شما از آتن، هبوط بیشتر کردید؛ ما از هخامنشی، تعالی بیشتر!

در میانهی جنگی خونین و تمام عیار لازم است مجددا نگاهی متفکرانه به مقیاس این جنگ و ایران شمول بودن آن بیاندازیم. تا نقش مشخص هر ایرانی در این جنگ را واضحتر ببینیم.
شاید بیانیه ها و رجز های دشمن در میان حملات نظامی گم شوند اما هر کسی که در حافظه اش حامل تاریخ ایران است، نسبت به حفظ اندیشه، فرهنگ و خاطرات ایرانی مسئول است و دقیقا جنگ تمدنی به همین معناست. پس هر «ذهن ایرانی» نسبت به اظهار نظرات مقامات دشمن حساس میشود و رودرروی آن میایستد و جبهه میگیرد.
اظهارات وزیر خارجه آمریکا برای همه ایرانیان سنگین و غیرقابل تحمل است اما باید به دقت به مواضع مورد تهاجم دشمن پرداخت و از آن حراست کرد. در این اظهارات تلاش زیادی در راستای ارزش گذاری مرگ و شاید بهتر بگوییم جانفشانی در دو جبهه شده است.

در نظام ارزشگذاری روبیو واضحا آشیل، اسپارتی ها و مبارزان یونان به این دلیل مقدسند که برای حفظ میهنشان، آرمانشان و منافع کشورشان حاضر شدهاند از جان خودشان هزینه بدهند. روبیو دلیل دیگر ارزشمندی این جانفشانی را «مرگ برای زندگی» میداند و هدف جانفشانی قهرمانان یونانی را زنده ماندن تمدن و زندگی بهتر مردمشان میداند.
از نظر روبیو نقطه مقابل این ارزش ها را شهادت در تمدن ایران دارد. او شهادت را اولا مرگی فقط برای ضربه زدن به دشمن قلمداد میکند و ثانیا مدعی است در تمدن ایرانی_اسلامی مرگ به ذات ارزشمند است. اما به راستی تفاوت جانفشانی قهرمانان ما و اسپارتی ها در چیست؟ آیا قهرمانان ما برای هدف مشخصی حاضر به جان دادن نیستند؟ آیا از دید روبیو به جز قهرمانان دلیر ما، شهدای مظلومی که قربانی جنگ شدهاند مرگ ارزشمندی نداشته اند؟
غرب حس وظیفه شناسی خود را از یونانیان به ارث برد؛ وفاداری ناگسستنی به اصول، آرمان و میهن. قهرمانان ما کسانی هستند که درست در دشوارترین و دردناک ترین لحظه ها، وفاداری به وظیفه را انتخاب میکنند: مردی که بر سر قول خود میماند، سربازی که موضعش را ترک نمیکند و ناخدایی که، چنانکه زبانزد است، همراه کشتی خود به قعر دریا میرود.
این با آنچه امروز، برای نمونه، از متعصبانی چون ملاهای افراطی ایران میبینیم، تفاوتی بنیادین دارد؛ کسانی که در کیش مرگ خود، کودکانِ عامل حملات انتحاری را قهرمان ملی مینامند و شهادت را هدفی فینفسه جلوه میدهند.
قهرمانان ما ممکن است برای آرمان خود آماده جان فشانی باشند، اما مرگ را نمیپرستند. دقیقاً چون زندگی را ارزشمند میدانیم، قهرمانی کسانی را درک میکنیم که فدا کردن آن را بر خیانت به اصول خود ترجیح میدهند. ما برداشت غربی از قهرمانی، شرافت و وظیفه را بدیهی میپنداریم و تصور میکنیم این مفاهیم برای همه مردمان، در همه زمانها و مکانها، معنایی یکسان و جهانشمول دارند. چنین نیست. اینها برخاسته از خصلتی متمایزند؛ خصلتی که در اینجا پدید آمد و مسیر تمدنی را که پس از آن شکل گرفت، رقم زد. امروز باید با همان شور و اشتیاق نیاکانمان، برای دفاع از این تمدن بکوشیم.

شهادت یک تصمیم فردی در ذهن فرد برای انجام یک معامله نیست. در ذهن جانفدای یونانی گزارهی «جان من در ازای زندگی بهتر هموطنانم» نقش بستهاست که این را میدهم و آن را میگیرم. در صورتی که شهادت ارادهی فردی برای این معامله نیست. شهادت اجریست که خداوند در انتهای زندگی که لایق شهادت بوده میدهد تا آن زندگی بتواند بعد مرگ هم ادامه داشته باشد و در نزد خداوند رزق بگیرند.
علاوه بر اینکه در ذهن شهید ایرانی نمیتوان دلیل مشخصی برای شهادتش یافت و همانطور که گفته شد ارادهی فردی نیست، زمان شهادت هم بر خلاف جانفدای یونانی به دست شهید ایرانی نیست. ای بسا مجاهدی که از سن جوانی اراده به نابودی دشمنش و هزینه دادن کرده اما خداوند بخواهد اجر شهادت را در پیری قسمت او بکند. دقیقا برخلاف جانفدای یونانی که میگوید من همین الان تصمیم میگیرم کشته شوم تا زندگی بهتر هموطنانم را حفظ کنم. حال شهیدی که مرگ را پایان زندگی اش نمیداند بیشتر شبیه انتحاری است یا جانفدایان یونانی شما؟
اما در مقایسه روبیو قسمت زیادی از شهدای ما از قلم افتاد. شهدای مظلوم که در جنگ نبوده اند هم از نظر ما شهدای ارزشمندی هستند که این بر خلاف نظر روبیو است. آن شهیدی که با فاصله دو خیابان در مرکز شهر ترکشی ماموریت دارد او را به فیض شهادت برساند فرقی با شهیدی که در میانه میدان بوده ندارد و هر دوی آنها زندگی داشته اند که خدا خواسته با این نوع مرگ زندگی شان را ادامه دهد. البته هستند از مجاهدان ما هم مانند شهید سلیمانی که شهادتشان در میانه نبرد نیست و مرگ خونین شان را در آغوش میگیرند تا بتواند بدون بدن زخمیاش باز هم به مبارزه ادامه دهد.
اختلاف تفسیر ما و روبیو فقط به مسئله جانفشانی ختم نمیشود. فهم ما از مسائلی مانند پیروزی درجنگ، قدرتی که بتواند پیروزی را رقم بزند، علت و آغاز جنگ و ... هم متفاوت و حتی مقابل هم است. و این دقیقا یعنی جنگ تمدنی. جنگی که از عرصه زیست ما به سراسر عرصه فهم و اندیشه و فرهنگ و خاطرات ما کشیده شده و جبهه ای را در کنار جبهه نظامی برای فرد فرد ایرانیان باز میکند. به امید آنکه در این جنگ تمدنی که در آن فقط سربازان با هم نمیجنگند بتوانیم پاسدار خون شهدایمان و ادامه دهنده راهی که در زندگی شان طی کردند و پس از مرگشان ما را به آن هدایت میکنند باشیم. آمین
✍️ سید محمدحسین یاسینی