از «هک و افشا» تا «صورت‌حساب جنگ»: ارزیابی مرزهای اثربخشی عملیات تأثیر جمهوری اسلامی علیه آمریکا (۲۰۲۴–۲۰۲۶)
نویسنده:
فوآد شعبانی
پژوهشگر حوزه علوم راهبردی
۱۳ آبان ماه ۱۴۰۵ برابر با ۴ نوامبر ۲۰۲۶
این مقاله با تفکیک میان «نیت و توان عملیاتی» و «اثر انتخاباتی اثبات‌شده»، دو چرخه انتخاباتی آمریکا را بررسی می‌کند. در ۲۰۲۴، اسناد رسمی آمریکا—اعلامیه مشترک ODNI، FBI و CISA و کیفرخواست وزارت دادگستری—نیت جمهوری اسلامی برای تضعیف دونالد ترامپ و ابزارهای آن (فیشینگ هدفمند، سرقت داده و تلاش برای افشا) را مستند می‌کنند؛ اما همان اسناد نشان می‌دهند زنجیره انتشار در حلقه دریافت‌کنندگان قطع شد و اثر قابل‌سنجشی بر نتیجه انتخابات بر جای نگذاشت. در ۲۰۲۶، شکست سنگین حزب جمهوری‌خواه در هر دو مجلس، بیش از آنکه محصول عملیات شناختی خارجی باشد، محصول پاسخ‌گویی داخلی رأی‌دهندگان نسبت به هزینه اقتصادی جنگ با ایران—به‌ویژه قیمت سوخت—بود. نتیجه اصلی مقاله آن است که عملیات تأثیر جمهوری اسلامی در بهترین حالت با روایت داخلی «مسئولیت جنگ» هم‌صدایی محدود داشته، اما نمی‌توان آن را علت مستقیم یا تعیین‌کننده نتیجه ۲۰۲۶ دانست.
---
۱. پرسش و چارچوب تحلیلی
پرسش این است: آیا عملیات جنگ شناختی جمهوری اسلامی علیه ترامپ توانسته است بر نتیجه انتخابات آمریکا اثر بگذارد؟ برای پاسخ، باید سه سطح را از هم جدا کرد:
۱. نیت و برنامه‌ریزی: آیا اسناد معتبر نشان می‌دهند جمهوری اسلامی قصد تأثیرگذاری داشته است؟
۲. توان عملیاتی و اجرا: آیا ابزارها به کار گرفته شده و زنجیره انتشار کامل شده است؟
۳. اثر انتخاباتی: آیا تغییر قابل‌سنجی در نگرش رأی‌دهنده یا نتیجه نهایی رخ داده است؟
بیشتر خطاهای تحلیلی از خلط سطح اول و سوم ناشی می‌شود. اثبات «نیت» به‌معنای اثبات «اثر» نیست.
---
۲. ۲۰۲۴: نیت مستند، زنجیره انتشار گسسته
در ۱۹ اوت ۲۰۲۴، دفتر مدیر اطلاعات ملی (ODNI)، اف‌بی‌آی و آژانس امنیت سایبری و زیرساخت (CISA) در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند جامعه اطلاعاتی آمریکا فعالیت‌های نفوذ به کمپین ترامپ را به ایران نسبت می‌دهد و تهران از طریق «مهندسی اجتماعی» و «تلاش برای دسترسی به افراد دارای دسترسی مستقیم به کمپین‌های دو حزب» فعال بوده است. این بیانیه تصریح می‌کند چنین فعالیت‌هایی، از جمله سرقت و افشا، با هدف «تأثیرگذاری بر فرآیند انتخابات آمریکا» انجام می‌شود.
در ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۴، وزارت دادگستری آمریکا کیفرخواستی علیه سه شهروند ایرانی وابسته به سپاه پاسداران منتشر کرد. کریستوفر ری، مدیر FBI، اعلام کرد این افراد «خود را به‌عنوان مقامات دولتی آمریکا جا زدند، از هویت‌های جعلی برای فیشینگ هدفمند استفاده کردند و سپس از دسترسی غیرمجاز برای سرقت اطلاعات محرمانه‌تر بهره بردند». هدف، به گفته او، «ایجاد تفرقه و تضعیف دموکراسی آمریکا» بود.
با این حال، یک جزئیات کلیدی در همان اظهارات رسمی، اثر عملیاتی را محدود می‌کند: مواد سرقت‌شده برای کمپین رقیب و رسانه‌ها ارسال شد، اما «هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که دریافت‌کنندگان اطلاعات سرقت‌شده پاسخ داده باشند». یعنی حلقه انتشار—که شرط لازم برای اثرگذاری گسترده است—در نقطه حساس قطع شد. بنابراین در ۲۰۲۴ می‌توان گفت: نیت مستند است، ابزار به کار رفته است، اما اثر انتخاباتی اثبات‌شده نیست.
---
۳. ۲۰۲۶: منطق متفاوت، صورت‌حساب جنگ
انتخابات میان‌دوره‌ای ۲۰۲۶ ساختاری متفاوت از ۲۰۲۴ دارد. میان‌دوره‌ای‌ها در عمل همه‌پرسی درباره رئیس‌جمهور مستقر هستند و محور اصلی آن‌ها معمولاً اقتصاد داخلی است، نه روایت‌های خارجی. در این چرخه، عامل تعیین‌کننده، هزینه اقتصادی جنگ با ایران بود:
· گزارش‌های معتبر بین‌المللی نشان می‌دهند قیمت بنزین و انرژی در آستانه انتخابات به سطحی بی‌سابقه رسید و نارضایتی عمومی از هزینه زندگی را تشدید کرد.
· نظرسنجی‌های معتبر—از جمله Pew و Reuters/Ipsos—نشان دادند «هزینه زندگی» و «قیمت سوخت» مهم‌ترین اولویت‌های رأی‌دهندگان بود و اکثریت قابل‌توجهی، مدیریت جنگ و قیمت‌ها توسط ترامپ را نامطلوب ارزیابی کردند.
· نظرسنجی NYT/Siena نیز نشان داد اکثریت رأی‌دهندگان معتقد بودند هزینه جنگ با ایران «ارزشش را نداشته است».
در چنین زمینه‌ای، رأی‌دهنده آمریکایی نیازی به «محتوای خارجی» نداشت تا جنگ و گرانی را به هم گره بزند؛ او این پیوند را در زندگی روزمره و در پمپ بنزین تجربه می‌کرد. «ایران» به‌عنوان موضوع انتخاباتی، عمدتاً محصول تصمیم دولت آمریکا به جنگ بود، نه محصول عملیات شناختی تهران. به بیان دقیق‌تر: زنجیره علّی از کاخ سفید آغاز می‌شد، نه از اتاق‌های عملیات رسانه‌ای بیرون از آمریکا.
---
۴. جایگاه عملیات جمهوری اسلامی: هم‌صدایی محدود، نه علیت
آیا عملیات تأثیر جمهوری اسلامی در ۲۰۲۶ هیچ نقشی نداشت؟ پاسخ دقیق این است: نقش آن، در بهترین حالت، هم‌صدایی موضوعی با روایت داخلی مسئولیت جنگ بود، نه ایجاد یا هدایت آن.
جمهوری اسلامی از دیرباز هدف «تفرقه‌افکنی و تضعیف اعتماد به نهادهای دموکراتیک آمریکا» را دنبال کرده است. در ۲۰۲۶، جامعه آمریکا بالفعل بر سر هزینه‌های جنگ دوقطبی بود. این هم‌پوشانی موضوعی می‌تواند به‌عنوان «فرصت روایی» برای تهران توصیف شود، اما سه محدودیت جدی وجود دارد:
۱. نبود سند مستقل برای عملیات جدید و موفق: اسناد رسمی آمریکا در ۲۰۲۶ عملیات نفوذ جدید و اثبات‌شده‌ای را به جمهوری اسلامی نسبت نداده‌اند که نشان دهد رأی‌دهندگان را به سمت خاصی هدایت کرده است.
۲. عدم امکان تفکیک اثر: حتی اگر محتوایی در فضای رسانه‌ای منتشر شده باشد، نمی‌توان اثر آن را از اثر تجربه مستقیم گرانی بنزین و نگرانی معیشتی جدا کرد.
۳. ماهیت غیرمتمرکز پاسخ‌گویی: در ۲۰۲۶، رسانه‌های اصلی، نظرسنجی‌ها، رقبای سیاسی و حتی بخشی از محافظه‌کاران، همه به‌طور مستقل بر هزینه جنگ متمرکز بودند. این یک سازوکار داخلی است، نه محصول نفوذ خارجی.
بنابراین، ادعای «پیروزی جنگ شناختی ایران در تغییر نتیجه انتخابات» از نظر شواهد قابل دفاع نیست. ادعای قابل دفاع این است: عملیات تأثیر جمهوری اسلامی در ۲۰۲۴ نیت و توان خود را نشان داد، اما در ۲۰۲۶ نتوانست فراتر از هم‌صدایی با یک بحران داخلی ناشی از سیاست خارجی خود آمریکا عمل کند.
---
۵. نتیجه‌گیری و درس روش‌شناختی
سه یافته اصلی:
۱. ۲۰۲۴: نیت و ابزار مستند است؛ زنجیره انتشار گسسته و اثر انتخاباتی اثبات‌نشده است.
۲. ۲۰۲۶: شکست حزب حاکم، عمدتاً نتیجه پاسخ‌گویی داخلی نسبت به هزینه اقتصادی جنگ با ایران بود، نه نتیجه عملیات شناختی خارجی.
۳. مرز تحلیلی: هم‌صدایی موضوعی میان روایت خارجی و شکاف داخلی، با «علیت» یکی نیست. اثبات اثر جنگ شناختی نیازمند سند مستقل، داده رفتاری و کنترل متغیرهای داخلی است.
درس روش‌شناختی برای اندیشکده‌ها این است: هر نتیجه انتخاباتی که با ترجیح یک بازیگر خارجی همسو باشد، لزوماً محصول عملیات آن بازیگر نیست. در مورد ۲۰۲۶، زنجیره علّی اصلی از تصمیم به جنگ و هزینه اقتصادی آن می‌گذرد، نه از عملیات تأثیر جمهوری اسلامی. نادیده گرفتن این تفکیک، هم توان بازیگر خارجی را بیش از واقع برآورد می‌کند و هم قدرت سازوکارهای داخلی پاسخ‌گویی در دموکراسی‌ها را دست‌کم می‌گیرد.
---
منابع
· بیانیه مشترک ODNI، FBI و CISA، ۱۹ اوت ۲۰۲۴.
· کیفرخواست وزارت دادگستری آمریکا و اظهارات مدیر FBI، ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۴.
· گزارش‌های Reuters و Reuters/Ipsos درباره اولویت‌های رأی‌دهندگان و هزینه زندگی، ۲۰۲۶.
· گزارش Pew Research Center درباره نگرانی‌های اقتصادی، ۲۰۲۶.
· نظرسنجی NYT/Siena درباره ارزیابی جنگ با ایران، ۲۰۲۶.
· گزارش‌های انتخاباتی معتبر بین‌المللی درباره نتیجه میان‌دوره‌ای ۲۰۲۶.
