نویسنده :
فوآد شعبانی
پژوهشگر حوزه علوم راهبردی
۱۲ شهریور ۱۴۰۵

وقتی پیروزی در انتخابات برای حکومت کردن کافی نیست
در نگاه کلاسیک به دموکراسی، سازوکار انتقال قدرت ظاهراً ساده است: مردم رأی میدهند، دولت تغییر میکند و برندگان انتخابات اداره کشور را در دست میگیرند. اما واقعیت دولت مدرن، بهویژه در ایالات متحده آمریکا، بسیار پیچیدهتر از این تصویر ساده است.
رئیسجمهور آمریکا با پیروزی در انتخابات، بیتردید به یکی از قدرتمندترین جایگاههای سیاسی جهان دست پیدا میکند؛ اما او در لحظه ورود به کاخ سفید با دستگاهی روبهرو میشود که بسیار پیش از او وجود داشته و احتمالاً بسیار پس از پایان دوره ریاستجمهوری او نیز به فعالیت خود ادامه خواهد داد. وزارتخانهها، سازمانهای مستقل، نهادهای اطلاعاتی، ساختارهای حقوقی، مدیران حرفهای، کارمندان دائمی و شبکه پیچیده مقررات، همگی بخشی از ماشینی هستند که «دولت فدرال آمریکا» نامیده میشود.
از همینجا یک پرسش بنیادین پدید میآید:
> آیا پیروزی در انتخابات به معنای تصرف واقعی قدرت است؟
این پرسش، بیش از هر چیز، در تجربه سیاسی جریان محافظهکار آمریکا و بهویژه دوران نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ اهمیت پیدا کرد. بسیاری از نیروهای نزدیک به جریان جدید محافظهکاری به این نتیجه رسیدند که میان پیروزی سیاسی و توانایی حکمرانی فاصلهای عمیق وجود دارد.
ممکن است یک جریان سیاسی رئیسجمهور را به کاخ سفید بفرستد، اما همچنان فاقد هزاران نیروی آماده برای اداره دستگاه عظیم دولت باشد. ممکن است برنامههای سیاسی روشنی داشته باشد، اما نداند چه کسانی باید آن برنامهها را اجرا کنند. ممکن است دستور تغییر صادر کند، اما با ساختارهای حقوقی و اداریای روبهرو شود که سرعت اجرای تغییرات را کاهش میدهند یا آنها را محدود میکنند.
Project 2025 را باید پاسخی سازمانیافته به همین مسئله دانست.
این پروژه، که تحت هدایت بنیاد Heritage و با مشارکت شبکهای از سازمانها و چهرههای محافظهکار شکل گرفت، صرفاً یک برنامه سیاسی برای انتخابات نبود. اهمیت اصلی آن در تلاش برای ساختن یک «معماری انتقال قدرت» قرار داشت.
معماریای که میخواست پیش از ورود یک دولت جدید به کاخ سفید، به چهار پرسش پاسخ دهد:
1. دولت آینده دقیقاً چه سیاستهایی را دنبال خواهد کرد؟
2. چه کسانی این سیاستها را اجرا خواهند کرد؟
3. مدیران آینده چگونه برای اداره دولت آماده میشوند؟
4. چگونه میتوان فاصله میان پیروزی انتخاباتی و اجرای سیاست را به حداقل رساند؟
به همین دلیل، Project 2025 را نمیتوان صرفاً مجموعهای از پیشنهادهای محافظهکارانه دانست. این پروژه، در معنای عمیقتر، تلاشی برای مهندسی قدرت پیش از تصرف رسمی قدرت بود.
و شاید دقیقاً به همین دلیل است که اهمیت آن از یک منازعه سیاسی داخلی در آمریکا فراتر میرود.
زیرا پرسشی که Project 2025 مطرح میکند، پرسش آینده تمام دموکراسیهای مدرن است:
> در جهانی که دولتها به ماشینهای عظیم بوروکراتیک و فناورانه تبدیل شدهاند، چه کسی واقعاً حکومت میکند؟
---
۱. مسئله دولت مدرن؛ میان رأی مردم و قدرت بوروکراسی
هیچ دولت مدرنی را نمیتوان صرفاً با شخصیت رهبر آن توضیح داد.
رئیسجمهور آمریکا ممکن است فرمانده کل نیروهای مسلح باشد و اختیار گستردهای در سیاست داخلی و خارجی داشته باشد، اما اداره عملی کشور توسط یک فرد انجام نمیشود. حکومت مدرن شبکهای عظیم از انسانها، نهادها، قوانین و فرآیندهاست.
این واقعیت، یک تناقض بنیادین در قلب دموکراسی ایجاد میکند.
از یک سو، دموکراسی بر این اصل استوار است که مردم باید بتوانند از طریق انتخابات مسیر سیاسی کشور را تغییر دهند. اگر مردم دولتی جدید انتخاب کنند، انتظار دارند که سیاستهای جدید نیز به اجرا درآید.
اما از سوی دیگر، دولت به ثبات نیاز دارد.
اگر هر انتخابات به پاکسازی کامل دستگاه اداری منجر شود، اگر میلیونها کارمند با تغییر رئیسجمهور جای خود را از دست بدهند و اگر تمام نهادهای حکومتی هر چهار سال یکبار از نو ساخته شوند، اداره کشور عملاً غیرممکن خواهد شد.
بنابراین دولت مدرن ناچار است میان دو اصل تعادل برقرار کند:
نخست؛ حق مردم برای تغییر سیاسی.
دوم؛ ضرورت ثبات ساختاری دولت.
اما این تعادل هرگز کامل نبوده است.
اگر بوروکراسی بیش از اندازه مستقل باشد، ممکن است جریانهای سیاسی منتخب احساس کنند که توانایی اجرای وعدههای خود را ندارند.
و اگر بوروکراسی کاملاً سیاسی شود، ممکن است تخصص، استقلال حرفهای و تداوم نهادی از میان برود.
Project 2025 دقیقاً در قلب این منازعه قرار دارد.
این پروژه از این فرض آغاز میکند که دولت فدرال آمریکا در طول دهههای گذشته بیش از حد از کنترل مستقیم رئیسجمهور فاصله گرفته است.
منتقدان محافظهکار این وضعیت را با مفهوم Administrative State یا «دولت اداری» توصیف میکنند.
از نگاه آنان، شبکهای از نهادهای دائمی، کارشناسان، مدیران و سازمانهای فدرال، در کنار مقامات انتخابی به یکی از مراکز واقعی قدرت در آمریکا تبدیل شده است.
در مقابل، مدافعان ساختار بوروکراتیک معتقدند این استقلال نسبی نه نشانه انحراف، بلکه لازمه حکمرانی حرفهای است.
بنابراین، منازعه اصلی را نمیتوان صرفاً به چپ و راست سیاسی تقلیل داد.
این یک نزاع بر سر تعریف قدرت است:
> آیا دولت باید عمدتاً توسط ساختارهای حرفهای و پایدار اداره شود، یا رئیسجمهور منتخب باید اختیار بیشتری برای بازسازی آن داشته باشد؟
---
۲. تجربه ترامپ؛ هنگامی که جنبش سیاسی از دولت عقب ماند
تجربه دولت نخست دونالد ترامپ، در شکلگیری فضای فکری Project 2025 اهمیت زیادی داشت.
ترامپ در سال ۲۰۱۶ توانست برخلاف بسیاری از پیشبینیها به پیروزی برسد. او یک جنبش سیاسی قدرتمند را به کاخ سفید رساند، اما پیروزی انتخاباتی او بهمعنای وجود یک دستگاه حکمرانی آماده نبود.
یک جنبش سیاسی ممکن است میلیونها طرفدار داشته باشد، اما برای اداره دولت به هزاران نفر نیاز دارد.
به مدیر نیاز دارد.
به وکیل نیاز دارد.
به متخصص بودجه نیاز دارد.
به کارشناسان سیاستگذاری نیاز دارد.
به افرادی نیاز دارد که ساختارهای پیچیده دولت فدرال را بشناسند.
و مهمتر از همه، به کسانی نیاز دارد که بتوانند میان اهداف سیاسی رئیسجمهور و واقعیت پیچیده اداره دولت ارتباط برقرار کنند.
در اینجا تفاوت میان پیروزی در سیاست و توانایی حکمرانی آشکار میشود.
جنبش ترامپ در سال ۲۰۱۶ در بسیاری از زمینهها یک پدیده سیاسی موفق بود، اما برای بخشی از جریان محافظهکار، تجربه نخستین سالهای دولت او نشان داد که پیروزی انتخاباتی بدون زیرساخت نهادی کافی، نمیتواند تضمینکننده اجرای سریع یک برنامه سیاسی باشد.
از این تجربه یک درس مهم استخراج شد:
> دولت را نمیتوان پس از پیروزی از صفر ساخت.
اگر یک جریان سیاسی واقعاً میخواهد پس از پیروزی حکومت کند، باید پیش از انتخابات برای حکومت آماده شده باشد.
Project 2025 بر اساس همین منطق شکل گرفت.
این پروژه تلاش کرد فاصله میان سه مرحله را از میان بردارد:
انتخابات → انتقال قدرت → اجرای سیاست
در مدل سنتی، این سه مرحله ممکن است ماهها یا سالها طول بکشند.
اما در مدل Project 2025، بخش مهمی از کار باید پیش از انتخابات انجام شود.
به بیان دیگر، دولت آینده باید پیش از آنکه رسماً به وجود آید، تا حدی طراحی شده باشد.
---
۳. چهار ستون قدرت؛ ساختن دولت پیش از تشکیل آن
Project 2025 بر چهار ستون اصلی استوار بود.
قدرت این مدل نه در هر یک از این اجزا بهتنهایی، بلکه در ترکیب آنها قرار داشت.
الف) دستورکار سیاستی؛ دولت چه خواهد کرد؟
مهمترین و شناختهشدهترین محصول پروژه، سندی با عنوان Mandate for Leadership بود.
این سند گسترده، پیشنهادهایی را برای حوزههای مختلف حکومت فدرال ارائه میکرد؛ از سیاست خارجی و دفاع گرفته تا مهاجرت، انرژی، آموزش، محیط زیست، اقتصاد و ساختار اداری.
اما اهمیت واقعی این سند در حجم آن نبود.
هر حزب سیاسی میتواند یک برنامه انتخاباتی منتشر کند.
تفاوت Project 2025 در این بود که تلاش داشت برنامهای بسیار جزئیتر برای اداره بخشهای مختلف دولت ارائه کند.
پرسش اصلی این بخش چنین بود:
> اگر قدرت را در اختیار بگیریم، دقیقاً چه چیزی را تغییر خواهیم داد؟
این سند تلاش میکرد میان ایدئولوژی محافظهکارانه و فرآیندهای واقعی حکمرانی پلی ایجاد کند.
---
ب) نیروی انسانی؛ چه کسی حکومت خواهد کرد؟
دومین ستون پروژه، شاید از نظر تاریخی مهمتر از سند سیاستی باشد.
هیچ برنامهای خود را اجرا نمیکند.
در نهایت، این انسانها هستند که تصمیم میگیرند، دستور میدهند، بودجه تخصیص میدهند و سازمانها را اداره میکنند.
به همین دلیل، Project 2025 تلاش کرد مجموعهای از نیروهای بالقوه را برای حضور در ساختار دولت شناسایی و آماده کند.
این مسئله نشاندهنده تحول مهمی در سیاست مدرن است.
در گذشته، احزاب سیاسی عمدتاً برای انتخابات سازماندهی میشدند.
اما در اینجا یک شبکه سیاسی برای مسئلهای دیگر نیز سازماندهی میشد:
اداره دولت پس از پیروزی.
به بیان دیگر، هدف فقط پیدا کردن نامزد انتخاباتی نبود؛ هدف، ساختن یک مخزن انسانی برای قدرت اجرایی بود.
این تغییر از اهمیت زیادی برخوردار است.
زیرا جریان سیاسیای که دارای مدیران آماده باشد، پس از پیروزی میتواند بسیار سریعتر از جریانی که تازه به دنبال نیروی انسانی میگردد، قدرت خود را به ساختار اجرایی تبدیل کند.
---
ج) آموزش؛ چگونه باید حکومت کرد؟
داشتن نیرو کافی نیست.
فردی ممکن است از نظر سیاسی با یک جریان کاملاً همسو باشد، اما هیچ تجربهای در اداره یک وزارتخانه یا سازمان فدرال نداشته باشد.
دولت مدرن دارای زبان، قواعد و فرآیندهای خاص خود است.
قانون، بودجه، مقررات، ساختار استخدامی و سازوکارهای نظارتی، همگی پیچیدگیهایی دارند که بدون شناخت آنها نمیتوان بهسادگی حکومت کرد.
به همین دلیل، یکی از اجزای Project 2025، آموزش افرادی بود که احتمال حضور آنها در دولت آینده وجود داشت.
در اینجا سیاست از سطح تبلیغات انتخاباتی فراتر میرود.
جریان سیاسی تلاش میکند طبقه مدیریتی خود را تربیت کند.
این مفهوم بسیار مهم است.
زیرا قدرت سیاسی پایدار تنها با رهبر ساخته نمیشود. برای پایداری قدرت، یک طبقه از مدیران، کارشناسان و تصمیمگیرندگان لازم است.
---
د) زمان؛ چگونه باید سریع عمل کرد؟
چهارمین ستون Project 2025 به زمان مربوط بود.
ایده برنامهای برای نخستین ۱۸۰ روز دولت آینده از همین منطق ناشی میشد.
در سیاست، زمان فقط یک متغیر نیست؛ خود زمان میتواند منبع قدرت باشد.
دولت جدیدی که ماهها وقت خود را صرف شناخت ساختار، انتخاب مدیران و تصمیمگیری درباره اولویتها میکند، ممکن است بخش مهمی از سرمایه سیاسی اولیه خود را از دست بدهد.
بنابراین منطق Project 2025 چنین بود:
> دولت جدید نباید پس از پیروزی تصمیم بگیرد چه کاری انجام دهد؛ باید پیش از پیروزی تا حد امکان آماده باشد.
این شاید مهمترین نوآوری راهبردی پروژه بود.
زمان به ابزاری برای اعمال قدرت تبدیل میشد.
---
۴. جنگ علیه «دولت اداری»
در مرکز جهانبینی Project 2025، یک دشمن مفهومی قرار داشت: گسترش آنچه محافظهکاران «دولت اداری» مینامند.
از دید منتقدان محافظهکار، دولت آمریکا در طول زمان به شبکهای عظیم از سازمانها و نهادهایی تبدیل شده که قدرت گستردهای برای مقرراتگذاری و اجرای سیاست دارند.
در این نگاه، یک مشکل اساسی وجود دارد:
بسیاری از افرادی که در این ساختارها فعالیت میکنند، توسط مردم انتخاب نشدهاند.
البته این بهخودیخود به معنای غیرمشروع بودن آنها نیست؛ دولت مدرن نمیتواند برای هر شغل تخصصی انتخابات برگزار کند.
اما جریان محافظهکار پرسش دیگری مطرح میکند:
> اگر مقامات غیرمنتخب قدرت زیادی در شکلدهی و اجرای سیاست داشته باشند، رابطه میان رأی مردم و حکومت واقعی چه خواهد شد؟
از سوی دیگر، منتقدان Project 2025 پرسش کاملاً متفاوتی دارند:
> اگر هر رئیسجمهور بتواند دستگاه اداری را مطابق خواست سیاسی خود بازسازی کند، چه چیزی از دولت حرفهای باقی خواهد ماند؟
اینجا، دو برداشت متفاوت از دموکراسی با یکدیگر برخورد میکنند.
برداشت نخست:
دولت باید مستقیماً در برابر قدرت سیاسی منتخب پاسخگو باشد.
برداشت دوم:
دولت برای حفظ ثبات و تخصص باید تا حدی از سیاست روزمره مستقل باشد.
Project 2025 آشکارا به سمت برداشت نخست حرکت میکرد.
---
۵. Schedule F و نبرد بر سر نیروی انسانی دولت
یکی از مهمترین عرصههای این منازعه، مسئله وضعیت کارکنان دولت فدرال بود.
این موضوع در نگاه نخست شاید کاملاً فنی به نظر برسد، اما در واقع با مسئله اصلی قدرت ارتباط دارد.
اگر یک کارمند یا مدیر دولتی در جایگاهی قرار داشته باشد که بر سیاستگذاری یا اجرای سیاست اثر بگذارد، تا چه حد باید از تغییرات سیاسی مستقل باشد؟
طرحهایی مانند Schedule F و ساختارهای بعدی مرتبط با طبقهبندی مشاغل سیاستگذار، پاسخی مشخص به این پرسش ارائه میکردند.
هدف کلی چنین سیاستهایی افزایش امکان پاسخگویی برخی مشاغل حساس و سیاستگذار در برابر دولت منتخب بود.
طرفداران این رویکرد استدلال میکنند:
> دولت منتخب باید بتواند سیاست خود را اجرا کند و ساختار اداری نباید به یک نیروی مستقل در برابر اراده سیاسی رئیسجمهور تبدیل شود.
اما منتقدان هشدار میدهند:
> افزایش اختیار دولت برای تغییر نیروی انسانی میتواند دستگاه حرفهای را به ساختاری سیاسی و وابسته تبدیل کند.
این شاید یکی از مهمترین نبردهای آینده آمریکا باشد.
زیرا مسئله فقط بر سر چند هزار یا چند ده هزار شغل دولتی نیست.
مسئله این است:
دولت حرفهای باید به چه کسی وفادار باشد؟
به قانون؟
به تخصص؟
به نهاد؟
یا به دولت سیاسی مستقر؟
---
۶. نظریه قوه مجریه یکپارچه؛ رئیسجمهور تا کجا باید قدرتمند باشد؟
در پشت این تحولات، بحثی حقوقی و فلسفی نیز وجود دارد که با عنوان Unitary Executive Theory یا نظریه «قوه مجریه یکپارچه» شناخته میشود.
بر اساس قرائت گستردهای از این نظریه، رئیسجمهور باید کنترل بیشتری بر اجزای قوه مجریه داشته باشد، زیرا قدرت اجرایی کشور در نهایت به رئیسجمهور سپرده شده است.
این دیدگاه در مقابل الگویی قرار میگیرد که برای برخی نهادها و ساختارهای اجرایی استقلال بیشتری قائل است.
بحث در اینجا بسیار عمیقتر از یک اختلاف حقوقی است.
این منازعه در واقع به پرسشی تاریخی بازمیگردد:
> آیا کارآمدی حکومت به تمرکز قدرت نیاز دارد؟
مدافعان قدرت اجرایی گستردهتر ممکن است استدلال کنند که دولت پراکنده، کند و گرفتار رقابتهای نهادی نمیتواند در جهانی پرسرعت عمل کند.
اما منتقدان پاسخ میدهند که قدرت متمرکز، حتی اگر در ابتدا کارآمد باشد، ممکن است در بلندمدت به تضعیف نظام مهار قدرت منجر شود.
ایالات متحده از ابتدا بر اساس بیاعتمادی به قدرت متمرکز شکل گرفت.
اما آمریکا امروز با چالشهایی روبهرو است که نیازمند سرعت تصمیمگیری هستند:
رقابت با چین؛
جنگهای سایبری؛
هوش مصنوعی؛
بحرانهای اقتصادی؛
تهدیدهای امنیتی؛
و تحولات سریع فناوری.
بنابراین، یک تضاد جدید در حال شکلگیری است:
> آمریکایی که برای جلوگیری از استبداد، قدرت را پراکنده کرد، اکنون برای رقابت در جهانی سریع، ممکن است به تمرکز بیشتری از قدرت نیاز پیدا کند.
Project 2025 یکی از جلوههای این تناقض تاریخی است.
---
۷. ترامپ و Project 2025؛ میان فاصلهگیری و همپوشانی
رابطه دونالد ترامپ با Project 2025 از ابتدا پیچیده و محل مناقشه بود.
ترامپ در جریان مبارزات انتخاباتی ۲۰۲۴ تلاش کرد میان برنامه رسمی خود و Project 2025 فاصله ایجاد کند و اعلام کرد که با تمام پیشنهادهای این پروژه آشنا نیست و با برخی از آنها نیز موافق نیست.
از نظر رسمی، Project 2025 برنامه انتخاباتی شخص ترامپ نبود.
اما از سوی دیگر، نمیتوان واقعیت همپوشانیهای سیاسی و فکری را نادیده گرفت.
بخشی از افرادی که در تهیه یا توسعه این پروژه نقش داشتند، سابقه حضور در دولت نخست ترامپ یا ارتباط با شبکه گستردهتر محافظهکاران آمریکایی را داشتند.
همچنین در حوزههایی مانند:
مهاجرت؛
کنترل مرزها؛
کاهش مقررات؛
بازنگری در ساختار دولت؛
افزایش قدرت اجرایی؛
و مخالفت با برخی سیاستهای فرهنگی و اجتماعی لیبرال؛
همپوشانیهای قابل توجهی وجود داشت.
اما تحلیل دقیق باید از دو افراط فاصله بگیرد.
این گزاره که:
> «تمام اقدامات دولت ترامپ اجرای مستقیم Project 2025 است»
از نظر روششناسی قابل اثبات نیست.
و این گزاره که:
> «Project 2025 هیچ ارتباط سیاسی و فکری با فضای دولت ترامپ ندارد»
نیز سادهسازی واقعیت است.
واقعیت احتمالاً در نقطهای میان این دو قرار دارد.
Project 2025 را باید بخشی از یک اکوسیستم سیاسی محافظهکار دانست که ترامپیسم نیز در مرکز بخش بزرگی از آن قرار گرفته است؛ اکوسیستمی که بازیگرانش یکسان نیستند، اما در بسیاری از اهداف و نگرانیها با یکدیگر همپوشانی دارند.
---
۸. مسئله ردیابی؛ چه زمانی یک پیشنهاد واقعاً اجرا شده است؟
پس از تبدیل Project 2025 به یکی از موضوعات مهم سیاسی آمریکا، تلاشهایی برای ردیابی میزان تحقق پیشنهادهای آن شکل گرفت.
وبسایتهایی مانند Project 2025 Tracker تلاش کردهاند پیشنهادهای مختلف این پروژه را دستهبندی و بررسی کنند.
اما این کار با یک مشکل روششناختی مهم مواجه است.
فرض کنیم در Project 2025 پیشنهاد شود که یک سازمان فدرال تضعیف یا بازسازی شود. سپس دولت آمریکا اقدامی برای کاهش بودجه یا تغییر ساختار همان سازمان انجام دهد.
آیا این بهطور خودکار به معنای اجرای Project 2025 است؟
خیر.
ممکن است آن سیاست:
از برنامه رسمی دولت آمده باشد؛
پیشتر در سنت فکری حزب جمهوریخواه وجود داشته باشد؛
از توصیه یک نهاد دیگر ناشی شده باشد؛
یا واقعاً تحت تأثیر Project 2025 قرار گرفته باشد.
به همین دلیل، تحلیل علمی باید میان چهار مفهوم تفاوت قائل شود:
۱. پیشنهاد
آنچه در متن اصلی Project 2025 آمده است.
۲. همپوشانی
شباهت میان پیشنهاد و سیاستی که دولت اجرا میکند.
۳. تأثیر
وجود شواهدی مبنی بر نقش داشتن پروژه در شکلگیری تصمیم.
۴. اجرا
تحقق واقعی پیشنهاد در ساختار حکومت.
نادیده گرفتن این تفاوتها میتواند تحلیل سیاسی را به تبلیغات تبدیل کند.
بنابراین Trackerها ابزارهای مفیدی هستند، اما نباید جایگزین بررسی اسناد اولیه شوند.
برای ارزیابی هر ادعا، باید به ترتیب به موارد زیر مراجعه کرد:
متن اصلی Project 2025؛
فرمانهای اجرایی رسمی؛
قوانین و مقررات؛
اسناد سازمانهای فدرال؛
احکام قضایی؛
و سپس تحلیلهای رسانهای و دانشگاهی.
---
۹. ظهور «جمهوری اجرایی»
در اینجا به مفهوم مرکزی این فصل میرسیم.
به باور نگارنده، Project 2025 را میتوان نشانه ظهور الگویی جدید در حکمرانی آمریکا دانست که میتوان آن را:
«جمهوری اجرایی»
نامید.
در این الگو، قدرت سیاسی تلاش میکند فاصله میان رئیسجمهور و ماشین دولت را کاهش دهد.
ویژگیهای این مدل عبارتاند از:
نخست؛ تمرکز بیشتر بر قدرت اجرایی
رئیسجمهور باید توانایی بیشتری برای تبدیل سیاست به عمل داشته باشد.
دوم؛ آمادهسازی پیشینی دولت
نیروی انسانی و برنامههای اجرایی نباید پس از پیروزی انتخاباتی از صفر طراحی شوند.
سوم؛ کاهش زمان انتقال قدرت
دولت جدید باید بتواند در کوتاهترین زمان ممکن سیاستهای خود را آغاز کند.
چهارم؛ بازتعریف بوروکراسی
ساختارهای اداری باید تا چه حد مستقل باشند و تا چه حد در برابر دولت سیاسی پاسخگو؟
پنجم؛ استفاده از فناوری
ماشین جدید دولت بهطور فزاینده برای تصمیمگیری و اجرای سیاست به داده و فناوری وابسته خواهد بود.
این الگو محدود به محافظهکاران نیست.
ممکن است در آینده، جریانهای سیاسی دیگری نیز به این نتیجه برسند که ساختارهای سنتی دولت برای رقابت در جهانی سریع بیش از حد کند هستند.
بنابراین، اهمیت تاریخی Project 2025 ممکن است در آینده نه صرفاً به دلیل محتوای محافظهکارانه آن، بلکه به دلیل مدل سازماندهی قدرت آن مورد توجه قرار گیرد.
---
۱۰. گذار بزرگ؛ از بوروکراسی به داده
در حالی که Project 2025 بر سر مسئله کنترل بوروکراسی بحث میکرد، تحول دیگری نیز در حال تغییر بنیادهای حکومت بود.
دولت قرن بیستویکم بیش از هر زمان دیگری به داده وابسته شده است.
در گذشته، قدرت دولت عمدتاً بر چهار پایه استوار بود:
1. قانون؛
2. مالیات؛
3. ارتش؛
4. بوروکراسی.
اما امروز باید عنصر پنجمی را نیز به این فهرست افزود:
داده.
داده به دولت امکان میدهد:
جمعیت را بهتر بشناسد؛
تهدیدها را تحلیل کند؛
اقتصاد را رصد کند؛
جریانهای مالی را بررسی کند؛
الگوهای رفتاری را شناسایی کند؛
و در آینده، با استفاده از هوش مصنوعی، سناریوهای احتمالی را پیشبینی کند.
بنابراین مسئله قدرت در حال تغییر است.
دیگر فقط این پرسش مطرح نیست که:
> چه کسی وزارتخانهها را کنترل میکند؟
پرسش آینده چنین خواهد بود:
> چه کسی زیرساخت داده و سیستمهای تصمیمگیری را کنترل میکند؟
---
۱۱. دولت تکنولوژیک و ظهور قدرت شرکتی
در گذشته، مرز میان دولت و شرکت نسبتاً روشنتر بود.
دولت قانونگذاری میکرد.
شرکت تولید میکرد.
اما این مرز بهتدریج در حال تغییر است.
شرکتهای بزرگ فناوری امروز دارای ظرفیتهایی هستند که در برخی زمینهها برای حکومتهای مدرن حیاتی شدهاند:
زیرساخت ابری؛
هوش مصنوعی؛
تحلیل داده؛
فناوریهای دفاعی؛
ارتباطات؛
و سامانههای پیشبینی.
در نتیجه، دولت آینده ممکن است بدون همکاری با شرکتهای بزرگ فناوری نتواند بخش مهمی از وظایف خود را انجام دهد.
در چنین فضایی، شرکتهایی مانند [Palantir](https://www.palantir.com/?utm_source=chatgpt.com) از نظر نظری اهمیت ویژهای پیدا میکنند.
اهمیت آنها صرفاً در تولید نرمافزار نیست.
آنچه این شرکتها را مهم میکند، قرار گرفتن در نقطه تلاقی میان:
داده؛
فناوری؛
امنیت؛
صنعت دفاعی؛
و حکومت
است.
در این نقطه، مفهوم «دولت تکنولوژیک» شکل میگیرد.
دولتی که تنها با قانون و بوروکراسی اداره نمیشود، بلکه بخش فزایندهای از ظرفیت خود را از زیرساختهای دیجیتال و سامانههای تحلیل اطلاعات به دست میآورد.
---
۱۲. پیتر تیل و مسئله کارآمدی
در این نقطه، ارتباط بحث Project 2025 با جهان فکری فناوری و شخصیتهایی مانند پیتر تیل آشکارتر میشود.
البته نباید میان این جریانها یک رابطه سازمانی مستقیم و ساده فرض کرد؛ اما میان برخی از ایدههای مطرحشده در محافظهکاری جدید و انتقادهای موجود در بخشهایی از سیلیکونولی، نقاط مشترکی دیده میشود.
یکی از این نقاط، مسئله کارآمدی دولت است.
دولت سنتی کند است.
فرآیندهای آن طولانیاند.
تصمیمگیری در آن میان نهادهای مختلف توزیع شده است.
مقررات و ساختارهای حقوقی میتوانند سرعت تغییر را کاهش دهند.
اما جهان بیرون با سرعتی فزاینده در حال تغییر است.
رقابت آمریکا و چین منتظر فرآیندهای اداری نمیماند.
رقابت بر سر هوش مصنوعی متوقف نمیشود.
تحولات نظامی و امنیتی نیز بر اساس تقویم بوروکراسی حرکت نمیکنند.
بنابراین، گفتمانی در حال شکلگیری است که میگوید:
> آمریکا برای رقابت در قرن بیستویکم به دولتی سریعتر نیاز دارد.
اما اینجا پرسش دشواری مطرح میشود:
دولت چگونه سریعتر خواهد شد؟
با کاهش بوروکراسی؟
با تمرکز قدرت؟
با استفاده از هوش مصنوعی؟
یا با ترکیبی از هر سه؟
پاسخ به این پرسش میتواند شکل دولت آینده را تعیین کند.
---
۱۳. پارادوکس بزرگ؛ کارآمدی در برابر آزادی
تمام بحثهای این فصل در نهایت به یک پارادوکس بنیادین میرسند.
دولت کند میتواند ناکارآمد باشد.
دولت ضعیف ممکن است نتواند از کشور دفاع کند.
دولت گرفتار بوروکراسی ممکن است در رقابت جهانی شکست بخورد.
اما دولت بیش از حد قدرتمند نیز خطرناک است.
هرچه قدرت در رأس قوه مجریه متمرکزتر شود، این پرسش مهمتر میشود:
> چه کسی قدرت اجرایی را مهار میکند؟
هرچه بوروکراسی سیاسیتر شود، پرسش دیگری مطرح میشود:
> چه چیزی از استقلال حرفهای باقی میماند؟
هرچه فناوری بیشتر وارد ساختار حکومت شود، باید پرسید:
> چه کسی دادهها را کنترل میکند؟
و با گسترش هوش مصنوعی، پرسش بزرگتری مطرح خواهد شد:
> چه کسی الگوریتمهایی را کنترل میکند که ممکن است بر تصمیمگیریهای سیاسی و اجتماعی اثر بگذارند؟
این شاید مهمترین چالش عصر آینده باشد.
---
جمعبندی؛ مهندسی قدرت پیش از تصرف قدرت
Project 2025 را نمیتوان صرفاً یک سند سیاستی یا یک برنامه محافظهکارانه دانست.
اهمیت اصلی آن در ساختاری قرار دارد که پیشنهاد میکند.
این پروژه تلاش کرد چهار عنصر قدرت را در کنار یکدیگر قرار دهد:
ایده
دولت آینده چه کاری باید انجام دهد؟
انسان
چه کسانی باید آن را اداره کنند؟
آموزش
چگونه باید برای حکمرانی آماده شوند؟
زمان
چگونه باید فاصله میان پیروزی و اجرای سیاست کاهش یابد؟
این چهار عنصر در کنار یکدیگر، چیزی بیش از یک برنامه سیاسی تولید میکنند.
آنها یک معماری انتقال قدرت ایجاد میکنند.
معماریای که نشان میدهد سیاست در قرن بیستویکم ممکن است دیگر صرفاً رقابت بر سر کسب رأی نباشد.
رقابت آینده میتواند میان جریانهایی باشد که پیش از انتخابات، برای اداره دولت آماده شدهاند.
جریانی که:
ایدئولوژی مشخص دارد؛
مدیران آماده دارد؛
شبکه سازمانی دارد؛
برنامه سیاستی دارد؛
نقشه اجرایی دارد؛
و بهتدریج از ابزارهای داده و فناوری نیز برخوردار است،
پس از پیروزی در انتخابات میتواند با سرعت بیشتری قدرت سیاسی را به قدرت اجرایی تبدیل کند.
از این منظر، Project 2025 را میتوان نمونهای برجسته از مهندسی پیشینی قدرت سیاسی دانست.
اما شاید بزرگترین اهمیت آن در پرسشی باشد که برای آینده باقی میگذارد.
اگر دولتها پیش از تشکیلشدن طراحی شوند، اگر نیروی انسانی پیش از انتخابات آماده باشد، اگر قدرت اجرایی متمرکزتر شود و اگر هوش مصنوعی و داده به ابزارهای اصلی حکومت تبدیل شوند، آینده دموکراسی چگونه خواهد بود؟
شاید نبرد سیاسی آینده دیگر فقط بر سر این نباشد که:
> چه کسی رئیسجمهور میشود؟
بلکه بر سر این باشد که:
> چه کسی ماشین حکومت را طراحی میکند؟
این همان نقطهای است که Project 2025 اهمیت تاریخی پیدا میکند.
این پروژه ممکن است در آینده صرفاً بهعنوان یکی از اسناد محافظهکاری آمریکایی مطالعه نشود. شاید اهمیت اصلی آن در این باشد که نشان داد قدرت سیاسی جدید چگونه میتواند پیش از رسیدن به قدرت رسمی، خود را از نظر فکری، انسانی و نهادی سازمان دهد.
و در جهانی که دولتها بهطور فزاینده با فناوری و هوش مصنوعی درهمتنیده میشوند، این پرسش اهمیت بیشتری خواهد یافت:
> اگر ماشین حکومت هر روز سریعتر، هوشمندتر و قدرتمندتر شود، چه کسی کنترلکننده نهایی آن ماشین خواهد بود؟
پاسخ به این پرسش ممکن است نهفقط آینده آمریکا، بلکه معماری قدرت سیاسی در قرن بیستویکم را تعیین کند.
---
.