بازی فینچر با زمان برای درک معنای زندگی (بررسی فیلم "مورد عجیب بنجامین باتن")
داستان‌های زیادی بوده‌اند که بر اساس این ایده که فردی به‌صورت وارونه زندگی کند و از کهن‌سالی به کودکی برسد، شکل‌گرفته‌اند. اما منبع اصلی برای این فیلم، داستانی کوتاه از نویسنده‌ی مشهور آمریکائی، «اسکات فیتزجرالد» است. البته مسیر داستانی فیلم با مسیری که توسط فیتزجرالد طراحی‌شده تفاوت دارد. فیلم ما را به سفری در قرن بیستم می‌برد؛ البته داستان فیلم از قرن بیست‌ویکم یعنی آگوست سال ۲۰۰۵ شروع می‌شود. زنی هشتادساله به نام «دیزی» تحت مراقبت دخترش «کارولین» در حال گذراندن لحظات پایانی عمر خود است. در این حین «کارولین» دفترچه‌ی خاطرات مردی به نام بنجامین باتن را که زندگی‌اش به‌نوعی به زندگی مادرش مربوط بوده را می‌خواند و گاهی اوقات خود «دیزی» قسمت‌هایی از داستان را تعریف می‌کند؛ وقتی‌که بنجامین در سال ۱۹۱۸ متولد می‌شود، کاملاً به یک پیرمرد شبیه است و گرچه بدن او بزرگ‌تر از بدن یک نوزاد نیست، اما تمام مشکلات جسمی افراد سالمند در او مشاهده می‌شود. مادر بنجامین پس از به دنیا آوردن او از دنیا می‌رود و پدرش نیز تحمل ظاهر غیرطبیعی فرزندش را ندارد و او را در جایی از شهر رها می‌کند. زنی به نام «کدئینی» بنجامین را می‌یابد و بزرگ می‌کند. زمانی که او به سن پنج یا شش‌سالگی می‌رسد، آن‌قدر رشد کرده که به یک پیرمرد خمیده‌ی هشتادساله شبیه است و با گذشت هر سال، جوان‌تر نیز می‌شود. بنجامین در سن سیزده‌سالگی برای اولین بار دیزی را ملاقات کرده و نزد او اعتراف می‌کند که از آنچه به نظر می‌رسد جوان‌تر است. دیزی تبدیل به عشق زندگی او می‌شود اما چند دهه طول می‌کشد تا آن‌ها یکدیگر را پیدا کنند. داستان عاشقانه میان دیزی و بنجامین شاید یکی از پیچیده‌ترین، غم‌انگیزترین و زیباترین داستان‌های عاشقانه‌ای باشد که در تاریخ سینما به تصویر درآمده است. تجسم کنید دیوانه‌وار عاشق یک نفر باشید ولی می‌دانید که قادر نخواهید بود زندگی را مثل شریکتان به پایان برسانید و می‌دانید که درنهایت مسیر شما یکسان نیست... در طول روایت اصلی فیلم تعداد زیادی از شخصیت‌هایی که پیش‌تر معرفی‌شده‌اند و ما آن‌ها را شناخته‌ایم، می‌میرند. مرگ در «مورد عجیب بنجامین باتن» عادی‌ترین حالت ممکن را دارد. مواجهه با این همه مرگ‌های ناگهانی سبب می‌شود تا حس کنیم حتی وارونه رشد کردن نیز سرنوشت قطعی آدمی در مواجهه با مرگ اطرافیانش را تقلیل نمی‌دهد. «برد پیت» درباره‌ی فیلم می‌گوید: «زمانی که فیلم‌نامه فیلم را مطالعه کردم، واقعاً برای شخصیت بنجامین باتن ناراحت شدم. او از زندگی معمولی سایر انسان‌ها محروم شده بود و با ناراحتی‌های زیادی باید مقابله می‌کرد. پس از مطالعه‌ی فیلم‌نامه، فکری که به‌شدت ذهنم را درگیر کرده بود، این بود که چگونه از این دنیا خواهم رفت؟! من هیچ‌وقت از مرگ نترسیده‌ام ولی پس از مطالعه‌ی این فیلم‌نامه از نحوه‌ی مرگم به‌شدت می‌ترسم».
موضوع ساخت بنجامین باتن به سال ۱۹۹۴ برمی‌گردد؛ زمانی که قرار بود «ران هاوارد» کارگردانی و «جان تراولتا» ایفای نقش شخصیت اصلی آن را بر عهده بگیرند ولی درنهایت این وظایف به دیوید فینچر و برد پیت رسید. این فیلم از سه بخش اصلی تشکیل شده است: بخش اول دوران کودکی بنجامین را به تصویر می‌کشد؛ دورانی که ظاهر و وضعیت جسمی ضعیف او به توان ذهنی رو به افزایشش طعنه می‌زند و او علی‌رغم ناتوانی‌هایی که دارد به‌طور شگفت‌انگیزی خود را با مشکلات وفق می‌دهد. البته مادر دلسوز او نیز در این راه کمکش می‌کند. بخش دوم، قبل، بعد و همچنین دوران جنگ جهانی دوم را به تصویر می‌کشد. در اینجاست که شخصیت اصلی داستان، در طول جنگ و در حین خدمت بر روی یک کشتی یدک‌کش در روسیه درگیر رابطه‌ای عاشقانه با یک زن انگلیسی میان‌سال به نام الیزابت می‌شود. سپس با ظاهر و وضعیت جسمی بهتری به خانه بازمی‌گردد. در آخر و در قسمت سوم، شاهد حرکت بنجامین از میان‌سالی به دوران طلایی هستیم. در این دوران او چیزهایی در مورد فداکاری، معنای واقعی زندگی و شادی یاد می‌گیرد. اگر شباهتی بین «فارست گامپ» و این فیلم وجود دارد، به این دلیل است که «اریک راث»، فیلم‌نامه‌نویس هردوِ آن‌هاست. در اینجا نیز به‌مانند فارست، بنجامین از جامعه رانده شده و تاریخ به‌مانند تعدادی عکس زیبا از کنار او می‌گذرد. اما بنجامین زندگی زیبا و جالب فارست را ندارد. برای او زندگی به‌مانند یک جعبه‌ی شکلات نیست و دختری به نام «جنی» وجود ندارد که در انتهای رنگین‌کمان در انتظار او باشد. یکی از نکات شاخص «مورد عجیب بنجامین باتن»، توجه بی‌نظیر آن به جزئیات تاریخی است. در طول دهه‌ی ۱۹۲۰، شرایط دوران پس از جنگ جهانی اول به‌خوبی احساس می‌شود. دوران رکود بزرگ، جنگ جهانی دوم و جنگ سرد به‌خوبی بازسازی‌شده و تأثیرگذار هستند. همچنین برای بهبود تجربه‌ی بصری از جلوه‌های ویژه استفاده شده‌است و خوشبختانه تلاشی برای احساساتی کردن بیننده با استفاده از جلوه‌های ویژه که به تجربه بصری آسیب می‌زند، دیده نمی‌شود. گرچه فیلم از مجموعه‌ای از صحنه‌های کوتاه تشکیل شده، اما تنها پس از تماشای تمام این صحنه‌های کوچک و رسیدن به پایان فیلم می‌توان احساس کامل را از فیلم دریافت کرد. قدرت فیلم و احساساتی که در آن جریان دارند را نمی‌توان انکار کرد و زمانی که فیلم به پایان می‌رسد، بیننده می‌تواند بگوید که این فیلم معنایی داشته است. بیشتر بینندگان سرگرم می‌شوند و شاید تغییری در آن‌ها ایجاد شود، اما بعضی‌ها احساس می‌کنند که عقل و خردشان بیدار شده است!
در بیشتر قسمت‌های فیلم، بازیگران وظیفه‌ی خود را به بهترین شکل ممکن انجام داده‌اند. زمانی که بنجامین پیر به نظر می‌رسد، برد پیت نیز او را به‌مانند یک فرد پیر و فرتوت نشان می‌دهد، نه یک مرد جوان که در یک بدن پیر گیر کرده‌است. همچنین زمانی که بنجامین به یک مرد جوان تبدیل شده، پیت او را به‌مانند یک جوان پر اشتیاق و پویا نشان می‌دهد نه انسانی که بدنی جوان اما روحی پیر دارد. «کیت بلانشت» نیز طراوت و زندگی را به دیزی بخشیده است!
بدون شک با تماشای این فیلم، یکی از موضوعاتی که به‌شدت شما را محو خود می‌کند، گریم فوق‌العاده‌ی بازیگران آن است. در قرن ۲۱ با پیشرفت تکنولوژی و استفاده از تکنیک CGI، به‌تصویر کشیدن این‌گونه چهره‌ها کار بسیار سختی نیست ولی فینچر به‌هیچ‌وجه قصد نداشت از تصاویر کامپیوتری استفاده کند و تنها راهی که برای خود مشخص کرده بود، گریم بازیگران فیلم تلقی می‌شد.« گرگ کنوم»طراح گریم‌های بازیگران این فیلم در مصاحبه‌ای در این خصوص گفته‌است: «همه‌ی ما به‌خوبی می‌دانستیم که اگر گریم بازیگران خوب از آب درنیاید، تمام فیلم محکوم به شکست خواهد بود. تیم گریم ما ۱۸ ماه روی طراحی‌های مختلف کار کرد و دو هفته قبل از شروع فیلم‌برداری شروع به آزمون‌وخطای طراحی‌های خود روی صورت بازیگران فیلم کردیم. گریم برد پیت هرروز حداقل پنج ساعت و گریم کیت بلانشت حداقل چهار ساعت زمان می‌بردند. گریم سنگین این دو شخصیت معمولاً مربوط به سنین پیری آن‌ها بود. این موضوع برای برد پیت که با آن گریم سنگین فعالیت بیشتری در آن لحظات داشت، بسیار سخت‌تر تلقی می‌شد ولی کیت بلانشت در سکانس‌هایی که گریم سنگینی روی صورت او قرار داشت، معمولاً روی تخت بیمارستان خوابیده بود.
سخن پایانی اینکه «مورد عجیب بنجامین باتن» بی‌شک می‌تواند هر بیننده‌ای را مجذوب خود کند و یکی از بهترین آثار کارنامه‌ی دیوید فینچر است.
امیر کبیریان
کانال تلگرام نشریه : t.me/decoupage_sharif
