
نویسنده :
فوآد شعبانی
پژوهشگر حوزه علوم راهبردی
پانزدهم شهریورماه ۱۴۰۵
چرا آمریکا تا امروز جنگ را به مردم ایران باخته است؟
در بیش از چهار دهه رویارویی مستقیم و غیرمستقیم میان ایالات متحده و ایران، واشنگتن با وجود برتری آشکار نظامی، اقتصادی و فناوری، نتوانسته است اهداف راهبردی خود را محقق کند. از تحریمهای فلجکننده گرفته تا عملیات نظامی اخیر، نتیجه نهایی نه تسلیم ایران، بلکه بقای جمهوری اسلامی و تابآوری مردم این کشور بوده است. تحلیلهای مستقل غربی این الگو را نه تصادف، بلکه شکستی ساختاری در درک ماهیت مقاومت ایرانی و نیز محدودیتهای ابزارهای قدرت آمریکایی میدانند.
شکست راهبردی در جنگ اخیر
در فوریهٔ ۲۰۲۶، ایالات متحده و اسرائیل با حملات هوایی گسترده علیه اهداف نظامی، هستهای و رهبری ایران، وارد فاز جنگ مستقیم شدند. رئیسجمهور ترامپ وعده داد که «ساعت آزادی» مردم ایران فرا رسیده است؛ اما شش ماه بعد، رژیم همچنان پابرجاست، کنترل عملی تنگه هرمز را حفظ کرده و نفوذ منطقهایاش را حتی در میان همسایگانی که مورد حمله قرار گرفته بودند، بازسازی کرده است.
تحلیل نیویورکتایمز در اوت ۲۰۲۶، صراحتاً این وضعیت را «شکست آمریکا در تحمیل ارادهٔ خود به ایران» توصیف کرد. سوزان مالونی، رئیس بخش سیاست خارجی مؤسسهٔ بروکینگز، اظهار داشت: «ما آسیب زیادی به ایران زدیم، اما آنها قویتر از قبل بیرون آمدهاند.» سانام وکیل، مدیر برنامهٔ خاورمیانه و شمال آفریقا در چتم هاوس لندن، نیز تأکید کرد که «جنگ نتوانسته اهداف ایالات متحده را محقق کند.»
اهداف اعلامشدهٔ آمریکا — تغییر رژیم، نابودی کامل برنامهٔ هستهای و موشکی، و قطع نفوذ منطقهای ایران — محقق نشده است. رژیم ایران، هرچند با رهبری جدید (و سختگیرانهتر) جایگزین شد، اما بخش قابلتوجهی از توان موشکی و پرتابگرهای متحرک خود را حفظ کرد و با بستن تنگه هرمز، هزینههای سنگینی بر اقتصاد جهانی تحمیل نمود. تحلیلهای نشریهٔ فارن افرز و شورای روابط خارجی آمریکا این وضعیت را «بنبست استراتژیک» و «شکست در تبدیل موفقیت تاکتیکی به پیروزی سیاسی» خواندهاند.
ریشههای عمیقتر شکست: تحریمها و سوءبرداشت از جامعهٔ ایران
این الگو پیش از جنگ ۲۰۲۶ نیز وجود داشت. سیاست «فشار حداکثری» در دوران نخست ریاستجمهوری ترامپ، اقتصاد ایران را تحت فشار شدید قرار داد، اما نه به فروپاشی رژیم انجامید و نه رفتار هستهای یا منطقهای آن را دستخوش تغییر اساسی کرد. مطالعات غربی نشان میدهد که ایران با تنوعبخشی به مقاصد تجاری، چرخش به شرق (بهویژه چین)، بهرهگیری از سازوکارهای مبادلهٔ غیررسمی، جایگزینی واردات و توسل به شبکههای سایه، تابآوری اقتصادی قابلتوجهی ایجاد کرده است.
تحلیلگران غربی مکرراً به یک اشتباه بنیادین اشاره کردهاند: فرض نادرست مبنی بر اینکه فشار اقتصادی و نظامی، مردم ایران را علیه نظام بسیج خواهد کرد. در عمل، بسیاری از ایرانیان با وجود نارضایتی عمیق از حکومت، در برابر تهدید خارجی نوعی همبستگی دفاعی نشان دادند و دستکم قیام مورد انتظار واشنگتن را رقم نزدند. مالونی و دیگر کارشناسان تأکید کردهاند که واشنگتن نتوانست تمایز میان مخالفت داخلی با رژیم و آمادگی برای مقاومت در برابر تجاوز خارجی را بهدرستی درک کند.
علاوه بر این، سیاست آمریکا فاقد تعریف روشنی از «پیروزی» بوده است. گاهی تغییر رژیم هدف بوده، گاهی صرفاً مهار هستهای، و گاهی فشار برای مذاکره. این ابهام استراتژیک، به گفتهٔ کارشناسان کارنگی و فارن افرز، اعتبار آمریکا را تضعیف و ارادهٔ طرف مقابل را تقویت کرده است.
محدودیت قدرت نظامی و اقتصادی در برابر ارادهٔ جمعی
تجربهٔ عراق و افغانستان پیشتر نشان داده بود که برتری نظامی لزوماً به کنترل سیاسی یا تغییر رفتار دشمن نمیانجامد. در مورد ایران، عوامل گوناگونی مانند موقعیت جغرافیایی (تنگه هرمز)، عمق استراتژیک، شبکههای نیابتی و مهمتر از همه، ظرفیت جامعه برای تحمل هزینهها، معادله را پیچیدهتر کرده است. تحلیلهای Stars and Stripes و فارن افرز تصریح میکنند که آمریکا با شروع جنگ، عملاً خویشتنداری پیشین ایران در استفاده از اهرم هرمز را شکست و خود را در موقعیتی قرار داد که هزینههای جهانیِ ناشی از آن برایش غیرقابلتحمل شد.
در نهایت، مردم ایران — با تمام رنجهای اقتصادی، سرکوب داخلی و تلفات جنگی — عامل اصلی این شکست نسبی بودهاند؛ نه بهعنوان حامی بیچونوچرای رژیم، بلکه بهعنوان جامعهای که حاضر به فروپاشی تحت فشار خارجی نشد و رژیم را به بقا واداشت. تحلیلهای غربی بارها تأکید کردهاند که فشار حداکثری و جنگ، بهجای تضعیف مشروعیت رژیم، آن را در چارچوب «مقاومت» بازتعریف و در برخی لایهها تقویت کردهاند.
جمعبندی
آمریکا تا امروز «جنگ» را به مردم ایران باخته است؛ نه لزوماً بهمعنای پیروزی مطلق ایران، بلکه بهمعنای ناتوانی واشنگتن در تحقق اهداف اعلامشدهٔ خود با وجود صرف هزینههای عظیم. این شکست ریشه در سوءبرداشت از تابآوری جامعهٔ ایرانی، فقدان استراتژی سیاسی روشن پس از اقدام نظامی، و محدودیتهای قدرت اجباری در برابر ارادهٔ جمعی برای بقا دارد. منابع غربی مستقل — از نیویورکتایمز و بروکینگز گرفته تا چتم هاوس و فارن افرز — این ارزیابی را تأیید میکنند. تا زمانی که سیاست آمریکا بر فشار یکجانبه، بدون درک عمیق از پویاییهای داخلی ایران، استوار باشد، تکرار این الگو محتمل است.
---
منابع مورد استناد در مقاله (همگی منابع خارجی):
۱. The New York Times
Steven Erlanger, “Six Months In, Iran Appears Stronger and U.S. Goals Unclear” (نسخهٔ چاپی با عنوان «Iran Defying Might of U.S. 6 Months In»)، ۲۸ اوت ۲۰۲۶.
نقلقولها از Sanam Vakil (Chatham House) و Suzanne Maloney (Brookings Institution).
لینک: https://www.nytimes.com/2026/08/28/world/europe/iran-regime-war-us.html
۲. Brookings Institution
نظرات و تحلیلهای Suzanne Maloney (معاون و مدیر بخش سیاست خارجی) در مورد شکست اهداف آمریکا در جنگ با ایران، از جمله در پادکستها و میزگردهای بروکینگز در مارس و آوریل ۲۰۲۶.
تأکید بر اینکه «ما آسیب زیادی وارد کردیم اما ایران قویتر بیرون آمد» و بقای رژیم بهعنوان پیروزی نسبی برای تهران.
۳. Chatham House (Royal Institute of International Affairs)
تحلیلها و اظهارنظرهای Sanam Vakil، مدیر برنامهٔ خاورمیانه و شمال آفریقا، از جمله در نشریهٔ گاردین و مصاحبههای مختلف در سال ۲۰۲۶.
جملهٔ کلیدی: «The war has failed to deliver U.S. objectives».
۴. Foreign Affairs
· “How America’s War on Iran Backfired” (مارس ۲۰۲۶)
· “The Price of Strategic Incoherence in Iran” (مارس ۲۰۲۶)
· “Iran and the Forever War Trap” (مه ۲۰۲۶)
· سایر مقالات مرتبط دربارهٔ بنبست استراتژیک، شکست تغییر رژیم و پیامدهای ناخواستهٔ جنگ.
۵. سایر منابع تحلیلی غربی مرتبط
· تحلیلهای شورای روابط خارجی (CFR) دربارهٔ بنبست ششماههٔ جنگ و نبود گزینههای خوب برای آمریکا (اوت ۲۰۲۶).
· گزارشها و نظرات مؤسسهٔ واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک دربارهٔ ناکامی سیاستهای متوالی آمریکا در قبال ایران.
· مقالات نشریات The Conversation، Politico Europe و Stars and Stripes دربارهٔ شکست استراتژیک فشار نظامی و اقتصادی.
.