یک جمله ساده میتواند جلوی یک فاجعه را بگیرد:
اگر الکل مصرف کردهای، رانندگی نکن.
مسئله اما اینجاست که گفتن این جمله آسان است.
اجرایش همیشه به همین سادگی نیست.
فرض کنید کسی با خودروی شخصی خودش به یک مهمانی رفته است.
در پایان شب، الکل مصرف کرده و میداند که نباید پشت فرمان بنشیند.
تصمیم درست چیست؟
ماشین را همانجا بگذارد؟
با تاکسی به خانه برود؟
از یکی از دوستانش بخواهد رانندگی کند؟
اگر دوست یا همراهی در دسترس نباشد چه؟
و فردا چطور باید برای برگرداندن خودرو برگردد؟
اینجاست که یک سؤال مهم شکل میگیرد:
آیا لازم است برای جلوگیری از رانندگی در حالت مستی، خودِ خودرو را هم کنار بگذاریم؟
یک مشکل بزرگ جادههای ایران
تصادفات رانندگی در ایران مسئله کوچکی نیست.
بر اساس یک مطالعه منتشرشده در مجله علمی سازمان جهانی بهداشت، بین سالهای ۱۹۹۷ تا ۲۰۲۰ بیش از ۴۷۲ هزار مرگ ناشی از حوادث ترافیکی در ایران ثبت شده است.( یعنی نزدیک به نیم میلیون نفر !!! تقریباً اندازه کشته های جنگ ایران و عراق !)
نکته مهم این است که در مورد سهم دقیق الکل در این تصادفات، آمار عمومی و جامع قابل اتکایی که بتوان بر اساس آن یک درصد قطعی اعلام کرد، بهسادگی در دسترس نیست.
اما نبودن یک آمار دقیق به این معنی نیست که مسئله را نادیده بگیریم.
الکل میتواند قضاوت، واکنش و توانایی رانندگی را مختل کند.
پس یک راهکار ساده پیشگیرانه وجود دارد:
فردی که الکل مصرف کرده، نباید رانندگی کند.
اما بهتر است جامعه فقط همین جمله را تکرار نکند.
باید برای بعد از آن هم راهحل داشته باشیم.
چین یک راهحل جالب دارد
در چین، مفهوم «راننده جایگزین» به یک سرویس واقعی تبدیل شده است.
DiDi سرویس Designated Driving دارد؛ یعنی رانندهای به محل مشتری میآید و خودروی خود مشتری را میراند.
این سرویس فقط درباره تاکسی گرفتن نیست.
خودرو متعلق به مشتری است و راننده برای رساندن همان خودرو به مقصد به کار گرفته میشود.
DiDi حتی برای این سرویس، مدلهای مختلفی مانند رانندگی ساعتی و خدمات مرتبط با خودرو ارائه کرده است.
یعنی یک مسئلهای که ممکن است در ابتدا فقط یک «نیاز بعد از مهمانی» به نظر برسد، تبدیل به یک دسته خدمات مستقل شده است.
کره جنوبی حتی یک قدم جلوتر رفته است
در کره جنوبی نیز «대리운전» یا رانندگی جایگزین یک سرویس شناختهشده است.
Kakao T برای آن سرویس اختصاصی دارد.
کاربر از طریق اپلیکیشن راننده را درخواست میکند، راننده به محل میآید، خودروی خود مشتری را میراند و فرآیند سفر از طریق پلتفرم مدیریت میشود.
حتی در معرفی سرویس تجاری Kakao T، یکی از موقعیتهای استفاده بهصراحت بعد از نوشیدن معرفی شده است.
این یعنی در بعضی بازارها، وقتی میگویند:
«اگر نوشیدی، رانندگی نکن»
بلافاصله یک سؤال دیگر هم جواب داده شده است:
«پس با ماشینم چه کار کنم؟»
شاید ما هم باید سؤال دوم را جدی بگیریم
فرهنگ ایمنی فقط با گفتن «این کار را نکن» ساخته نمیشود.
اگر میخواهیم مردم رانندگی در حالت مستی را انتخاب نکنند، باید جایگزین عملی هم وجود داشته باشد.
این موضوع فقط درباره الکل نیست.
خستگی شدید، بعضی شرایط پزشکی، مصرف برخی داروها یا هر شرایط دیگری که باعث میشود فرد نباید پشت فرمان بنشیند، میتواند همین مسئله را ایجاد کند:
من باید به مقصد برسم، ماشینم هم باید آنجا باشد، اما خودم نباید رانندگی کنم.
در چنین شرایطی، راننده جایگزین میتواند بخشی از راهحل باشد.
دش دقیقاً روی همین شکاف کار میکند
دش یک سرویس راننده جایگزین در ایران است؛ یعنی بهجای اینکه خودروی دیگری برای جابهجایی شما فراهم شود، رانندهای برای خودروی شخصی خودتان فراهم میشود.
البته استفاده از چنین سرویسی نباید به این معنا باشد که:
«پس هرقدر خواستی الکل بخور و بعد راننده بگیر.»
مسئله دقیقاً برعکس است.
اگر الکل یا هر محرکی مصرف کردهای، پشت فرمان ننشین.
راننده جایگزین باید یکی از گزینههایی باشد که کمک میکند این تصمیم ایمن را عملی کنی؛ بدون اینکه مجبور باشی خودروی شخصیات را رها کنی.
شاید وقت آن رسیده باشد که در کنار جمله «مست رانندگی نکن»، یک جمله دیگر هم داشته باشیم:
«اگر نمیتوانی رانندگی کنی، برای خودروی خودت راننده بخواه.»
این مدل سالهاست در بعضی کشورهای دیگر به یک سرویس واقعی تبدیل شده است.
حالا سؤال این است:
**آیا در ایران هم راننده جایگزین میتواند بخشی از راهحل کاهش رانندگی پرخطر باشد؟**