ورود کرونا به ایران علاوه بر اینکه استرس و خانه نشینی و ایثار و کلاس های مجازی و جلسههای مجازی و پیگیری دائمی اخبار و بسیار حوادث تلخ و شیرین برایمان داشته، قطعا یک مورد خاص و البته نه چندان جدید را هم برایمان به ظهور رسانده¬است و آن جدال علم و دین است.
در این نوشته بیش از آنکه بخواهم پای بر این جدال بکوبم سعی بر آن دارم تا این جدال را از ریشه آفت زده بدانم اما بد نیست این واقعه را با تامل بیشتری نظاره کنیم و ریشه های این ماجرا را در تاریخ نیز جستجو کنیم.
جدال علم و دین برای روزگار مسئله تازه ای نیست اما برای ما ایرانیها و در این زمانهای که چهل سال از انقلاب اسلامی گذشتهاست مسئلهای غریب است. غریب نه به این معنا که تا به حال به آن برنخورده¬ایم بلکه به این معنا که کمتر برایمان موضوعیت داشتهاست.
قرون وسطی دوره حاکمیت کلیسا بود. در آن دوره علم، چیزی معرفی می¬شد که منابع دینی آن را معرفی می¬کردند و علم به معنای since هنوز وجود خارجی نداشت. در واقع در آن دوره معنای علم و معرفت همسان بود. و این روند بیشتر به این جهت بود که کلیسا حاکمیت داشت و هر حاکمیتی باید موضعی نسبت به علم داشته باشد. اما دوره رنسانس دوره¬ای است که این حاکمیت رو به سرنگونی است؛ و علم معنای تازه ای پیدا می-کند. مشاهده آغاز می¬شود و روش علمی معنا پیدا می کند و دانش تجربی ایجاد می شود. علم معرفت شناسی خاص خود را پیدا می کند و این معرفت شناسی جدال جدیدی را بین علم و مسیحیت به وجود می آورد.

همه ی دلایل و ریشههای این جدال بیش از دانش من است اما آنچه که در اینجا اهمیت دارد و به آن اشاره شد معرفت شناسی علم مدرن است که بر مبنای روش شناسی طبیعی پایه گذاری شده است. در واقع این معرفت¬شناسی غیب را به هیچ می انگارد و از دایره تصور خارج می¬کند. این شاید مهم ترین ریشه جدال علم و مسیحیت باشد.
اما از این مقدمه که بگذریم به دوره انقلاب اسلامی میرسیم؛ انقلابی که این جدال را تغییر داد. از انقلاب اسلامی به بعد دین به خودی خود با علم به خودی خود دچار جدال نیستند؛ بلکه تفسیری از علم است که با دین جدال میکند. سخنان امام در پاریس مبنی بر اینکه ما در همه ی زمینه های علمی پیشرفت می¬کنیم و هر علمی که مفسده ندارد میآموزیم و از آن استفاده می کنیم شاید صراط علمی انقلاب اسلامی را مشخص کرده¬است. در بیانیه گام دوم نیز به این اشاره شده و یقینا ایران در پی رسیدن به قله های همین علم مدرن است.
علم مدرن در صحنه عینیت پیروزی های مکرر خود را به اثبات رسانده؛ اما همانطور که گفتم پس از انقلاب اسلامی این تفسیری از علم است که با دین به جدال بر می¬خیزد. تفسیری از علم که روز به روز اوضاع جهان را به ناکجا آباد میبرد؛ منابع طبیعی را به هدر می دهد؛ هوا را آلوده تر می کند و سوراخ لایه اوزون را بزگتر می کند. تفسیری از علم که در دستان کمپانی های ثروت و قدرت و فساد است. علمی که بستری است برای ایجادفساد. کار بزرگ انقلاب اسلامی تبدیل این جدال بود. تبدیل جدال اولیه به جدال دو نوع متفاوت از علم.
اما سوال اینجاست که اگر علم مدرن در نهایت به فساد منتهی می¬شود چرا می خواهیم به قله¬ی آن برسیم و از آن استفاده می کنیم؛ و چرا گام دوم، رسیدن به قله ی این علم را از ما می¬خواهد؟ برای اینکه علم، سلطان است و یقینا برای تغیر هر چیز باید احاطه کامل به آن داشته باشی. در خدمتش بگیری و تغیرش دهی. علم مدرن در دوره پسا انقلاب غایت نیست بلکه وسیله است.
یقینا نگارنده معتقد است که علم جهت دار است و چیزی به نام علم اسلامی در همه زمینه¬هایش وجود دارد؛ اما وجود دارد با اینکه الان آن را داریم کاملا متفاوت است. این ادعا که امروز طب اسلامی داریم ادعای خطرناکی است و راحت نباید آن را فریاد بزنیم. چندی پیش یک آخوند مجهول الهویه که حرف و حدیث درباره ایشان کم نبود کلیپی را منتشر کردند که فضای مجازی را پرکرد. وقتی که حرف چندانی برای زدن نداریم، سوزاندن حرف دیگران فقط ما را احمق نشانمیدهد. انقلاب اسلامی جدال علم و دین را پایان داد؛ چرا که اسلام در کنار وحی سهمی برای عقل قرار داده؛ اما امروز عده ای دوباره می-خواهند این جدال بی معنا را برای مردم بازخوانی کنند. من هم معتقدم که طب اسلامی وجود دارد اما آیا این به این معناست که این علم قابل قیاس نیست و استدلال ندارد و باید حرف رقیبش را بسوزاند. آیا روش ائمه ما این بود؟!
و امروز و با ورود کرونا دوباره جامعه مذهبی را می خواهند دو قسمت بکنند. با آن عده معلوم الحال که به لیس زدن پیکره حرم افتادهاند کاری ندارم، اما فارغ از ٱنها عدهای بستن حرم ها و تعطیلی مراسم های مذهبی را اشتباه می دانند و حرم را دارالشفا می دانند و معتقدند با این کار حرم دارالبلا می شود. مثل تولیت حرم حضرت معصومه که حتی اجازه تعطیلی نماز جمعه را هم ندادهبودند. آن هم در شهری مثل قم ک وضعیت اپیدمی خطرناک است. این کار اصلا کمتر از سوزاندن کتاب هاریسون نیست. از نظر من هردوی این کارها یک چیز را میخواهد تداعی کند و آن انداختن علم به جان دین است ک اساسا بیمعناست.
اینکه ما عقل را حذف کنیم کجای دین است؟ اینکه بخواهیم صرفا توکل کنیم و از درمان و پیشگیری استفاده نکنیم کجای دین است؟ چرا عده ای در تلاشند این عقلانیت را از اسلام جدا کنند؟ و اصلا معنای توکل چیست؟ یکی از اساتید حرف ارزشمندی در این زمینه دارد که می فرماید :((توکل به این معنا نیست که تو وسیله ها را رها کنی؛ توکل یعنی اینکه تو با وسیله ها مغرور و بدون آنها هم مایوس نشوی. به راستی آیا توکل تهی از مسئولیتپذیری است یا پیوسته با مسئولیت پذیری همراه است؟ توکل صرفا نتیجه را واگذار می کند. و اما دسته دوم که اذعان دارند مسئله کارشناسی است و باید تمام اقدامات را انجام داد تا پیشگیری انجام شود.
اینکه اساسا محل دعوا را درست تشخیص دهیم و نخواهیم باری بر دوش اسلام بگذاریم بلکه به دنبال برداشتن باری باشیم تفاوت نوعی این موضع گیریهاست و از این پس هم عده ای تلاش خواهند کرد این مواضع غلط را ادامه دهند و این وظیفه ماست که با درک شرایط موجود، وضع مطلوب را طلب کنیم.