشود؟
چرا نمیداند پیامش دیده شده یا نه؟
اینها هم نوعی خطا هستند؛ نه خطای املایی، بلکه خطای تجربه کاربری.
این مقاله درباره مرحله قبل از خطایابی است.
درباره اینکه آیا کاربری که برای یک سرویس هزینه پرداخت کرده، میتواند به آن دسترسی داشته باشد و اگر مشکلی پیش آمد، پاسخ روشنی دریافت کند یا نه.
انتظار من چیست؟
انتظارم پیچیده نیست.
دوست دارم مشخص شود سرویس چه زمانی دوباره قابلاستفاده خواهد بود؟
حتی اگر پاسخ این باشد که:
«مشکل هنوز برطرف نشده و دو روز دیگر زمان لازم داریم»
برای من خیلی بهتر از بیخبری است.
چون در نهایت یک خطایاب خوب فقط ابزاری نیست که «میخواهم» را ببیند و به ما پیشنهاد دهد «میخواهم».
ابزاری است که بتوانیم هنگام نوشتن روی آن حساب کنیم؛ و اگر مشکلی پیش آمد، بدانیم کسی هست که پاسخمان را بدهد.
من همچنان منتظرم ویراویراست برایم قابلاستفاده شود تا بعد بتوانم درباره مهمترین ویژگی آن، یعنی خودِ خطایابی، منصفانه قضاوت کنم.
اما فعلاً اولین خطایی که دوست دارم اصلاح شود، در متن فارسی من نیست؛ در تجربهای است که بعد از خرید این سرویس داشتهام.
این نوشته هم با کمک پاکنویس (افزونه کروم) بازبینی و ویرایش شده است.