چی شد که یه مرد فکر کرد اختیار یه زن رو داره؛ تا جایی که حتی میتونه برای مرگ و زندگی اون تصمیم بگیره و جونش رو بگیره؟!
برای جواب به این سوال باید ببینیم چه تفکر و فرهنگی باعث شده مرد خودش رو صاحب زن بدونه!
توی فرهنگ ما، زن و دختر اغلب موجوداتی ضعیف و نیازمند حمایت در نظر گرفته میشن؛ افرادی که انگار توانایی تصمیمگیری درست درباره زندگی خودشون رو ندارن و همیشه باید یه مرد مراقبشون باشه. این نگاه گاهی توی قالب مهربونی، دلسوزی و مسئولیتپذیری ظاهر میشه، ولی پشت این رفتارهای به ظاهر حمایتگرانه، این باور وجود داره که مرد بهتر از خود زن صلاح و مصلحت اون رو میدونه و حق داره به جای اون تصمیم بگیره.
مشکل از جایی شروع میشه حمایت به معنای سلب اختیار از زن و تصمیم گرفتن به جای اونه. این کنترل گاهی با رفتارهای مهربانانه و گاهی با محدود کردن، تهدید و خشونت اعمال میشه. اما در هر دو حالت، حق زن برای تصمیمگیری درباره خودش نادیده گرفته میشه.
از طرف دیگه، نگاه مالکانه به زن در بخشهایی از فرهنگ ما به یه امر پذیرفته شده تبدیل شده. وقتی زن برخلاف خواسته و چارچوبی که مرد براش تعیین کرده رفتار میکنه ممکنه این استقلال به عنوان نافرمانی، بیاحترامی یا خدشه دار کردن آبرو و حیثیت مرد تلقی بشه. توی همچین فضایی، مرد خودش رو محق به کنترل زن میدونه و جامعه هم این حق رو براش به رسمیت میشناسه؛ یهبار به اسم غیرت، یهبار به اسم مصلحت و گاهی هم به اسم حفظ آبرو.
دین و قوانین حاکم به این تفکر دامن زدن. وقتی زن برای بعضی از تصمیمهای زندگیاش به اجازه مرد نیاز داده، وقتی ازدواج دختر به اجازه پدر یا جد پدری وابستهاس و قوانینی مربوط به ولایت، قیم داشتن، کودک همسری استقلال و اختیار زنان و دختران رو محدود میکنن، همون نگاه نابرابر در ساختار حقوقی هم تثبیت میشه. این محدودیتها به اسم مصلحت و حمایت از زن توجیه میشن، درحالیکه نتیجه اون سلب اختیار از زنه.
در بستر همین فرهنگ، آبرو و ناموس نیز به ابزاری برای کنترل زنان تبدیل میشن. زن به جای اینکه صاحب زندگی و انتخابهای خودش باشه، بخشی از حیثیت و اعتبار مرد و خانواده تلقی میشه. به همین دلیل، اگه برخلاف چارچوبهای فرهنگی رفتار کنه، ممکنه همه تقصیر متوجه اون بشه، حتی اگه ادعاهای مطرح شده درباره رفتارش درست نباشن. توی این فضا، مرد گاهی به اسم حفظ آبرو برای خودش حق اعمال خشونت و حتی گرفتن جان زن رو قائل میشه.
اما شاید نگران کنندهتر از خود این رفتارها، واکنش جامعه به اونها باشه. بعد از وقوع یه جنایت، گاهی به جای تمرکز بر اصل جنایت و مسئولیت قاتل، بحث به سمت رفتار زن، پوشش، روابط یا دلایل خشم مرد میره؛ انگار جامعه قبل از محکوم کردن خشونت میخواد بدونه آیا مرد دلیل قابل قبولی برای رفتارش داشته یا نه!
البته شناخت دلایل و زمینههای وقوع جنایت ضروریه، اما شناختن دلیل خشونت با توجیه کردن اون فرق داره. هیچ رفتار یا انتخابی از طرف زن و هیچ ادعایی درباره آبرو نمیتونه مجوز خشونت باشه. مسئولیت قتل برعهده قاتله نباید اون رو به دیگران منتقل کرد.اما مسئله فقط قاتل و قوانین نیست. باید بپذیریم که بخشی از همین تفکر توی رفتارهای روزمره خود جامعه وجود داره؛ از گفتن غیرت به عنوان حق کنترل زن و استفاده از فحشهای ناموسی گرفته تا قضاوتهای ناعادلاته و رفتارهای کنترلگرانه که به اسم مصلحت و دلسوزی پذیرفته میشن. حتی وقتی مردی رو با فحش ناموسی تحقیر میکنیم زن رو به ابزاری برای خدشهدار کردن حیثیت اون تبدیل کردهایم؛ یعنی باز هم زن رو نه انسانی مستقل، بلکه بخشی از آبرو و اعتبار مرد میبینیم.
نمیتونیم از زن کشی و خشونت علیه زنان انتقاد کنیم، اما همزمان باورها و رفتارهایی را که برپایه کنترل و سلب اختیار از زن شکل گرفتهان رو طبیعی و قابل قبول بدونیم. تا وقتی نپذیریم این تفکر در فرهنگ و رفتارهای روزمره خودمون هم وجود داره، نمیتونیم برای تغییر اون قدم جدی برداریم.
تغییر قانون ضروریه، اما کافی نیست. تا زمانیکه فرهنگ مالکیت بر زن و حق کنترل کردن او تغییر نکنه، همین تفکر میتونه به شکلهای دیگه ادامه پیدا کنه.
مسئله فقط این نیست که چرا یک مرد زنی را میکشه؛ مسئله اینه که چه چیزی در طول سالها به اون و جامعه این تصور داده که مرد حق داره برای زندگی و انتخابهای یه زن تصمیم بگیره. تا وقتیکه این تصور تغییر نکنه، نمیشه انتظار داشت چرخه خشونت علیه زنان و زن کشی متوقف بشه.
#زن_کشی