ایران و گسلهای هژمونی؛ تحلیل مستند از فرسایش راهبردی آمریکا در جنگ ششماهه
نویسنده:
فوآد شعبانی
پژوهشگر حوزه علوم راهبردی
ششم شهریور ۱۴۰۵

مقدمه؛ پیروزی در تراز ژئوپلیتیک
جنگ ششماهه اخیر علیه ایران (از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶)، برخلاف پیشبینیهای اولیه کاخ سفید، نه تنها به «تسلیم» تهران نیانجامیده، بلکه به یکی از پرهزینهترین آزمونهای فرسایشی برای ماشین جنگی و شبکه ائتلافی ایالات متحده تبدیل شده است. آنچه در ظاهر یک درگیری منطقهای به نظر میرسید، در باطن به بازتعریف بنیادین قدرت در نظام بینالملل انجامیده است؛ جایی که جمهوری اسلامی ایران با تبدیل «زمان» به سلاحی راهبردی، نه تنها از کیان خود دفاع کرده، بلکه هژمونی واشنگتن را روی لبه تیغ قرار داده است. تحلیل عمیق دادههای میدانی و گزارشهای معتبر بینالمللی نشان میدهد که ایران در این نبرد، بزرگترین پیروزی خود را نه در آمار موشکهای شلیکشده، که در آشکارسازی «پاشنه آشیل» ساختاری آمریکا به ثبت رسانده است.
---
۱. معادله موشکی؛ کشیدن آمریکا به باتلاق فرسایشی
گزارشهای رویترز، آسوشیتدپرس و گاردین به صراحت تأیید میکنند که جنگ تحمیلی علیه ایران، ذخایر راهبردی پدافندی و تهاجمی آمریکا را به شدت تحلیل برده است.
الف) کاهش ذخایر موشکهای دوربرد دقیق: رویترز به نقل از سه منبع آگاه گزارش داده که ارتش آمریکا «عملاً تمام» ذخیره موشکهای سطحبهسطح دوربرد دقیق خود از جمله ATACMS و PrSM را در جریان پنج ماه جنگ با ایران مصرف کرده است. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) مجبور شده برای جبران این کمبود، ذخایر این موشکها را از سایر صحنههای عملیاتی تأمین کند. یک منبع به رویترز افزوده است که آمریکا از آغاز جنگ، کمتر از نیمی از ذخیره جهانی موشکهای کروز تاماهاوک را نیز مصرف کرده است.
ب) کاهش شدید رهگیرهای پدافندی: بر اساس گزارش مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS)، آمریکا بین فوریه تا ژوئیه حدود ۶۵ درصد از رهگیرهای پاتریوت را مصرف کرده است. برآورد CSIS نشان میدهد ذخیره پاتریوت از حدود ۲۳۳۰ به تنها ۷۵۹ تا ۸۲۷ کاهش یافته است. همچنین ذخیره موشکهای رهگیر THAAD دستکم ۳۸ درصد نسبت به آغاز جنگ کاهش یافته و از ۴۵۲ به ۲۳۴ تا ۲۷۸枚 رسیده است. کارشناسان هشدار دادهاند که بازگرداندن ذخایر موشکی به سطح پیش از جنگ، حداقل سه سال زمان نیاز دارد.
ج) هشدار «بیش از حد بحرانی» در اروپا: آسوشیتدپرس (AP) به طور اختصاصی گزارش داده که ذخیره رهگیرهای پیشرفته پاتریوت آمریکا در اروپا به سطحی رسیده که یک مقام دفاعی آمریکا و یک مقام ناتو آن را «بیش از حد بحرانی» (beyond critical) توصیف کردهاند. این کمبود، نگرانیهای جدی درباره آسیبپذیری کشورهای ناتو در برابر حملات موشکی بالستیک روسیه ایجاد کرده است. یک مقام دفاعی آمریکا هشدار داده که در صورت حمله موشکی بالستیک روسیه، ناتو ممکن است مجبور شود «ضربهای پس از ضربهای را تحمل کند».
د) بحران مالی نیروی دریایی: گاردین در گزارشی مستند فاش کرده که نیروی دریایی آمریکا به دلیل هزینههای جنگ با ایران، مجبور شده از حسابهای حقوق و سایر منابع برای پوشش هزینههای عملیاتی استفاده کند. یک یادداشت پنتاگون که گاردین آن را مشاهده کرده، هشدار میدهد که «کسری در حسابهای حقوق» وجود دارد زیرا این حسابها برای تأمین مالی عملیات جنگی «غارت» شدهاند. بودجه ۳۰۰ میلیارد دلاری نیروی دریایی برای سال ۲۰۲۶ هزینههای عملیات علیه ایران را پیشبینی نکرده بود و چشمانداز تصویب بسته اضطراری ۶۷ میلیارد دلاری درخواستی کاخ سفید توسط کنگره «بسیار بعید» است. یک مقام ارشد نیروی دریایی در ماه مه به کنگره هشدار داده بود که این بحران در ژوئیه رخ خواهد داد.
---
۲. شکاف در ائتلاف؛ پیامد راهبردی جنگ برای متحدان آمریکا
مهمترین پیامد راهبردی این جنگ، که گاه از چشم تحلیلگران غافل میماند، فرسایش اعتماد متحدان سنتی آمریکا است. ایران با تحمیل این جنگ فرسایشی، به طور غیرمستقیم دامنه نگرانی را از خاورمیانه به اقیانوس آرام و اروپا کشانده است.
نگرانی متحدان آسیایی: کاهش شدید ذخایر تسلیحاتی آمریکا در جنگ با ایران، نگرانیهای جدی در میان متحدان آسیایی واشنگتن از جمله ژاپن، کره جنوبی و تایوان ایجاد کرده است. تحلیلگران هشدار دادهاند که تداوم جنگ با ایران، توانایی نظامی آمریکا را برای مقابله با بحرانهای احتمالی درگیر با چین یا کره شمالی به خطر میاندازد. آمریکا صدها سامانه موشکی پیشرفته را از کره جنوبی و سایر مناطق به خاورمیانه منتقل کرده است و اخیراً تمرین مشترک آبی-خاکی «Ssangyong» با کره جنوبی را به دلیل نیاز به نیرو در جنگ ایران لغو کرده است. همچنین تمرین سالانه «Ulchi Freedom Shield» از ۱۱ روز به ۵ روز کاهش یافته است. این اقدامات، تردید متحدان را درباره میزان تعهد امنیتی آمریکا افزایش داده است.
بازنگری راهبردی در اروپا: در اروپا، آلمان به طور جدی در حال بررسی همکاری عمیقتر هستهای با بریتانیا و فرانسه است. به گزارش The Telegraph، برلین در حال مذاکره برای سرمایهگذاری مالی در برنامه هستهای Trident بریتانیا است تا توان بازدارندگی اروپا را تقویت کرده و وابستگی خود به آمریکا را کاهش دهد. یک منبع دیپلماتیک آلمانی تأکید کرده: «ما علاقهای بسیار شدید به گسترش توانمندیهای هستهای موجود در اروپا داریم». این تحولات در شرایطی رخ میدهد که نگرانیهایی درباره احتمال خروج نیروهای آمریکا از اروپا وجود دارد.
---
۳. واگرایی کانادا؛ اختلاف در درون ائتلاف سنتی
کانادا نیز به عنوان یکی از متحدان سنتی آمریکا، در برابر سیاستهای ترامپ موضعی سختتر اتخاذ کرده است. ترامپ در ۲۷ اوت ۲۰۲۶ با امضای فرمان اجرایی، دستور تغییر نام دریاچه انتاریو به «دریاچه آمریکا» (Lake America) را صادر کرد. این اقدام که در اوج اختلافات تجاری دو کشور صورت گرفت (آمریکا تعرفه ۵۰ درصدی بر ۲۰ میلیارد دلار کالای کانادایی اعمال کرد و کانادا نیز تلافیکرد)، با واکنش شدید کانادا مواجه شد. اگرچه ترامپ نمیتواند کانادا را به پیروی از این نامگذاری مجبور کند,این اختلاف، صرفاً یک تنش اقتصادی نیست؛ پیام ژئوپلیتیک آن این است که اعتماد سیاسی در شبکه متحدان آمریکا در حال فرسایش است و حتی متحدان نزدیک واشنگتن نیز در برابر یکجانبهگرایی کاخ سفید ایستادگی میکنند.
---
۴. فشار افکار عمومی و معادله انتخابات میاندورهای
جنگ ایران در داخل آمریکا نیز محبوبیت خود را از دست داده است. طبق نظرسنجی رویترز/ایپسوس که در ۲۴ اوت ۲۰۲۶ منتشر شد، تنها ۳۱ درصد از آمریکاییها از اقدام نظامی علیه ایران حمایت میکنند که از ۳۷ درصد در ماه مارس و ۳۴ درصد در اوایل آگوست کاهش یافته است. این کاهش عمدتاً ناشی از کاهش حمایت جمهوریخواهان است؛ ۶۹ درصد از جمهوریخواهان از جنگ حمایت میکنند که نسبت به ۷۷ درصد در ماه مارس کاهش داشته است.
محبوبیت ترامپ نیز در ۳۳ درصد باقی مانده که پایینترین سطح در دوران ریاستجمهوری او در نظرسنجیهای رویترز/ایپسوس محسوب میشود. ۸۳ درصد از آمریکاییها معتقدند جنگ «برای مدت طولانی» ادامه خواهد یافت. قیمت بنزین در آمریکا بیش از یک دلار در هر گالن نسبت به قبل از جنگ افزایش یافته است. این فشارها، جمهوریخواهانی را که در انتخابات میاندورهای ۳ نوامبر ۲۰۲۶ از اکثریتهای شکننده کنگره دفاع میکنند، تحت فشار جدی قرار داده است.
---
۵. تغییر استراتژی واشنگتن؛ اذعان به بنبست نظامی
مجموعه این فشارها – کاهش ذخایر موشکی، بحران مالی، واگرایی متحدان و افکار عمومی ناراضی – واشنگتن را به سمت تغییر استراتژی سوق داده است. گزارشها حاکی از آن است که آمریکا پس از شش ماه جنگ، از «عملیات نظامی گسترده» به سمت «فشار اقتصادی و تحریم» حرکت کرده است. با این حال، ایران همچنان اهرم حیاتی تنگه هرمز را در اختیار دارد و جنگ به نتیجه سیاسی نهایی نرسیده است.
---
جمعبندی: ایران، برنده میدان زمان
جنگ ششماهه علیه ایران، هر دو پایه نظم آمریکایی – برتری نظامی بیچونوچرا و وفاداری متحدان – را به چالش کشیده است. ایران با تحمیل این جنگ فرسایشی، به طور عینی توانسته است:
۱. ذخایر راهبردی موشکی آمریکا را تا مرز هشدار کاهش دهد (کاهش ۶۵٪ پاتریوت و ۳۸٪ THAAD).
۲. بحران مالی را در نیروی دریایی آمریکا ایجاد کند.
۳. نگرانی و تردید را در میان متحدان آسیایی و اروپایی واشنگتن برانگیزد.
۴. شکاف در ائتلاف آمریکا را از طریق اختلاف با کانادا آشکار سازد.
۵. افکار عمومی آمریکا را علیه جنگ و علیه ترامپ mobilized کند (حمایت ۳۱٪، محبوبیت ۳۳٪).
واشنگتن برای نجات برتری جهانی خود ناگزیر به جستجوی یک «خروج سیاسی» از باتلاق ایران است؛ خروجی که به معنای پذیرش واقعیتهای میدان و احترام به منافع امنیتی تهران است. همانگونه که یک مقام ارشد پنتاگون به AP گفته، در صورت حمله موشکی بالستیک، ناتو ممکن است مجبور شود «ضربهای پس از ضربهای را تحمل کند». جنگ علیه ایران گران تمام شد؛ اما هزینه فرسایش ائتلافهای آمریکا، گرانبها و ماندگارتر خواهد بود.
---
فهرست جامع منابع
منابع خبری بینالمللی
۱. Reuters – “US has used 'virtually all' of its long-range precision missiles during Iran war” (۴ اوت ۲۰۲۶)
۲. Reuters/Ipsos – “Trump's Approval Holds at Record Low as US Support for Iran War Falls” (۲۴ اوت ۲۰۲۶)
۳. Associated Press (AP) – “Exclusive: US Patriot missile stocks in Europe are 'beyond critical' due to Iran war” (۲۷ اوت ۲۰۲۶)
۴. Associated Press (AP) – “Trump signs order to rename Lake Ontario to 'Lake America'” (۲۷ اوت ۲۰۲۶)
۵. The Guardian – “Trump's war on Iran is rapidly draining US navy budget” (۲۷ اوت ۲۰۲۶)
۶. The Guardian – “Trump signs executive order to rename Lake Ontario as Lake America” (۲۷ اوت ۲۰۲۶)
۷. The Telegraph – گزارش درباره مذاکرات آلمان برای سرمایهگذاری در برنامه هستهای Trident بریتانیا (۲۶ اوت ۲۰۲۶)
۸. Al Jazeera – “South Korea says US cancelled upcoming joint marine exercises over Iran war” (۲۴ اوت ۲۰۲۶)
گزارشهای مراکز مطالعاتی و تحلیلی
۹. Center for Strategic and International Studies (CSIS) – گزارش درباره کاهش ذخایر پاتریوت و THAAD (۲۹ ژوئیه ۲۰۲۶)
سایر منابع
۱۰. Military Times – “Iran war depleted US Patriot missile stockpiles” (۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶)
۱۱. Military.com – “US Has Burned Through Key Missile Stockpiles” (۲۷ اوت ۲۰۲۶)
۱۲. The Korea Times – بازنشر گزارش AP درباره کمبود بحرانی پاتریوت در اروپا (۲۷ اوت ۲۰۲۶)