این احتمالاً اولین سؤالی است که وقتی درباره دش و ایده «راننده جایگزین» صحبت میکنیم، به ذهن خیلیها میرسد.
سؤال کاملاً منطقی است.
اگر فقط مسئله این باشد که یک نفر را از نقطه A به نقطه B برسانیم، تاکسیهای اینترنتی راهحل ساده و در دسترسی هستند.
اما مسئلهای وجود دارد که در آن، چیزی که کم داریم ماشین نیست؛ راننده است.
مثلاً:
بعد از یک عمل جراحی هستید و نباید پشت فرمان بنشینید.
دارویی مصرف کردهاید که رانندگی بعد از آن برایتان مناسب نیست.
بعد از یک سفر طولانی آنقدر خستهاید که رانندگی برایتان انتخاب امنی نیست.
یکی از اعضای سالمند خانواده باید بهصورت منظم برای فیزیوتراپی یا درمان به مرکز درمانی مراجعه کند.
حیوان خانگیتان باید با خودروی شخصیتان به دامپزشکی برود، اما شما امکان رانندگی ندارید.
از شهرستان با خودروی شخصی به تهران آمدهاید و بعد از یک عمل، برای برگشت دیگر نمیتوانید رانندگی کنید.
در تمام این موقعیتها یک سؤال متفاوت مطرح میشود:
اگر خودِ ماشینم را لازم داشته باشم، اسنپ دقیقاً چه چیزی را برای من حل میکند؟
اسنپ میتواند شما را جابهجا کند.
اما ماشین شخصی شما را جابهجا نمیکند.
اینجاست که مفهوم راننده جایگزین معنا پیدا میکند.
راننده جایگزین کسی است که به جای صاحب خودرو، با خودروی شخصی خودِ مشتری رانندگی میکند.
در تاکسی اینترنتی:
ماشین + راننده = متعلق به سرویس
اما در سرویس راننده جایگزین:
ماشین = متعلق به شما
راننده = شخصی که برای رانندگی درخواست کردهاید
در واقع قرار نیست ماشینتان را با یک خودروی دیگر جایگزین کنید.
فقط کسی که پشت فرمان نشسته، تغییر میکند.
و این دقیقاً همان ایدهای است که دش روی آن تمرکز کرده است.
دش (Dash) یک سرویس ایرانی در حوزه راننده جایگزین است که برای مواقعی طراحی شده که فرد خودروی شخصی دارد، اما خودش نمیتواند یا نمیخواهد رانندگی کند.
ایده دش در سادهترین شکل ممکن این است:
اگر ماشینت را داری ولی نمیتوانی رانندگی کنی، لازم نیست ماشینت را کنار بگذاری؛ میتوانی رانندگی را به یک راننده بسپاری.
دش قرار نیست جایگزین اسنپ یا سایر تاکسیهای اینترنتی باشد.
اتفاقاً تفاوت اصلی همینجاست.
اسنپ مسئله جابهجایی شما را حل میکند؛ دش میخواهد مسئله رانندگی با خودروی شخصی شما را حل کند.
بعد از بعضی عملهای جراحی، فرد ممکن است برای مدتی نتواند یا نباید رانندگی کند.
اما این به معنی آن نیست که دیگر به خودروی شخصی خودش نیازی ندارد.
ممکن است لازم باشد:
از مرکز درمانی به خانه برگردد؛
برای ویزیت بعدی مراجعه کند؛
برای جلسات فیزیوتراپی رفتوآمد داشته باشد؛
یکی از اعضای خانواده را همراه خود داشته باشد؛
یا در طول دوران نقاهت همچنان از خودروی خودش استفاده کند.
در چنین شرایطی معمولاً چند گزینه وجود دارد:
از خانواده و دوستان کمک بگیریم، تاکسی اینترنتی بگیریم، یا استفاده از خودرو را تا زمان بهتر شدن شرایط متوقف کنیم.
راننده جایگزین یک گزینه دیگر به این فهرست اضافه میکند: خودروی خودت را نگه دار، اما رانندگی را به فرد دیگری بسپار.
همه نیازهای راننده جایگزین مربوط به یک اتفاق ناگهانی نیست.
فرض کنید پدر یا مادر سالمندی باید هفتهای دو بار برای فیزیوتراپی یا درمان به یک مرکز مشخص مراجعه کند.
اگر فرزندان هر بار امکان همراهی نداشته باشند، یک سؤال تکراری ایجاد میشود:
«چه کسی این هفته او را میبرد و برمیگرداند؟»
در آینده، یکی از کاربردهای قابل توسعه برای خدماتی مثل دش میتواند رزروهای دورهای راننده برای رفتوآمدهای درمانی سالمندان باشد.
یعنی به جای اینکه خانواده هر هفته دوباره دنبال راهحل بگردد، بتواند رفتوآمدهای مشخص را از قبل برنامهریزی کند.
چون همیشه هدف، فقط «رسیدن به مقصد» نیست.
گاهی خودِ خودرو بخشی از مسئله است.
ممکن است وسیله شخصی شما برایتان راحتتر باشد، وسایل خاصی داخل آن باشد، همراهی با اعضای خانواده با آن سادهتر باشد، یا بعد از رسیدن به مقصد همچنان به همان خودرو نیاز داشته باشید.
در چنین موقعیتی، اینکه «با یک ماشین دیگر برو» لزوماً پاسخ مسئله نیست.
مسئله این است:
من ماشینم را میخواهم؛ فقط فعلاً نمیتوانم خودم رانندگی کنم.
در ایران، خودرو برای بسیاری از خانوادهها فقط یک وسیله حملونقل نیست؛ یک دارایی مهم خانوادگی است.
بنابراین شاید بتوان به مسئله از زاویه دیگری هم نگاه کرد:
اگر خودرو در اختیار شماست، اما بهصورت موقت توانایی رانندگی ندارید، چرا باید خود خودرو از چرخه استفاده خارج شود؟
ایده دش از همین نقطه شروع میشود:
گاهی لازم نیست خودرو را عوض کنیم؛ فقط باید راننده را عوض کنیم.
بله.
مدل «راننده به جای صاحب خودرو» در برخی بازارهای دیگر سالهاست وجود دارد و در کشورهایی مانند کره جنوبی با مفهوم Designated Driver شناخته میشود.
البته مدل بازار کره جنوبی دقیقاً معادل مدل موردنظر دش نیست و بخش مهمی از آن به رانندگی پس از مصرف الکل مربوط است.
اما یک نکته مهم را نشان میدهد:
این ایده که خودرو متعلق به مشتری باشد و فرد دیگری آن را براند، یک مفهوم کاملاً ناشناخته در صنعت حملونقل نیست.
دش میخواهد بررسی کند که این مفهوم در بازار ایران، فراتر از کاربردهای سنتی، برای چه نیازهایی میتواند ارزش واقعی ایجاد کند.
یک نکته را هم باید شفاف گفت:
دش قرار نیست ادعا کند که از همین امروز همه این نیازها در بازار ایران اثبات شدهاند.
دش در مرحله اولیه ورود به بازار است و یکی از مهمترین کارهایش در این مرحله، اعتبارسنجی واقعی نیاز مشتری است.
یعنی پیدا کردن پاسخ این سؤال:
مردم در چه موقعیتهایی واقعاً حاضرند برای داشتن راننده برای خودروی شخصیشان هزینه کنند؟
ممکن است پاسخ اصلی در خدمات درمانی باشد.
ممکن است سالمندان و رفتوآمدهای دورهای سهم مهمی داشته باشند.
ممکن است کاربردهای دیگری مثل سفر، خستگی، امور روزمره خودرو یا حتی موقعیتهایی که امروز هنوز به آن فکر نکردهایم، بخش دیگری از بازار را تشکیل دهند.
برای یک استارتاپ در مرحله اولیه، این سؤالها ضعف نیستند؛ بخشی از فرآیند ساختن یک محصول واقعیاند.
شاید سؤال بهتر این باشد:
اگر یک روز ماشینت را لازم داشته باشی، اما خودت نتوانی رانندگی کنی، چه گزینههایی داری؟
اگر پاسخ فقط این باشد که «از یکی از آشناها خواهش میکنم»، «ماشین را کنار میگذارم» یا «با یک وسیله دیگر میروم»، شاید هنوز جای خالی یک سرویس وجود داشته باشد.
دش میخواهد همین جای خالی را بررسی و پر کند.
نه با فرستادن یک ماشین دیگر.
بلکه با فرستادن راننده برای ماشین خودت.