نرگس عبداللهآبادی؛ طلبه سطح سه حوزه علمیه

مسئلۀ حریم شخصی واقعیتی است که همۀ انسانها از آغاز خلقت بشری به آن توجه داشتهاند. آنگاه که آدم و حوا به دنبال گناه خوردن میوۀ شجرۀ ممنوعه به تعبیر قرآن کریم «بَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا»(1) برایشان اتفاق افتاد، اولین کاری که کردند این بود که به دنبال راهی برای پوشانیدن بدن خود از چشم یکدیگر بودند. این احساس ناشی از حس مالکیت بر حریم خصوصی و شخصی انسان است که از آغاز خلقت در رفتارهای بشر نمود داشته است.
به همین نسبت، اموری که در ارتباط با منطقۀ خصوصی از جسم انسان میباشد، برای انسان در حکم حریم خصوصی و شخصی اوست و انسانها تمایل دارند اتفاقات و مشکلات مربوط به این دست مسائل را به صورت غیرعمومی و هر چه خصوصیتر، مورد حل و بررسی قرار دهند. مثلا برای عموم انسانها خوشایند نیست که در حال قضای حاجت، کسی آنها را مشاهده کند و یا حتی در ارتباط با اتفاقات و امور مربوط به این مسئله در جمع به گفتگو بنشیند.
در این زمینه، در بسیاری از جوامع پروتکلهایی مبنی بر حفظ حریم خصوصی و شخصی افراد، تدوین شده است. مثلا اینکه بیمار بتواند مشکلات بیماری خود را با پزشک خود به شکل خصوصی مطرح نماید و پروسۀ درمانش را در شرایط هر چه غیرعمومیتر طی کند، حقی مسلم و غیرقابلانکار میباشد.
اما بحث بهداشت و آموزش مسائل بهداشتی نیز در ضمن اصل رعایت حریم خصوصی و شخصی انسان، خود مسئلۀ قابل توجهی است. اینکه مسائل مربوط به بهداشت و سلامت افراد، چگونه در جامعه مطرح شود تا حس ورود به حریم خصوصی و شخصی به افراد دست ندهد، بسیار مهم است؛ چرا که امنیت روانی و احساس خوشایند احترام به حریم خصوصی و شخصی افراد، خود از درجۀ بالایی از اهمیت برخوردار است.
اینکه برخی به بهانۀ عقبافتادگی اجتماع از آموزشهای بهداشتی، اقدام به انتشار مطالب بدون پرده در زمینۀ مسائل مربوط به حریم خصوصی افراد مینمایند و این مسئله را به عنوان نمودی از تمدن و مدرنیته معرفی میکنند، کاری ناشیانه و بسیار دور از امنیت روانی انسانی است.
هنر این نیست که به بهانۀ سلامت جسم، امنیت روان را به خطر بیندازیم، بلکه باید روشهایی هوشمندانه و متمدنانه را بیابیم که در کنار آموزش، سلامت امنیت روانی انسانها نیز زیر پاگذاشته نشود.
تولید محتواهای مکتوب، ایجاد سامانههای مشورتی و آموزشی حضوری و غیرحضوری، حضور مشاوران بهداشت در مراکز بهداشت و در مدارس و... راهکارهایی بوده است که تا کنون برای امر آموزش در نظر گرفتهشده است و البته که لزوم ارتقاء و ایجاد روشهای نوین، همیشه حائز اهمیت است.
البته این واقعیت وجود دارد که نیازمند آموزش افراد در زمینۀ لزوم مراجعه و استفاده از این امکانات هستیم و باید تبلیغات بیشتری در ارتباط با مراجعه به این منابع موثق برای یادگیری مسائل مورد نیاز افراد صورت گیرد. سوال کردن و پرسشگری در تعالیم اسلام همواره مورد توجه و مورد توصیه بوده و توجه به سلامتی و آموختن آنچه که انسان برای زندگی سالم مادی و معنوی بدان احتیاج دارد، واجب شمرده شده است. بنابراین در صورت تبلیغات و آگاهسازی کافی جامعه، در زمینۀ وجوب پرسشگری و روشهای بهرهگیری از امکانات آموزشی موجود، نیاز جامعه برطرف خواهد شد و سیاهنماییها از وضعیت جامعه -که اکثریت جامعه را فاقد آگاهی از نیازهای بهداشتی خصوصی و شخصی تلقی کنیم و به تبع آن به خود اجازه دهیم که به بهانۀ آموزش، به حریم خصوصی و شخصی افراد بیتوجهی کنیم- بسیار نابخردانه است.
_________________
(1) آیۀ 22 سوره اعراف
مقاله؛ ویژهنامه مشترک نشریات ثمین، ریحانه و طلوع
فایل کامل این نشریه را در اینجا ببینید.