صحبت از مذاکره و توافق، امر جدیدی نیست. مذاکره در کشور ما، سبقهی طولانی دارد!
در حدود صد سال پیش، در اوضاعی که ایران ما در بحبوحهی جنگ جهانی اول و اشغالش توسط کشورهای متجاوز دستخوش جنایات متفاوت خارجیان بود و کشور درگیر قحطی، صدای نالهی ایران به گوش هیچ کس نمیرسید. این ایران است که جسم بیجانش بر روی زمین افتاده و نیازمند دستی است که او را از زمین بلند کند.
این دست کسی نیست جز انگلیس! انگلیسی که در جنوب ایران مشغول درو کردن انبار و غلات مردم ایران است و سرمست از بوی نفت، نگاهش به جسم ایران میافتد. دست کمک آنان، برگهای است که ظاهرش کمک است اما باطنش چیزی غیر از وجوه ظاهری است!
فصل جدیدی از روابط ایران و انگلیس قرار است رقم بخورد! با روی کار آمدن میرزا حسن وثوقالدوله به سمت نخستوزیری، انگلیس و ایران به پای میز مذاکره مینشینند.
چه چیز باعث میشود تا دولت وثوقالدوله به سمت مذاکره و توافق با انگلیس گرایش پیدا کند؟
با گشتی در اسناد و مدارک تاریخی، در اعلامیهای از وثوقالدوله در دفاع از قرارداد 1919، عبارتی یافت میشود که شاید سرآغاز هر مذاکرهای باشد. وثوقالدوله در این اعلامیه مینویسد:
« ... نجات مملکت بدون انتظام و اصلاح ادارات بدون توسل به معلومات فنی مستشارها و معلمین خارجی صورت نمیپذیرد و بالأخره تأسیس و اصلاح ادارات ایران که علیالظاهر مدعی مشابهت با ادارات اروپایی هستند ولی از حقایق و تنظیمات اروپایی به کلی بیبهره میباشند، بدون توسل به معلومات متخصصین و ارباب فن خارجی، غیرممکن است! ... »
فروش وطن از جایی شروع میشود که خود را کوچک بنگاریم و از کشورهای خارجی، غول چراغ جادویی را بسازیم که از هر انگشت پنجهی او، خیرخواهی و شادمانی میریزد!
تحریم و قحطی، بهانهای است برای به زیر سلطه بردن ایران! تحریمی که بانیاش انگلیس و رهایی از تحریمی که باز هم عاملش انگلیس است. عجیب، اما واقعی و تکراری!
چیزی که تقبیح میشود، گفتوگو و حل مشکلات ایران نیست؛ چیزی که بوی تعفن از آن بلند میشود این است که انگلیس در ماجرای 1919 به دنبال رفع مشکلات مردم این مرز و بوم نبود؛ او به دنبال هموار کردن راه خود در ایران بود و این نیز از بررسی بند به بند این قرارداد به دست میآید.
مستند 1919، مستندی است که قرار است غبار گرفته شده بر روی این پروندهی تاریخی را کنار بزند تا بلکه با نیمنگاهی به آن، خطرات احتمالی پیشروی کشور را کاهش دهد. 1919 مستندی است از پس پردهی این قرارداد و نشاندهندهی چگونگی ایستادگی و وحدت مردم در مقابل تمامیتخواهی انگلیس. این مستند ادای دینی است به ادیبان و سیاستمداران وطنخواهی از جمله مدرس، خیابانی، میرزادهی عشقی و دکتر مصدق و ... که خالصانه در مقابل این قرارداد و سلطهی انگلیس ایستادند که شاید اگر در روزگار کنونی میزیستند، سکوت را جایز نمیدانستند!
