
در اینجاست که ما به لنگیدن نیاز داریم، به لنگیدن میللنگهای فلزی و ضمخت. این بار ابتکار میللنگ، این وسیله موتور ماشین نه به آقای دیزل در آلمان مربوط میشود، نه به «هنری فورد» امریکایی و نه به «دایملر» و «کرایسلر».
آنان کپی برداری آشکار و بیپردهای از نوآوری یک دانشمند قرن ششم کردند و چیزی را که وی در قرن ششم هجری برای تکان دادن آب از مرحله زیر به بالادستها ابتکار کرد را در موتور ماشین به کار بردند.
این وسیله بوسیله یک مهندس مسلمان به اسم «بدیعالزمان جزری» که امروزه در دنیا به «پدر دانش رباتیک» آوازه دارد تاسیس شده است. مردی که میگویند مهندس مشهور دوران خویش از جزیرهای در شمال میانرودان و جنوب شرقی آناتولی (ترکیه) بوده است.
پیش از آنکه سراغ میللنگ ماشین، این قطعه مهم و زیربنایی ساختمان اتومبیلهای مدرن برویم محرمانه به معاش و اثرهای اختراع کننده این وسیله کهن می زنیم. آنطور که در مورخ آمده است، در رابطه نژاد و قومیت او چیزی درج نشده اما با اعتنا به اسم عربی وی که «بدیع الزمان ابوالعزبن اسماعیلبن رزازجزری» است و قرائن آن زمان فرض را بر این گذاشتهاند که وی یک مسلمان عرب بوده است.
اگرچه فرضیههایی در رابطه آشوری، اهل ایران، ترک یا این که کرد بودن او هم موجود هست. بدیع الزمان جزری کتاب خویش را به لهجه عربی متن و آن را «الجامع بین العلم و العمل النافع فی صناعه الحیل» نام گذاشته است.
معنی تحتاللفظی آن می گردد: «دانستنیهایی درباره با مکانیزمهای هوشمند». این کتاب در پارسی با تیتر «مبانی نظری و عملی مهندسی مکانیک در فرهنگ و تمدن اسلامی» ترجمه شده است. «جزری» این کتاب را در سال ۶۰۲هجری به امر «قرا ارسلان» امیر سلسله «آرتوقلو» در «دیاربکر» آناتولی نوشتن نموده است.
«جزری» در این کتاب شیوه عمل و ساخت ۵۰ دستگاه که خویش ساخته و به عمل برده است را تشریح مینماید. این دستگاهها مشتمل بر ساعتهای آبیرنگ و شمعی، ظرفها و فوارههای خودکار، وسایل آبرسانی از نهر و چاه، ابزار خودکار نواختن نی و دیگر وسایل از جمله قفل رمزی و قفل کلون دار و ابزار هندسی است. بخش اعظم لوازم و تعبیههایی که او در آن شرح می دهد ابداع وی بوده است. همینطور «جزری» اولیه ربات قابل برنامه ریزی انسان نما را در آخرهای عمرش ساخت. بدین علت وی تحت عنوان پدر دانش مهندسی رباتیک دنیا شناخته می گردد. ابتکار وی یک قایق آبی رنگ بود که در آن ۴ نوازنده تصنعی آوا برای مراسم و برنامههای پای کوبی سلطنتی آهنگ مینواختند و حاضران را مشغول میکردند و سازها به صورت هیدرولیک و با کمک آب برنامهریزی شده بود.
«جزری» علاوه بر دانشها و فوت و فن مهندسان مسلمان پیش از خویش تنی چند از ابزارها و دستگاههای مکانیکی و هیدرولیکی مانند موتورهای بخار و موتور بایسیکلهای درون سوز را پیاده سازی کرده و ساخته بود بهطوری که چه بسا روز جاری نیز تاثیر نوآوریهای وی در دانش مکانیک قابل بازدید است. در کتاب «جزری» شمار چشمگیری واژه و کلمه و اصطلاح پارسی یافت میگردد که نشانگر تأثیر بزرگ ایرانیان در فناوری عالم اسلام در سدههای وسط است. با این توصیفها به سراغ یکی از اختراعهای وی که در ساخت موتور اتومبیلها به کار رفته یعنی «میللنگ» می رویم.
وسیلهای که تا همین یک دهه سال پیش جزء آن از موتور خارج بود و رانندگان برای روشن کردن ماشین خویش وسیلهای به اسم «هندل» را در موتور فرو کرده و به چرخش در میآوردند تا میللنگ درون موتور جنبش دورانی خویش را آغاز نماید و ماشین روشن شود کاری که امروزه به دستگاه برقی سوئیچ یا این که آغاز سپرده شدهاست.
میللنگ قطعهای در موتور است که جنبش خطی پیستونها را تبدیل به تکان دورانی مینماید.
میللنگ بهطور معمول بوسیله یاتاقان روی بلوک سیلندر ماشین سوار میشود و قطعهای به اسم «بغل یاتاقانی» خلاصی یا این که لقی طولی؛ میللنگ را تهیه و تنظیم مینماید. خلاصی میللنگ در یاتاقان کمتر از یک دهم میلیمتر است. میللنگ دارنده لنگها یا این که نقاط اتصال اثبات و متحرک است. لنگهای اثبات توسط یاتاقانهای اثبات روی بلوک سیلندر بسته میگردند و تنها تکان چرخشی دارا هستند و به همین جهت بدین اسم خوانده میشوند.
لنگهای متحرک که علاوه بر جنبش چرخشی جنبش دورانی هم دارا هستند بوسیله یاتاقان متحرک به شاتون وصل می گردند. شاتون ماشین هم از روش «گژن پین» به پیستون متصل میشود و به این طرز تکان رفت و بازگشت پیستون که کورس پیستون نامیده می شود به تکان دورانی تبدیل می گردد. روی لنگهای ثابت میللنگ سوراخهایی موجود است که به لنگهای متحرک رویه دارا هستند که روغن موتور از طریق این سوراخها یاتاقانهای متحرک را روغنکاری میکند.
بهطور معمول در قسمت جلویی میللنگ، دندهای موجود است که بوسیله تسمه یا این که زنجیر تایمینگ میلبادامک یا این که میلسوپاپ را میچرخاند. نیروی چرخش دینام «آلترناتور»، پمپ هیدرولیک فرمان کمپرسور سیستم سرمایش و واتر پمپ ماشین هم از روش چرخش میللنگ و بوسیله تسمهها و پولیها تامین می گردد. چرخ طیار یا این که فلایویل در قسمت انتهایی میللنگ بسته میگردد که دیسک و کاور کلاچ روی آن بسته میگردند و نیرو را به گیربکس و بعد از آن به چرخها انتقال میدهند. برای فهم بهتر مکانیزم کار میللنگ میتوان آن را به رکابهای دوچرخه تشبیه کرد، همانطور که نیروی پای رکاب زن به رکابها سبب به جنبش در آمدن چرخهای میگردد که زنجیره بر آن تکان میکند، نیرویی میللنگ را به تحریک وا میدارد و میللنگ خودرو را تکان میدهد.

تا هنگامی که مکانیکی به شما نگفته است موتور اتومبیلتان از داخل درگیر نقص و روغنسوزی است عاملی ندارد که شما نگران امکانات داخل آن مانند حلقه، یاتاقان، پیستونها، میلسوپاپها یا این که میللنگها گردید. ولی وقتی که به تشخیص مکانیک تعمیر نیمموتور یا این که تمام موتور شما حتمی به نظر آمد که آن وقت ضروری است شما به توصیههای مکانیک گوش فرمایید و به وی اذن دهید موتور را پیاده نماید.
مکانیک بعد از گشودن موتور شما را از اوضاع و احوال یاتاقانها، رینگها، میلسوپاپها، پیستونها و میللنگ و هم صدماتی که حین رانندگی به آنها وارداتی شده است آگاه خواهد کرد. هنگامی که موتور خودرو شما برای تعمیر در آغاز باز میشود احتمالا اضطراری باشد که بعضی از امکانات داخل موتور برای نخستین بار برای تعمیر به دست تراشکار سپرده شوند و به عهد و پیمان مکانیک «تراش اول» بخورند که مکانیکها در اصطلاح به آن می گویند «۱۰ درصد» و به همین نسبت می بایست دیگر قطعات را بتراشند و تمامی آنان یک تراش بخورند و به وسیله مکانیک بسته یا این که به اصطلاح موتور جمع شود.
مکانیکها برای تعمیرکردن موتور خودرو شما روشهای متفاوت و متناسب با تعداد باز و مسدود شدن موتور و تعمیرات از سمت مکانیکهای گذشته را در نظر میگیرند و به این برهان در آغاز سراغ «اندازهگیری خلاصی طولی میللنگ» موتور خودرو شما می روند که با ۲ روش انجام می شود.
روش اول در آغاز با ساعت پایهدار مغناطیسی است که در آن میللنگ سر جای خویش (بلوک) جای دارد و بغل یاتاقانی و کپههای ثابت را بسته و میللنگ را اهرم مینمایند و آن را عقب میکشند و ساعت را در جلوی میللنگ صفر می نمایند آنگاه به میللنگ در جهت جلو فشار می آورند که اندازه نشان داده شده به وسیله ساعت میزان خلاصی طولی است.
روش دوم روش فیلرگذاری است که در آن نتیجه روش گذشته میللنگ را در سر جای خویش قرار داده و صرفا کپه انتها را گشوده کرده و در فضای در میان آن کاغذ فیلر را عبور می دهند.
نکته این که اولا برای در اختیار گرفتن خلاصی طولی میللنگ از واشر هلالی بغل یاتاقانی استفاده میگردد. همینطور خلاصی طولی میللنگ نباید از ۲۰ درصد میلیمتر بیشتر باشد و در صورت بیشتر بودن این لقی یک طرف سیلندر که در هنگام کلاچ به وسیله پای راننده به میللنگ و سیلندر منتقل می گردد، در گیر ساییدگی می شود.
بعد از برگشتن از تراشکاری کیلومتر تمیز و شستوشو شود. (میللنگ) مجرای روغن بایستی با سیم و همینطور میللنگ هم تا ۳ پالس تراش خورده باشد که با شماره ۰۱۰ و ۰۲۰ و ۰۳۰ مشخص و معلوم میگردد و شماره تراش میللنگ را میتوان در پشت یاتاقانها جستوجو کرد که در صورت استاندارد بودن نشانه STD در پشت یاتاقان حک شده است. این یعنی موتور این خودرو تا به امروز تعمیر نشده است و در شرایطی که شمارههای ۰۱۰و ۰۲۰و ۰۳۰ روی یاتاقانها دیده شد یعنی این که موتور این خودرو پیش از این یکبار، ۲بار یا این که ۳بار تعمیر کلیدی شده است.
نسبتاً میتوان خاطرنشان کرد تمام وظیفه به تکان درآوردن یک خودرو وظیفه «میللنگ» است و در صورتی که میل لنگ نلنگد، تمامی چرخهای ماشین لنگ خواهد ماند.
قسمتهای متفاوت روی میللنگ عبارتند از محورهای ثابت که روی تکیهگاههای بلوک موتور به وسیله یاتاقانهای ثابت سفت می شود. لنگهای متحرک به وسیله یاتاقانهای متحرک به شاتون متصل میگردد و نیروی پیستونها به شاتون و از آنجا به میللنگ منتقل و سبب ساز گردش آن می گردد. همینطور وزنههای تعادل به قسمتهای لنگ متصل و سبب ساز بالانس میللنگ در به گردش درآمدن و پرهیز از ارتعاش آن می گردد.
مجاری روغنکاری
مبلغی روغن برگردان با فریم روغن برگردان از خروج روغن پرهیز مینماید.
شیار روغن برگردان در حین چرخیدن، جهت و جنبش آن در جهت داخل موتور است.
«فلانچ» در قسمت انتهای میللنگ قرار داشته و روی آن سوراخهای پیچ برای قسمت «فلایویل» موجود است. همینطور بوش ته میللنگ یا این که بلبرینگ محل قرار به چنگ آوردن شفت محل ورود گیربکس است.
وظیفههای «میللنگ»
در آغاز گرداندن شاتون و به همراه آن تکان پیستون و برعکس (ارتباط ۲ طرفه است که در طول احتراق پیستون و شاتون منجر به تکان آن شده و در زمانهای دیگر میللنگ سبب تکان پیستون میگردد)
دوم، انتقال نیرو به دستگاه انتقال نیرو (به وسیله فلایویل)
سوم، تبدیل جنبش خطی پیستون به تکان دورانی
چهارم، انتقال تکان چرخشی به میل سوپاپ، فولی پروانه، دینام و واتر پمپ
اما مبلغی سر میللنگ نیز برای خودش وظایفی داراست. از جمله گرداندن قطعاتی نظیر واتر پمپ، دینام، سیستم سرمایش و هیدرولیک فرمان، پرهیز از ارتعاشات میللنگ، تهیه سیستم جرقه و وسیلهای برای برگرداندن روغن به داخل موتور

«میللنگ» اتوموبیل شما چه عیبی دارد؟
در حقیقت میللنگ که فلزی کلفت است چه طور می تواند در درون موتور معیوب شود و در حالتی که شود چه عیبهایی خواهد داشت؟
تاب برداشتن: در اینحالت به وسیله ساعت پایهدار مغناطیسی اندازه گیری میگردد که میزان تاب آن را از روی قسمت ثابت میانه میللنگ اندازه گیری مینمایند و حد مجاز آن تا ۰/۰۷ میلیمتر است که در صورت بیشتر بودن می بایست تعمیر یا این که تعویض شود.
خط افتادگی روی میللنگ: در اثر وجود گرد و غبار داخل روغن یا این که پلیسه فلزی ما بین یاتاقان به وجود آید ممکن است. افتادن خط عرضی روی میللنگ در افت فشار روغن خیلی اثر گذار است و افتادن خط طولی مسئلهای ندارد. در هر دو صورت نباید با ناخن احساس شود که در غیر این صورت می بایست باربرداری و پولیش شود. (یعنی خطوط بایستی از روی بدنه میللنگ پاک بشود)
تَرَک میللنگ: بعد از شستوشو و تمیز کردن میللنگ بوسیله پودر گچ یا این که پودر آجر میتوان ترکهای روی آن را معین کرد و در صورت جزئی بودن آن باربرداری می کنند و یعنی تراش می دهند ولی در صورت بسیار بودن بایستی روی ترکها جوشکاری شود و تراش و تابگیری و بالانس هم روی آن صورت پذیرد.
پیچیدگی میللنگ: در این صورت با ساعت پایهدار مغناطیسی اندازهگیری شده و میزان پیچیدگی آن روی لنگهای ۱ و ۴ اندازهگیری میگردد که حد مجاز پیچیدگی در آن ۰/۰۲ تا ۰/۰۴ میلیمتر است.
دو پهن شدن: زمانی که لقی میان یاتاقان و میللنگ از ۰/۰۷ میلیمتر بیشتر شود، ضربه وارده از احتراق به وسیله شاتون به میللنگ رسیده و سبب ساز دو پهنی آن میگردد که میتوان آن را با میکرومتر در ۲ جهت اندازهگیری کرد و در شرایطیکه اندازهها از ۰/۰۵ میلیمتر با هم بیشتر تفاوت داشته باشند، میللنگ دو پهن شده است.
حاد شدن بوش ته میللنگ: در این صورت، در اول حرکت خودرو صدای شیهه از موتور شنیده میگردد که برای در آوردن و تعویض آن بایستی از بوشکش یا این که خودکار چکش مصرف شود. خرابی بوش ماشین سبب ساز لقی شفت گیربکس شده و همین لقی هم سبب خارج زدن دنده ۳ و ۴ یا این که دنده پایان میشود.
براندن میللنگ: گهگاه میللنگ از مقاطع گوناگون که دارنده تَرَک بوده یا این که فشار بیش از حد روی آن ها قراردارد این واقعه می افتد.
ساییدگی میللنگ: در اثر غیر مجاز بودن لقی میان یاتاقانها و میللنگ و کم شدن فشار روغن و کارکرد مضاعف قطعات اتفاق میفتد.
یک میللنگ بدین عوارض بایستی تعویض شود: اندر سایز شدن (کوچک شدن بر اثر سائیدگی یا این که تراش) بیشتر از حد مجاز، سوختن انگشتیهای ثابت و متحرک، داشتن ترک عرضی عمیق روی انگشتیها و براندن آن است.