تحلیل مستند «زن چیست؟»

آنچه که امروز بدون اغراق مسئله تمام جوامع بشریست، مسئله «هویت» است. هویتی که تعیینکننده آینده نسلها و نتیجتا، آینده جامعه است. اما امروزه شاهد این هستیم که با چه دامهایی سعی میکنند این «هویت» را از مردم بربایند و معانی دروغین را جایگزین آن کنند. چراکه با این برنامه میتوانند «مردم» را از یک حقیقت واحد دور کنند و مانع رسیدن آنها به عدالت و حقطلبی شوند. اما منظور از معانی دروغین چیست؟
در مستند «زن چیست» شاهد تلاشها و جستجوهای یک محقق بودیم تا شاید بتواند پاسخی برای این سوال پیدا کند. سوالی که مستقیما مربوط به «هویت» میشود، آن هم هویت موجودی به نام «زن». درواقع از مسئلهای به نام «هویت زنانه» که از مدتها پیش بحث برانگیز بوده، پرسیده شد اما آنچه که ماجرا را پیچیده میکند، عدم توانایی و حتی تمایل افراد برای پاسخگویی است. آنجا که از زنان تراجنسیتی میپرسد و آنها پاسخی نمیدهند و ندارند بدهند و این بسی عجیب است! چرا که به قول خودشان اینکه زن باشند، «انتخاب» خودشان بوده؛ پس انتخاب کردهاند که «زن» باشند و به قولی «تشخیص» دادهاند که زن هستند، با این حال نمیدانند حتی زن چیست؟! اما ماجرا آنجایی غمانگیزتر میشود که حتی زنان نیز نمیدانند دقیقا «زن چیست» و آنچه تعیینکننده زن بودن یا نبودن افراد و به قولی «هویت» آنهاست، «تشخیص» و دیدگاهیست که نسبت به خود دارند؛ دیدگاهی که برمبنای یک حقیقت واحد نیست و اصلا چنین چیزی را برایش تعریف نکردهاند.
«هر کس واقعیت خودش را دارد؛ اگر فکر میکنی که زن هستی، پس هستی و کسی نمیتواند تو را «قضاوت» کند...»
این، عبارتیست که در جایجای مستند میشنویم و تکرار میشود؛ چه از زبان یک نماینده جامعه دانشگاهی، چه از زبان یک پزشک و مشاور اطفال و مهمتر از همه، از زبان «مردم» یک جامعه به اصطلاح مدرن، میشنویم. همه چیز برپایه چهارچوب ذهنی افراد تعیین میشود؛ افراد به معنی نفر به نفر آنها، که یعنی هرکدام، چهارچوبهای مختص خود را میتوانند داشته باشند اما آنچه بین همه آنها مشترک است، همین قضاوت نکردن «بیقید و شرط» است. آیا چنین چیزی میتواند پایههای یک جامعه سالم و عادل را بسازد؟ اینکه هرکس براساس درستانگاشتههای خود عمل کند و واقعیتهای ذهنی و خیالی خود را «حقیقت شخصی» خود بنامد. پس مجرمین هم براساس همین چهارچوبها مرتکب خلاف وجرم میشوند و احتمالا کسی نباید به آنها از این بابت خرده بگیرد! پس اینکه ما بخواهیم اصل اعمال و کردار خود را واقعیتهای ذهنیمان قرار دهیم، نه تنها اشتباه کردهایم و در مقابل خود و خداوند مسئولیم، بلکه جنایتی در حق بشریت و آینده جامعه مرتکب شدهایم؛ چراکه این دقیقا همان «خودخواهی» است... یکی از مشکلاتمان همین است که واژهها را آنطور که هستند معنا و تفسیر نمیکنیم. به جای «خودخواهی» میگوییم یکدیگر را قضاوت نکنیم و نمیدانند که این وسط خود «هویت افراد» هست که بیشترین آسیب را میبیند. زمانی که مادر دو فرزند از تجربه تغییر جنسیتش گفت؛ از آسیبها و عوارض جبران ناپذیری که متوجه افراد میشود و از ظلمی که جامعه پزشکی و به قولی قشر «فرهیخته» جامعه به کودکان و نوجوانان درگیر این مسئله – هویت – روا میدارند. چرا به جای اینکه در این دوره بحرانی هویتی - جنسیتی، یا همان دوره بلوغ به آرام شدن و ثبات ذهن آنها و پیدا کردن هویت اصیل و حقیقیشان کمک کنند، آن تغییر عجولانه را پیشنهاد میکنند؟! مگر یک نوجوان و کودکی که تازه وارد این مرحله شده، چقدر میتواند عاقلانه تصمیم بگیرد؟ متاسفانه پاسخ، دلسوزی پزشکان نیست؛ تنها یک موضوع مطرح است و آن هم ثروتیاست که از این راه میشود به جیب زد! بله، حقیقت این است...
نهایتا آن سوال اول را یادآور شویم: زن چیست؟ باید بگویم پایان چندان خوشایند نبود چراکه پاسخ درخوری برای این سوال چالشبرانگیز یافت نشد. به راستی این، پرسش است که ایراد دارد یا واقعا پاسخی برای آن وجود ندارد؟
تصور میکنم آنچه که خود را درگیرش کردهایم، همان هویت جنسی افراد، اصلا اهمیتی نداشته باشد! تا به حال از خود پرسیدهایم که آیا اصلا این موضوع باید «دغدغه» افراد شود؟ شما یا زن هستید و یا مرد و طبیعتا هرکدام فطرت خاص خودشان را دارد. آنچه که اهمیت دارد همین فطرت وحقیقتی است که خداوند تعیین کرده. حقیقت واحدی که چه بخواهیم و چه نخواهیم وجود دارد و از آن گریزی نیست و بر همین اساس است که میتوان برترین راه را انتخاب کرد و در همان مسیر، به ایفای هر چه بهتر و کاملتر نقشهایمان بپردازیم. «نقش»هایی که براساس همین فطرت تعیین میشوند.
به قلم: پرستش اسدی