اگر بخواهیم بر خروجی نظرسنجی های موجود تکیه کنیم و جو بایدن، سیاستمدار دموکرات و با سابقه ایالات متحده آمریکا را کرسی نشین بعدی کاخ سفید بدانیم، لازم است بیشتر با مواضع وی آشنا شویم.در یک نگاه کلان تر تفاوت ماهوی در اهداف دو حزب موجود در آمریکا وجود ندارد و آن چیز که واضح بشمار میرود این است که هر دوی آنها به دنبال اعتلای هژمونی آمریکا می باشند. اما هرکدام راه و روش منحصر به فردشان. جمهوری‌خواهی اگر هوس قورباغه کند آن را مستقیماً جار می زند و می کشد اما دموکرات آمریکایی آن قورباغه را آرام در آب جوش می پزد تا هیچ واکنشی را شاهد نباشد. در این فرآیند هدف به دست آمده است اما تفاوت روشی بسیار واضح است .اما این تفاوت در روش باعث نمی شود که اصول و مبانی موردنظر ایالات متحده خدشه دار شود. اما در میان مسائل مختلف مطروحه در روزهای اخیر یک مسئله بسیار نمایان است. التهاب جامعه ایران نسبت به انتخابات آمریکا. التهابی که حتی در انتخابات ۲۰۱۶ نیز وجود نداشت. نگرانی هایی موجود در ایران نسبت به روی کار آمدن هر کدام از نامزدها تنور انتخابات در ایران را نیز گرم نگه داشته است. نگارنده قصد دارد در ادامه بحث با فرض روی کار آمدن بایدن واکنش‌های وی نسبت به سیاست خارجی را روشن نند و همچنین تاثیر و تاثر آن نسبت بر ایران را نمایان سازد.هر دو نامزد انتخابات در پس مواضع سیاست خارجی خود به دنبال اعتلای مجدد هژمونی یا لات متحده می باشند به طور مثال بایدن و ترامپ در مورد چین اتفاق نظر داشته و بر فشار بیشتر آن تاکید می کنند تا نتواند در برابر آمریکا قطع علم کند. در مسئله تروریسم هردو نامزد معتقدند که باید با روش های گوناگون مثل استفاده از پهپاد و حملات هوایی آمریکا را از این خطر حفظ کرد. بایدن و ترامپ در مورد بسیاری از مسائل موجود در سیاست خارجی نیز اتفاق نظر دارند که هدف این‌متن پرداختن به آن ها نیست.اما سوال اساسی آن است که با فرض روی کار آمدن دموکرات کهنه‌کار و ۷۸ ساله وضعیت ایران چگونه خواهد شد؟بایدن در اولین قدم در سیاست خارجی خود به دنبال برگرداندن اعتماد از دست رفته نسبت به آمریکا می باشد تا بتواند اعتماد و رضایت عمومی جهانی را مجدد جلب نماید. این نکته اولین زنگ خطر جدی برای ایران می باشد چراکه اگر بایدن بتواند اعتماد از دست رفته نسبت به آمریکا را بازگرداند می‌تواند اجماع جهانی علیه ایران را مجددا احیا کند. و این امر با توجه به اوضاع نابسامان داخلی موجود در ایران وضعیت را بیش از پیش سخت‌تر می‌کند. بایدن برای جلب رضایت عمومی حتماً در گام اول روابط خود با اتحادیه اروپا را احیا می‌کند و به معاهداتی که ترامپ آنان را نادیده گرفته بود مثل معاهده پاریس باز می گردد. بایدن در مورد خاورمیانه نیز احتمالاً سعی می‌کند که توامان سیاست روابط دیپلماسی و حضور نظامی را ادامه دهد و رابطه خود را با کشورهایی مثل عربستان و امارات تقویت کند. این سناریو نیز محتمل است که با ایران بخواهد با سوریه و عراق نیز وارد مذاکره شود. تمام تصمیمات بایدن در سطح سیاست خارجی ممکن است بر روی ایران اثربگذارد. اما آنچه که قابل جمال زنی است این است که باید نظام تحریم‌های ایران را نخواهد شکست چه بسا بتواند آن را افزایش نیز بدهد. زیرا وی از بدنه دولتی می آید که سنگین‌ترین سناریو های تحریمی را برای ایران در نظر گرفته بودند. در مورد بازگشت بایدن به برجام نیز گمانه‌زنی‌هایی وجود دارد اما احتمال آن که باید بخواهد مذاکره مجدد با ایران را با دولت بعدی انجام دهد بسیار محتمل تر است.زیرا رسیدن به یک توافق جامع بین ایران و آمریکا به عمر دولت فعلی ایران قد نمی دهد همچنین این امر برای بایدن اولویت ضروری نیست که بخواهد در بدو ورود به کاخ سفید به آن جامه عمل بپوشاند.اما ایران!با توجه به احتمالات موجود در مورد رویکرد سیاست خارجی بایدن ایران نیز باید سیاست هایی را اتخاذ کند تا فشارهای موجود در آینده را تعدیل ببخشد. ایران باید به دنبال سیاستی باشد که حداقل ۷ سال است به طور جدی از آن غافل شده است. سیاست تقویت همگرایی منطقه‌ای؛ سیاست که یران در عمر دولت یازدهم و دوازدهم چشم روی آن پوشانده و و آن را نادیده گرفته است. احتمالاً با افزایش فشارهای ایالات متحده و همسو شدن اتحادیه اروپا با آنها و از بین رفتن کورسوی امید به خارج از مرزها(به خصوص اروپا) ۴ سناریو برای ایران باقی می‌ماند:سناریوی اول: تقویت همگرایی منطقه‌ای و افزایش حجم مبادلات اقتصادی و روابط سیاسی و به دست گرفتن بازار آسیای میانه.سناریوی دوم: ایران می‌تواند همچنان چشم به خارج از مرزها داشته باشد اما این بار تمرکز صددرصدی بر چین و روسیهسناریو سوم: پیگیری و پایبندی به اصول اقتصاد مقاومتی و حمایت از تولید کنندگان داخلی.سناریو چهارم: تجمیع سه سناریوی قبل؛ یعنی علاوه بر تقویت همگرایی منطقه‌ای، در داخل مرز و بوم خودمان به احیای اقتصاد مقاومتی بپردازیم و سطح تبادلات خودمان را علاوه بر منطقه با چین و روسیه و هم پیمانانشان گسترش دهیم تا بتوانید فشارهای موجود از سوی آمریکا را تعدیل ببخشیم.نتیجه:بایدن و ترامپ دو روی یک سکه اند. نباید یکی را اهریمن و دیگری را فرشته نجات دید. ایران باید همواره بر تقویت منطقه گرایی و تمرکز بر روش داخلی تکیه کنند تا بتواند تمام سناریو های چیده شده برای خود را خنثی کند. رویکرد ایران باعث می‌شود که الگویی برای سایر کشورها به وجود بیاید و همین امر بیش از پیش تهدیدی برای فوله جهانی آمریکا می باشد. در حال حاضر تقویت منطقه گرایی و تاکید بر توان داخلی و توسعه ی آن دو بال پرواز برای ایران به حساب می‌آیند که در صورت غفلت از این دو بال ایران نمی تواند به پرواز خود ادامه دهد.
اگر بخواهیم بر خروجی نظرسنجی های موجود تکیه کنیم و جو بایدن، سیاستمدار دموکرات و با سابقه ایالات متحده آمریکا را کرسی نشین بعدی کاخ سفید بدانیم، لازم است بیشتر با مواضع وی آشنا شویم.
در یک نگاه کلان تر تفاوت ماهوی در اهداف دو حزب موجود در آمریکا وجود ندارد و آن چیز که واضح بشمار میرود این است که هر دوی آنها به دنبال اعتلای هژمونی آمریکا می باشند. اما هرکدام راه و روش منحصر به فردشان. جمهوری‌خواهی اگر هوس قورباغه کند آن را مستقیماً جار می زند و می کشد اما دموکرات آمریکایی آن قورباغه را آرام در آب جوش می پزد تا هیچ واکنشی را شاهد نباشد. در این فرآیند هدف به دست آمده است اما تفاوت روشی بسیار واضح است .اما این تفاوت در روش باعث نمی شود که اصول و مبانی موردنظر ایالات متحده خدشه دار شود. اما در میان مسائل مختلف مطروحه در روزهای اخیر یک مسئله بسیار نمایان است. التهاب جامعه ایران نسبت به انتخابات آمریکا. التهابی که حتی در انتخابات ۲۰۱۶ نیز وجود نداشت. نگرانی هایی موجود در ایران نسبت به روی کار آمدن هر کدام از نامزدها تنور انتخابات در ایران را نیز گرم نگه داشته است. نگارنده قصد دارد در ادامه بحث با فرض روی کار آمدن بایدن واکنش‌های وی نسبت به سیاست خارجی را روشن نند و همچنین تاثیر و تاثر آن نسبت بر ایران را نمایان سازد.هر دو نامزد انتخابات در پس مواضع سیاست خارجی خود به دنبال اعتلای مجدد هژمونی یا لات متحده می باشند به طور مثال بایدن و ترامپ در مورد چین اتفاق نظر داشته و بر فشار بیشتر آن تاکید می کنند تا نتواند در برابر آمریکا قطع علم کند. در مسئله تروریسم هردو نامزد معتقدند که باید با روش های گوناگون مثل استفاده از پهپاد و حملات هوایی آمریکا را از این خطر حفظ کرد. بایدن و ترامپ در مورد بسیاری از مسائل موجود در سیاست خارجی نیز اتفاق نظر دارند که هدف این‌متن پرداختن به آن ها نیست.
اما سوال اساسی آن است که با فرض روی کار آمدن دموکرات کهنه‌کار و ۷۸ ساله وضعیت ایران چگونه خواهد شد؟
بایدن در اولین قدم در سیاست خارجی خود به دنبال برگرداندن اعتماد از دست رفته نسبت به آمریکا می باشد تا بتواند اعتماد و رضایت عمومی جهانی را مجدد جلب نماید. این نکته اولین زنگ خطر جدی برای ایران می باشد چراکه اگر بایدن بتواند اعتماد از دست رفته نسبت به آمریکا را بازگرداند می‌تواند اجماع جهانی علیه ایران را مجددا احیا کند. و این امر با توجه به اوضاع نابسامان داخلی موجود در ایران وضعیت را بیش از پیش سخت‌تر می‌کند. بایدن برای جلب رضایت عمومی حتماً در گام اول روابط خود با اتحادیه اروپا را احیا می‌کند و به معاهداتی که ترامپ آنان را نادیده گرفته بود مثل معاهده پاریس باز می گردد. بایدن در مورد خاورمیانه نیز احتمالاً سعی می‌کند که توامان سیاست روابط دیپلماسی و حضور نظامی را ادامه دهد و رابطه خود را با کشورهایی مثل عربستان و امارات تقویت کند. این سناریو نیز محتمل است که با ایران بخواهد با سوریه و عراق نیز وارد مذاکره شود. تمام تصمیمات بایدن در سطح سیاست خارجی ممکن است بر روی ایران اثربگذارد. اما آنچه که قابل جمال زنی است این است که باید نظام تحریم‌های ایران را نخواهد شکست چه بسا بتواند آن را افزایش نیز بدهد. زیرا وی از بدنه دولتی می آید که سنگین‌ترین سناریو های تحریمی را برای ایران در نظر گرفته بودند. در مورد بازگشت بایدن به برجام نیز گمانه‌زنی‌هایی وجود دارد اما احتمال آن که باید بخواهد مذاکره مجدد با ایران را با دولت بعدی انجام دهد بسیار محتمل تر است.زیرا رسیدن به یک توافق جامع بین ایران و آمریکا به عمر دولت فعلی ایران قد نمی دهد همچنین این امر برای بایدن اولویت ضروری نیست که بخواهد در بدو ورود به کاخ سفید به آن جامه عمل بپوشاند.
اما ایران!
با توجه به احتمالات موجود در مورد رویکرد سیاست خارجی بایدن ایران نیز باید سیاست هایی را اتخاذ کند تا فشارهای موجود در آینده را تعدیل ببخشد. ایران باید به دنبال سیاستی باشد که حداقل ۷ سال است به طور جدی از آن غافل شده است. سیاست تقویت همگرایی منطقه‌ای؛ سیاست که یران در عمر دولت یازدهم و دوازدهم چشم روی آن پوشانده و و آن را نادیده گرفته است. احتمالاً با افزایش فشارهای ایالات متحده و همسو شدن اتحادیه اروپا با آنها و از بین رفتن کورسوی امید به خارج از مرزها(به خصوص اروپا) ۴ سناریو برای ایران باقی می‌ماند:
سناریوی اول: تقویت همگرایی منطقه‌ای و افزایش حجم مبادلات اقتصادی و روابط سیاسی و به دست گرفتن بازار آسیای میانه.
سناریوی دوم: ایران می‌تواند همچنان چشم به خارج از مرزها داشته باشد اما این بار تمرکز صددرصدی بر چین و روسیه
سناریو سوم: پیگیری و پایبندی به اصول اقتصاد مقاومتی و حمایت از تولید کنندگان داخلی.
سناریو چهارم: تجمیع سه سناریوی قبل؛ یعنی علاوه بر تقویت همگرایی منطقه‌ای، در داخل مرز و بوم خودمان به احیای اقتصاد مقاومتی بپردازیم و سطح تبادلات خودمان را علاوه بر منطقه با چین و روسیه و هم پیمانانشان گسترش دهیم تا بتوانید فشارهای موجود از سوی آمریکا را تعدیل ببخشیم.
نتیجه:
بایدن و ترامپ دو روی یک سکه اند. نباید یکی را اهریمن و دیگری را فرشته نجات دید. ایران باید همواره بر تقویت منطقه گرایی و تمرکز بر روش داخلی تکیه کنند تا بتواند تمام سناریو های چیده شده برای خود را خنثی کند. رویکرد ایران باعث می‌شود که الگویی برای سایر کشورها به وجود بیاید و همین امر بیش از پیش تهدیدی برای فوله جهانی آمریکا می باشد. در حال حاضر تقویت منطقه گرایی و تاکید بر توان داخلی و توسعه ی آن دو بال پرواز برای ایران به حساب می‌آیند که در صورت غفلت از این دو بال ایران نمی تواند به پرواز خود ادامه دهد.
پرهام مداح
هشتمین شماره "نشریه 57" بسیج دانشجویی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی(ره)
